Olav Johan Sopp

Olav Johan Sopp

Data i miejsce urodzenia	6 października 1860 Hamar
Data śmierci	14 sierpnia 1931
Zawód, zajęcie	mykolog

Olav Johan Sopp (ur. 6 października 1860 w Hamar, zm. 14 sierpnia 1931) – norweski mykolog. Był pionierem norweskich badań mykologicznych. Jako pierwszy zaproponował klasyfikację grzybów jako nienależących do roślin ani zwierząt, lecz do trzeciego królestwa. Przyczynił się również do rozwoju norweskiego przemysłu mleczarskiego i browarniczego.

Jego ojciec był garbarzem. Olaf Johan w 1889–1893 ożenił się z Ingeborg Marie Finckenhagen, a w 1894 roku z Caroline Louise Eugenie Ihlen. Jego nazwisko rodowe to Johan Oluf Olsen, ale od końca lat 80. XIX wieku używał nazwiska Olav Johan-Olsen, aby uniknąć pomyłki z inną osobą. W 1907 roku zmienił nazwisko na Sopp (co po norwesku oznacza „grzyb”)^[1]. Według jego własnych zeznań, już jako młody uczeń nosił przydomek „Sop-Olsen”^[2].

Po ukończeniu Uniwersytetu w Oslo (wówczas był to Uniwersytet w Christianii) w 1879 roku rozpoczął studia medyczne na tym uniwersytecie, które ukończył z wyróżnieniem w 1882 roku. W młodości zainteresował się grzybami. W latach 1880–1885, korzystając ze środków publicznych, podróżował po Norwegii, wygłaszając wykłady na temat grzybów jadalnych. Odwiedzał między innymi koszary wojskowe. W 1883 roku opublikował książki o grzybach „Spiselig Sop, dens Indsamling, Opbevaring og Tilberedning” i „Sopkogebog”, które ukazywały się w kilku, rozszerzonych edycjach do 1924 roku. W latach 1882–1885 był asystentem profesora Hjalmara Heiberga w Katedrze Patologii i Anatomii, a jednocześnie organizował uniwersytecką kolekcję grzybów. W 1888 roku odbył dłuższą naukę u słynnego mykologa Juliusa Oscara Brefelda w Münster w Niemczech i zaliczył pobyt w laboratorium browaru Carlsberg w Danii. Po ukończeniu studiów przez kilka lat praktykował jako lekarz w Christianii. W 1893 roku uzyskał doktorat z filozofii za rozprawę „Om sop paa levende jordbund”^[3].

Po spotkaniu z Brefeldem Olsen mniej czasu poświęcał grzybom jadalnym i grzybom wielkoowocnikowym, zajął się natomiast badaniami grzybów mikroskopijnych i ich udziałem w procesach fermentacji i dojrzewania. W laboratorium Carlsberga poznał profesora Emila Christiana Hansena, który badał czyste kultury drożdży w procesie warzenia piwa. Jesienią 1887 roku Olsen (który zaczął teraz nazywać się Olav Johan-Olsen) został zatrudniony jako kierownik laboratorium fizjologicznego w browarze Ringnes & Co. w Christianii i stanowisko to zajmował do 1890 roku. Pod jego kierownictwem wprowadzono do produkcji piwa w browarze czyste kultury drożdży. Później wpłynął również na norweskie mleczarnie, które zaczęły wykorzystywać czyste mikroorganizmy w produkcji sera^[3].

W 1888 roku Johan-Olsen wynalazł metodę produkcji mleka skondensowanego bez dodatku cukru. W 1890 roku został zatrudniony jako kierownik nowo wybudowanej mleczarni w Kapp w Toten, która powstała, aby wykorzystać jego wynalazki. Sam wykonał niezbędny sprzęt i jemu przypisuje się zapoczątkowanie norweskiego przemysłu zagęszczania mleka. W 1891 roku opatentował i wprowadził na rynek produkt Viking Melk. W 1897 roku szwajcarska firma Henri Nestlé przejęła mleczarnię, w której go produkowano, a Johan-Olsen został zatrudniony na stanowisku dyrektora technicznego i naukowego, które piastował aż do przejścia na emeryturę w 1925 roku. W tym czasie był także głównym bakteriologiem we wszystkich fabrykach Nestlé na świecie. Jako emeryt kontynuował pracę we własnym laboratorium^[3].

Był autorem wielu artykułów i publikacji naukowych. W 1897 roku napisał artykuł w „Nyt Tidsskrift”, w którym jako pierwszy badacz na świecie zaproponował wprowadzenie do systematyki organizmów trzeciego królestwa, poza królestwami roślin i zwierząt: grzybów. Oficjalnie królestwo to (Fungi) wprowadzone zostało dopiero 60 lat później przez amerykańskiego naukowca Roberta Whittakera, wówczas jako jedno z pięciu już królestw. Chociaż Sopp uwzględnił w swoim systemie więcej niż tylko to, co dziś uznaje się za grzyby, norwescy naukowcy uważają go za pierwszego, który zaproponował, aby grzyby były odrębnym królestwem^[3].

Był autorem także wielu popularnych publikacji przeznaczonych dla gospodarstw domowych, w tym na temat domowego wyrobu wina i piwa, a także przechowywania żywności i rozsądnego przygotowywania posiłków. Dążył do rozwoju edukacji w zakresie przygotowywania posiłków i prowadzenia gospodarstwa domowego oraz do utworzenia odrębnego instytutu zdrowej żywności w Norwegii. Pod pseudonimem Anonymus regularnie brał udział w debatach publicznych, między innymi sprzeciwiając się różnym zakazom i obowiązkowemu spożywaniu alkoholu, a także twierdząc, że zakaz sprzedaży alkoholu jest „katastrofą narodową”. Poza tym był znanym i popularnym mówcą w swoich dziedzinach^[3].

Dr Sopp był jednym z pierwszych entuzjastycznych zwolenników teorii ewolucji Darwina i w 1887 roku opublikował krótką książkę o teoriach Darwina. Wykorzystując dane z mykologii zamierzał znaleźć dowody na poprawność teorii ewolucji, ale te idee nigdy nie ukazały się drukiem^[3].

Przy nazwach naukowych utworzonych przez niego taksonów standardowo dodawane jest jego nazwisko Sopp^[4] (zobacz: lista skrótów nazwisk botaników i mykologów).