Oczków

Oczków

część miasta
Kościół św. Maksymiliana Kolbego
Państwo	Polska
Województwo	śląskie
Powiat	żywiecki
Aglomeracja	bielska
Miasto	Żywiec
W granicach Żywca	2 kwietnia 1991
Powierzchnia	4,57[1] km²
Populacja (2010) • liczba ludności • gęstość	ok. 1200[1] 262,58 os./km²
Strefa numeracyjna	33
Kod pocztowy	34-300
Tablice rejestracyjne	SZY
SIMC	0928096
Położenie na mapie
49°43′47″N 19°14′22″E/49,729722 19,239444[2]

Oczków – najbardziej wysunięta na północ dzielnica Żywca^[3]. Do 1991 r. stanowiła odrębną wieś^[4].

Osada Oczków powstała najprawdopodobniej w XVI w. Początkowo należała do Komorowskich herbu Korczak. W 1595 roku wieś położona w powiecie śląskim województwa krakowskiego była własnością kasztelana sądeckiego Krzysztofa Komorowskiego^[5]. Po podziale majątku po śmierci Krzysztofa Komorowskiego w 1608 r. weszła w skład klucza ślemieńskiego, który otrzymał najmłodszy z żyjących synów Krzysztofa – Aleksander^[6]. W 1662 miejscowość liczyła 93 mieszkańców w 10 domach^[7]. Dobra te przejęli następnie Wielopolscy, a pod koniec XVIII w. wieś przeszła w ręce rodziny Michałowskich^[6]. Od 1872 r. właścicielami Oczkowa byli Antoni i Leokadia Michałowscy, potem do zakończenia II wojny światowej wsią władali Habsburgowie^[8].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich z 1880 r. opisuje Oczków następująco: „Oczków – wś, pow. żywiecki, odl. 4 klm od Żywca, po płn. stronie gościńca andrychowsko-kocierskiego, nad pot. wypływającym na płn obszarze tejże gminy i uchodzącym poniżej wsi do Łękawki z prawego brzegu. Na zach. leżą obszary wsi Zadziela, Tresny, na płn. obszarze Międzybrodzia, na wsch. Kocierz i Łękawica, a na płd. obszar Moszczanicy. W płn. stronie na granicy Tresny, Międyzbrodzia i Oczkowa wznosi się szczyt Jaworzyna (864 mt.), na płd. od niego szczyt Kościelec (795 mt.), wzgórze na zach wsi 512 mt., a po płd. stronie gościńca wzgórze 405 mt. Zabudowania legły po obu stronach potoku. Większa posiadłość, należąca do klucza okrajnickiego, własności Antoniego i Leokadyi Michałowskich (1872 r.), obejmuje roli orn. 5, pastw. 6, lasu 153 mr.; mniejsza zać roli orn. 374, łąk i ogr. 13, pastw. 525, lasu 3 mr. austr. W 1869 r. było 538 mk., w 1850 r. 532 mk., w 1869 r. było 62 dm. Należy do par. łac. w Rychwałdzie, 6 1/2 klm. odl., ma 547 dusz rz.-kat. (r. 1885). Po śmierci Anny z Lubomirskich Wielopolskiej r. 1739, trzej bracia Wielopolscy podzielili się dobrami żywieckimi, tak że najmłodszy z nich Hieronim dostał Pieskową Skałę i Ślemień z Gilowicami, Łękawicą, Rychwałdem, Rychwałdkiem, Moszczanicą, Pewelką, Lasem, Kocierzem, Koconiem, Kurowem, Łysiną i Oczkowem, dalej Rożnów i Stryżów (Janota, Żywiecczyzna). Poczta Ślemień”^[9].

W 1910 na terenie miejscowości funkcjonowanie rozpoczęła dwuklasowa szkoła ludowa^[10].

