Norilłag
| Podobóz Gułagu | |
 | |
| Typ | |
|---|---|
| Odpowiedzialny | |
| Rozpoczęcie działalności |
1935 |
| Zakończenie działalności |
1956 |
| Terytorium | |
| Miejsce | |
| Liczba więźniów |
ok. 500 tys. |
| Narodowość więźniów | |
Położenie na mapie Związku Radzieckiego  | |
| 69°34′00,0000″N 88°22′00,0000″E/69,566667 88,366667 | |
Norylski Obóz Poprawczy lub Obóz poprawczy w Norylsku (ros. Норильский исправительно-трудовoй лaгерь, Норильский ИТЛ), znane też jako Norilłag (ros. Норильлаг) – radziecki poprawczy obóz pracy (łagier), podlegający Głównemu Zarządowi Poprawczych Obozów Pracy NKWD (Gułag), utworzony w Kraju Krasnojarskim, z siedzibą w rosyjskim mieście Norylsk. Funkcjonujący od 25 czerwca 1935 do 22 sierpnia 1956 roku[1][2][3].
Historia
Norilłag został utworzony w 23 i 25 czerwca 1935 roku w celu eksploatacji bogactw naturalnych w tej części Syberii. Pod koniec 1935 roku łagier znalazł się pod kontrolą NKWD. Prace górnicze i metalurgiczne wykonywali głównie więźniowie łagru[2][4].
W 1943 roku w Norilłag utworzono szczególnie ciężkie sektory pracy przymusowej. Śmiertelność była niezwykle wysoka. W 1948 roku powstał w Norylsku drugi łagier „Obóz specjalny nr 2” (ros. Особый лагерь № 2, „Obóz Górniczy” – „Gorłag”; ros. Горлаг, „Gornyj łagier”; ros. Горный лагерь), przeznaczony głównie dla więźniów politycznych. W 1955 roku rygor łagrów w Norylsku został „złagodzony”. W latach 50. w Norilłag przebywało ok. 80 tys. więźniów[5].
W 1953 roku, niedługo po śmierci Józefa Stalina, w Gorłag wybuchł bunt więźniów (tzw. Powstanie norylskie, ros. Норильское восстание), który trwał wiele miesięcy[6].
Początkowo pracami budowlanymi zajmował się Norilskstroj (ros. Норильстрой), podczas gdy Norilłag dostarczał siłę roboczą i część infrastruktury.
W ciągu dwudziestu lat, przez Norilłag przeszło ok. 500 tys. więźniów. W 1957 roku łagier został formalnie zamknięty[7]. Uważa się że w trakcie swojego funkcjonowania, Norilłag, pochłonął życie ok. 700 tys. osób, przedstawicieli różnej narodowości (m.in. Rosjan, Polaków, Niemców i Bałtów, a nawet Wietnamczyków i Koreańczyków)[8].
Ważni więźniowie
Wśród znanych więźniów norylskiego łagru byli: m.in.
- Lew Gumilow (1912–1992)[9] – rosyjski historyk
- József Lengyel (1896–1975)[9] – węgierski poeta
- Nikolai Aleksandrovich Kozyrev (1908–1983)[9] – rosyjski astronom i astrofizyk
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Ertz 2003 ↓, s. 127.
- 1 2 Norilsky ITL. memo.ru. (ros.).
- ↑ Sierp i młot to symbol wielkich zbrodni! Gułag: niewolnictwo XX wieku. Artykuł Sławomira Kalbarczyka (IPN) [online], wPolityce.pl, 21 listopada 2010 [dostęp 2011-08-03] [zarchiwizowane z adresu 2026-07-25] (pol.).
- ↑ Ertz 2003 ↓, s. 129.
- ↑ Rossi 1997 ↓, s. 186.
- ↑ Aleksandr Sołżenicyn: Archipelag GUŁag 1918–1956. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2008. ISBN 978-83-7510-302-1. OCLC 297832169. (pol.).
- ↑ Смирнов 1998 ↓, s. 257.
- ↑ Marek Berowski, Zimne piekło, „Dziennik Polski”, dziennikpolski24.pl, 13 lipca 2001, ISSN 0137-9089 [dostęp 2001-07-13] (pol.).
- 1 2 3 Безруких, Быконя i Фёдорова 2014 ↓, s. 103–106.
Bibliografia
- Simon Ertz: Building Norilsk. W: Paul R. Gregory, V. V. Lazarev: The Economics of Forced Labor: The Soviet Gulag. Stanford: Hoover Institution Press, 2003, s. 127–150. ISBN 0-8179-3942-3. LCCN 2003058318. OCLC 1414055636. (ang.).
- Jacques Rossi: Le manuel du Goulag. Paryż: Le Cherche Midi Éditeur, 1997, s. 332. ISBN 978-2862745329. OCLC 751158173. (fr.).
- Olga Sharapova, Paul E. Richardson. The City Built on Ice and Bones. „Russian Life”. 50 (2), s. 50–57, kwiecień 2007. ISSN 1066-999X. (ang.).
- М. Б. Смирнов: Система исправительно-трудовых лагерей в СССР, 1923-1960. Moskwa: Звенья, 1998, s. 597. ISBN 5-7870-0022-6. LCCN 98223729. OCLC 40660043. (ros.).
- В. Безруких, Геннадий Быконя, Вера Фёдорова: Иллюстрированная история Красноярья (1917–1991 годы). Krasnojarsk: РАСТР, 2014. ISBN 978-5-04-033283-0. OCLC 1120133895. (ros.).
Linki zewnętrzne
- Норильлаг Norillag | x.com. (ros.).
- Норильлаг - Norillag | facebook.com. (ros.).