Ortoestry
Ortoestry – organiczne związki chemiczne z grupy estrów, w których wszystkie atomy tlenu wyjściowego kwasu, także te, które były połączone wiązaniem podwójnym z atomem centralnym (X=O), uległy estryfikacji. Termin ten stosowany jest zwykle do estrów kwasów karboksylowych, jednak w ujęciu ogólnym dotyczy także innych kwasów, np. kwasu fosforowego[1].
Ortoestry kwasów karboksylowych
Ortoestry kwasów karboksylowych mogą być traktowane jako produkty wyczerpującej estryfikacji kwasów ortokarboksylowych (nietrwałych produktów przyłączenia cząsteczki wody do reszty karboksylowej; patrz też acetale). Charakteryzują się występowaniem trzech reszt alkoksylowych przyłączonych do jednego atomu węgla. Łatwo ulegają hydrolizie, zwłaszcza w środowisku kwasowym.
Otrzymywanie
- Reakcja alkoholanów z chloroformem (który można tu uważać za chlorek kwasowy kwasu ortomrówkowego). Produktami są ortomrówczany alkilowe.
- Reakcja nitryli z alkoholami (reakcja Pinnera):
- RCN + 3R′OH + HCl → RC(OR′)3 + NH4Cl
Hydroliza
Podobnie jak acetale, ortoestry szybko hydrolizują w łagodnych warunkach kwasowych do estrów i alkoholi, są natomiast trwałe w środowisku zasadowym:
- RC(OR′)3 + H2O → RCO2R′ + 2R′OH
Reakcja zaczyna się od protonowania i eliminacji jednej z grup alkoksylowych. Następnie następuje addycja cząsteczki wody i eliminacja drugiej grupy alkoksylowej:
Zastosowanie
Tworzenie ortoestru jest wykorzystywane jako ochrona grup estrowych (→ grupy ochronne), kwasów karboksylowych[2.1] i 1,2-dioli[2.2]. Ponadto z ortoestrów można otrzymywać ketale oraz aldehydy.
Przypisy
- ↑ Fausto Ramirez, Oxyphosphoranes, „Accounts of Chemical Research”, 1 (6), 1968, s. 168–174, DOI: 10.1021/ar50006a002 (ang.).
- Theodora W. Greene, Peter G.M. Wuts, Protective groups in organic synthesis, John Wiley & Sons, 1999, ISBN 0-471-16019-9 (ang.).
Bibliografia
- David A. Shirley, Chemia organiczna, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1968, s. 438–439.