Niebieskie okno
 | |
| Autor | |
|---|---|
| Rodzaj | |
| Data powstania | |
| Medium | |
| Wymiary |
130,8 × 90,5 cm |
| Miejsce przechowywania | |
| Miejscowość | |
| Lokalizacja | |
Niebieskie okno (fr. La Fenêtre bleue) – obraz olejny Henriego Matisse’a z 1913 roku w kolekcji Museum of Modern Art w Nowym Jorku.
Historia
Obraz powstał latem lub jesienią 1913 roku w Issy-les-Moulineaux pod Paryżem, gdzie Matisse od 1909 roku miał dom i dużą pracownię w ogrodzie. Lata 1913–1917 były w jego twórczości okresem eksperymentowania, nazywanym przez historyków sztuki okresem „radykalnym” lub „quasi-kubistycznym”. Malarz odszedł od typowego dla fowizmu wybuchowego koloru i zaczął eksperymentować ze spłaszczaniem przestrzeni, geometryzacją form, ograniczaniem palety barw i ustalaniem relacji między wnętrzem i zewnętrzem obrazu. Na płótnie brak jeszcze charakterystycznej dla późniejszych obrazów z Nicei dekoracyjności[1][2][3].
Prawdopodobnie obraz był pierwotnie przeznaczony dla projektanta Jacques’a Douceta, ale ten go nie kupił, bo był dla niego „zbyt nowatorski”. W 1913 płótno zakupił niemiecki kolekcjoner sztuki Karl Ernst Osthaus. Po śmierci Osthausa w 1921 całą jego kolekcję kupiło stowarzyszenie muzealne z Essen. Od 1922 obraz La Fenêtre bleue znajdował się w kolekcji publicznego muzeum niemieckiego Museum Folkwang w Essen. Stanowił własność tej placówki przez 15 lat. W 1937 Ministerstwo Propagandy III Rzeszy rozpoczęło masowe usuwanie dzieł sztuki nowoczesnej z niemieckich muzeów. Restrykcje dotyczyły m.in. dzieł takich twórców, jak: Matisse, Picasso czy Chagall. Niebieskie okno zostało sklasyfikowane jako „sztuka zdegenerowana” (niem. Entartete Kunst) i 25 sierpnia 1937 skonfiskowane. Dyrektor muzeum, historyk sztuki Klaus Baudissin, był członkiem NSDAP i popierał rabunek własnej placówki. Ustawą z 31 maja 1938 zalegalizowano wcześniejsze konfiskaty i uczyniono państwo niemieckie formalnym właścicielem przejętych dzieł. Niebieskie okno trafiło do magazynu państwowego w Berlinie w Pałacu Schönhausen. W 1939 władze przekazały obraz marszandowi Karlowi Buchholzowi, który wystawił go na sprzedaż w swojej nowojorskiej galerii, prowadzonej przez Curta Valentina. Płótno zakupiło 13 kwietnia 1939 nowojorskie Museum of Modern Art ze środków Abby Aldrich Rockefeller Fund (nr katalogowy 273.1939)[1].
Opis
Pierwotnie obraz znany był pod francuskim tytułem La Fenêtre bleue, następnie autor używał również tytułu La Glace sans tain (pol. lustro weneckie albo szyba bez powłoki lustrzanej)[2]. Ma format pionowy. Artysta użył farb olejnych, malując na podobraziu płóciennym. Wymiary dzieła to 130,8 × 90,5 cm[1].
Obraz przedstawia widok przez otwarte okno na ogród. Dominującym elementem kompozycji jest intensywnie niebieska płaszczyzna otworu okiennego, otoczona ciemniejszymi partiami wnętrza. W tle widoczne są drzewa oraz jasny budynek, interpretowany jako pracownia Matisse’a w Issy. W dolnej części kompozycji znajdują się zsyntetyzowane formy przedmiotów ustawionych we wnętrzu, jednak ich jednoznaczna identyfikacja jest utrudniona z powodu daleko posuniętej redukcji i uproszczenia kształtów. Historycy notują: odlew antycznej głowy, wazon z kwiatami, mały wazon, talerz z niebieską broszką i kwadratowe lustro w czerwonej ramce (szkiełko Claude’a[4]). Na parapecie stoi lampa, „na ścianie” zielony chiński wazon. Każdy z obiektów i elementy pejzażu są wyizolowane i proste[2].
Przypisy
- 1 2 3 Henri Matisse. The Blue Window. moma.org. [dostęp 2026-07-18]. (ang.).
- 1 2 3 John Elderfield: Matisse in the Collection of the Museum of Modern Art: Including Remainder-Interest and Promised Gifts. New York: The Museum of Modern Art, 1978, s. 90–92. ISBN 0-87070-470-2. [dostęp 2026-07-18]. (ang.).
- ↑ Stephanie D’Alessandro, John Elderfield: Matisse: Radical Invention, 1913–1917. The Art Institute of Chicago, 2011. ISBN 978-0-300-17724-4. (ang.).
- ↑ Grażyna Niezgoda. Rozmowa z panią Matisse. „Warstwy. Rocznik Instytutu Sztuk Pięknych Uniwersytetu Rzeszowskiego”. 2, s. 219–222, 2018. Rzeszów. ISSN 2544-4824. [dostęp 2026-08-12].