Olba (Cylicja)

Olba, Olbe (stgr. Όλβα, Όλβη)^[a] – starożytne miasto greckie w Cylicji, obecnie ruiny w tureckiej miejscowości Uzuncaburç.

Położone w odległości 28 km na północ od Silifke i usytuowane na lesistych wzniesieniach przedgórza środkowego Taurusu, na wysokości ponad 1100 m n.p.m.^[1]

Zasiedlone od czasów hetyckich, od początków III wieku p.n.e. przynależne do państwa syryjskich Seleucydów po przejęciu Cylicji w 295 p.n.e. przez Seleukosa Nikatora. W około sto lat później władza nad Olbą przeszła w ręce lokalnej dynastii kapłanów-królów – Teukrydów^[1]. Należał do nich m.in. Zenofanes i jego córka Aba^[2]. W czasach rzymskich, za panowania Flawiuszów, po przekształceniu Cylicji w rzymską prowincję, przemianowane na Diocaesarea (Διοκαισάρεια). Turecka nazwa, dosłownie oznaczająca „Wysoką Wieżę”, pochodzi od zachowanej wielkiej wieży z czasów hellenistycznych^[1].

Wiadomo, że w późnym cesarstwie miasto było siedzibą biskupa Izaurii podległego Seleucji; z okresu IV-VII w. n.e. znanych jest czterech biskupów^[3]. Współcześnie Olba jest wakującą tytularną stolicą biskupią Kościoła katolickiego^[4].

Z wyjątkiem hellenistycznych murów obronnych pochodzą z czasów rzymskich i okresu późniejszego chrześcijaństwa. Najważniejszym i najciekawszym jest wybudowana w czasach Seleukosa I świątynia Zeusa Olbiosa z zachowanymi 30 wielkimi kolumnami perystylu. Ściany właściwego sanktuarium – celli mieszczącej posąg bóstwa, zostały usunięte, gdy budowlę zamieniono na kościół chrześcijański. Druga szczątkowo zachowana to świątynia Tyche-Fortuny. Oprócz wspomnianej pięciokondygnacyjnej wieży obronnej zachowały się także pozostałości rzymskiego akweduktu, teatru i nimfeum, dwóch bram miejskich (jednej z czasów panowania Arkadiusza), mauzoleum z piramidalnym szczytem oraz resztek cmentarzyska (nekropolii) z grobowcami typu świątyni^[5].

• Olba (stolica tytularna)