18 stycznia 1912 w Oczkowie miał miejsce wypadek, w którym ucierpiała arcyksiężna Maria Teresa Toskańska, biorąca udział w zjeździe saniami bobslejowymi ze zbocza górującego nad miejscowością. Podczas jazdy sanki niespodziewanie wypadły z toru i z dużą siłą uderzyły w przydrożny słup telegraficzny. Arcyksiężna doznała utraty przytomności i złamania kości twarzy oraz pęknięcia kości czołowej. Lekarz zamkowy dr Wiktor Idziński nie był w stanie samodzielnie udzielić wystarczającej pomocy, w związku z czym z inicjatywy arcyksięcia Karola Stefana, przebywającego wówczas w Wiedniu, do Żywca w ciągu doby sprowadzono profesora Antona von Eiselsberga, wybitnego specjalistę w zakresie neurochirurgii i szefa Kliniki Chirurgii Uniwersytetu Wiedeńskiego. Księżna została poddana skomplikowanej operacji w zamkowej łazience, a zabieg ten uwieńczony został sukcesem. Dzieci arcyksiężnej postanowiły o ufundowaniu kapliczki wotywnej w miejscu wypadku w Oczkowie, w której ustawiona została figura Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej. Pod kolumną kapliczki umieszczony został napis: „Eleonora, Renata, Karol, Mechtylda, Leon i Wilhelm 1912 r.”, współcześnie niezachowany^[11].

Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 1921 Oczków liczył 677 mieszkańców, z czego 674 katolików i 3 żydów. Wszyscy zadeklarowali narodowość polską^[12.1].

W 1928 powstała tu jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej^[13].

Do 1934 wieś Oczków była siedzibą gminy jednowioskowej. 1 sierpnia 1934 została ona włączona do nowo powstałej gminy zbiorowej Sporysz^[14]. Miejscowość wyłączono z niej po likwidacji gmin w dniu 29 września 1954 i wprowadzeniu w ich miejsce nowej jednostki podziału administracyjnego w postaci gromady^[15]. Na mocy uchwały Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 6 października 1954 powołana została gromada Oczków^[16]. Od 2 lipca 1976 wieś wchodziła w skład gminy Gilowice-Ślemień^[17].

15 listopada 1978 na terenie oczkowskiego Wilczego Jaru miała miejsce katastrofa autobusowa, stanowiąca wówczas największą tragedię w ruchu lądowym w powojennej historii Polski^[18].

Oczków należał do parafii rzymskokatolickiej w Łękawicy. W latach 1982–1983 wybudowany tu został kościół św. Maksymiliana Kolbego, przy którym w 1983 powołano samodzielną parafię^[19]. 2 listopada 1983 przyjęty został plan realizacyjny położonego w pobliżu kościoła cmentarza parafialnego, a jeszcze w listopadzie odbył się tam pierwszy pochówek. W 1986 powstało ogrodzenie cmentarza oraz powiększono budynek kostnicy^[20].

Po zniesieniu gminy Gilowice-Ślemień i utworzeniu z jej dotychczasowego obszaru trzech odrębnych gmin Gilowice, Łękawica i Ślemień, w dniu 2 kwietnia 1991 Oczków został włączony w granice miasta Żywiec^[4].

4 czerwca 2001 otwarta została nowa siedziba miejscowej szkoły podstawowej i przedszkola^[10].

Na mocy uchwały Rady Miejskiej w Żywcu z dnia 24 kwietnia 2025 rondo znajdujące się na skrzyżowaniu ulic Krakowskiej, Suskiej i Bławatkowej otrzymało imię Wilhelma Brassego^[21][22].

Zmiana liczby ludności Oczkowa na przestrzeni lat 1850–2010^{[1][9][23][24][25][12.2]}:

Na terenie dzielnicy znajdują się następujące ulice^[26][27]:

Na terenie dzielnicy znajduje się fragment Parku Krajobrazowego Beskidu Małego^[27], w tym skały Oczków^[34] oraz najwyższy szczyt górski na terenie miasta – Jaworzyna (861 m)^[11].

Przez Oczków przebiegają dwa szlaki:

• Szlak turystyczny: Rędzina → ul. Krakowska → Stary Groń → Kościelec^[35]
• Miejski Szlak Spacerowy na Jaworzynę im. Rodziny Żywieckich Habsburgów: kościół św. Maksymiliana Kolbego → ul. Krakowska → kapliczka Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej → ul. Oczkowska → polana widokowa Rodakówka → Jaworzyna → Kościelec → Stary Groń → kościół św. Maksymiliana Kolbego^[11].

Na terenie dzielnicy działalność prowadzi rzymskokatolicka parafia św. Maksymiliana Kolbego z kościołem parafialnym przy ul. Krakowskiej^[36][37]. Parafia dysponuje własnym cmentarzem^[20].

Zlokalizowana jest tu ponadto kapliczka Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z 1912, która została wybudowana jako wotum dziękczynne za przeprowadzenie pomyślnej operacji Marii Teresy Habsburg po jej wypadku na sankach w Oczkowie, mającemu miejsce 18 stycznia 1912^[11].

• Katastrofa autobusów pod Żywcem