Nisaetus

	Nisaetus
	Hodgson, 1836
	; Wojownik krótkoczuby (N. lanceolatus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Nisaetus
	Typ nomenklatoryczny
	Nisaetus nipalensis Hodgson, 1836
Synonimy
	Spizaetus Swainson, 1837; Nisaetos Elliot, 1839;
	Spizaetus Swainson, 1837; Nisaetos Elliot, 1839;
Gatunki
	10 gatunków – zobacz opis w tekście
	10 gatunków – zobacz opis w tekście

Nisaetus – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w obrębie rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Azji Południowej, Południowo-Wschodniej i Wschodniej^[4]^[5].

Morfologia

Długość ciała 43–84 cm, rozpiętość skrzydeł 95–175 cm; masa ciała 500–3900 g; samice są większe i cięższe od samców^[4].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1836 roku etnolog i przyrodnik Brian Houghton Hodgson w artykule zatytułowanym Sumaryczny opis kilku nowych gatunków Falconidae, opublikowanym w czasopiśmie „The journal of the Asiatic Society of Bengal”^[1]. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) wojownik górski (N. nipalensis).

Etymologia

Nisaetus (Nisaetos): rodzaj Nisus Lacépède, 1799 (jastrząb); gr. αετος aetos ‘orzeł’^[6].
Spizaetus: gr. σπιζιας spizias ‘jastrząb’, od σπιζα spiza ‘zięba’, od σπιζω spizō ‘ćwierkać’; πιαζω piazō ‘chwytać’; αετος aetos ‘orzeł’^[7]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Falco cristatellus Temminck, 1824 (= Falco cirrhatus J.F. Gmelin, 1788).

Podział systematyczny

Do niedawna wszystkie gatunki z tego rodzaju zaliczane były do rodzaju Spizaetus skupiającego gatunki występujące w Azji, Afryce i Ameryce^[4]. Badania molekularne wykazały jednak, że gatunki azjatyckie są bliżej spokrewnione z orlikiem malajskim (Ictinaetus malayensis)^[8]^[9]. Do rodzaju należą następujące gatunki^[10]:

Nisaetus nanus (Wallace, 1868) – wojownik mały
Nisaetus kelaarti (Legge, 1878) – wojownik jarzębaty
Nisaetus nipalensis Hodgson, 1836 – wojownik górski
Nisaetus alboniger Blyth, 1845 – wojownik żałobny
Nisaetus bartelsi (Stresemann, 1924) – wojownik jawajski
Nisaetus lanceolatus (Temminck & Schlegel, 1844) – wojownik krótkoczuby
Nisaetus pinskeri (Preleuthner & Gamauf, 1998) – wojownik leśny
Nisaetus philippensis (J.H. Gurney, 1863) – wojownik filipiński
Nisaetus cirrhatus (J.F. Gmelin, 1788) – wojownik indyjski
Nisaetus floris (E. Hartert, 1898) – wojownik sundajski

Fragment kladogramu z uwzględnieniem rodzaju Nisaetus^[11]:

Nisateus

N. kelaarti

N. lanceolatus

N. pinskeri

	N. cirrhatus

	N. philippensis

N. nanus

N. nipalensis

	N. alboniger

	N. bartelsi

Uwagi

↑ Nie Spizaetus Vieillot, 1816 (Accipitridae).
↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Nisaetus Hodgson, 1836.

Przypisy

1 2 B.H. Hodgson. Summary Description of some New Species of Falconidæ. „The journal of the Asiatic Society of Bengal”. 5 (52), s. ryc. vii, s. xxv, 1836. (ang.).
↑ W. Swainson: On the natural history and classification of birds. Cz. 2. London: John Taylor, 1837, s. 211, seria: Cabinet cyclopaedia. Natural history. (ang.).
↑ W. Elliott. Supplement to Raptores. „Madras Journal of Literature and Science”. 10, s. 234, 1839. (ang.).
1 2 3 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae),, version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2025-12-16] (ang.), Nisaetus.
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online] [dostęp 2025-12-16] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Nisaetus [dostęp 2023-04-25] .
↑ The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-14] (ang.).
↑ A.J. Helbig, A. Kocum, I. Seibold, M.J. Braun. A multi-gene phylogeny of aquiline eagles (Aves: Accipitriformes) reveals extensive paraphyly at the genus level. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 35 (1), s. 147–164, 2005. DOI: 10.1016/j.ympev.2004.10.003. (ang.).
↑ E. Haring, K. Kvaløy, J.-O. Gjershaug, N. Røv i inni. Convergent evolution and paraphyly of the hawk-eagles of the genus Spizaetus (Aves, Accipitridae) – phylogenetic analyses based on mitochondrial markers. „Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research”. 45 (4), s. 353–365, 25 maja 2007. Blackwell Verlag. DOI: 10.1111/j.1439-0469.2007.00410.x.
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2024-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-14].
↑ J. Boyd III: Accipitridae: Hawks, Kites, Eagles. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.08 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2022-09-06]. (ang.).

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[2] Nie Spizaetus Vieillot, 1816 (Accipitridae).

[4] Niepoprawna późniejsza pisownia Nisaetus Hodgson, 1836.

[Hodgson-1] 1 2 B.H. Hodgson. Summary Description of some New Species of Falconidæ. „The journal of the Asiatic Society of Bengal”. 5 (52), s. ryc. vii, s. xxv, 1836. (ang.).

[swa-3] W. Swainson: On the natural history and classification of birds. Cz. 2. London: John Taylor, 1837, s. 211, seria: Cabinet cyclopaedia. Natural history. (ang.).

[Elliott-5] W. Elliott. Supplement to Raptores. „Madras Journal of Literature and Science”. 10, s. 234, 1839. (ang.).

[Winkler&inni-6] 1 2 3 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae),, version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2025-12-16] (ang.), Nisaetus.

[ioc-7] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online] [dostęp 2025-12-16] (ang.).

[8] The Key to Scientific Names ↓, Nisaetus [dostęp 2023-04-25] .

[9] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-08-14] (ang.).

[Helbig&inni-10] A.J. Helbig, A. Kocum, I. Seibold, M.J. Braun. A multi-gene phylogeny of aquiline eagles (Aves: Accipitriformes) reveals extensive paraphyly at the genus level. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 35 (1), s. 147–164, 2005. DOI: 10.1016/j.ympev.2004.10.003. (ang.).

[Haring&inni-11] E. Haring, K. Kvaløy, J.-O. Gjershaug, N. Røv i inni. Convergent evolution and paraphyly of the hawk-eagles of the genus Spizaetus (Aves, Accipitridae) – phylogenetic analyses based on mitochondrial markers. „Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research”. 45 (4), s. 353–365, 25 maja 2007. Blackwell Verlag. DOI: 10.1111/j.1439-0469.2007.00410.x.

[Mielczarek&Kuziemko-12] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2024-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-08-14].

[tfc-13] J. Boyd III: Accipitridae: Hawks, Kites, Eagles. [w:] Taxonomy in Flux Checklist 3.08 [on-line]. John Boyd’s Home Page. [dostęp 2022-09-06]. (ang.).

[1]

[a]

[2]

[b]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]