Orzeł iberyjski

Orzeł iberyjski
	Aquila adalberti
	C.L. Brehm, 1861
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Aquila
Gatunek	orzeł iberyjski
Synonimy
	Aquila heliaca adalberti C.L. Brehm, 1861; Aquila adalberti minor C.L. Brehm, 1861; Aquila adalberti major C.L. Brehm, 1861;
	Aquila heliaca adalberti C.L. Brehm, 1861; Aquila adalberti minor C.L. Brehm, 1861; Aquila adalberti major C.L. Brehm, 1861;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; narażony na wyginięcie
	Zasięg występowania

Orzeł iberyjski^[4] (Aquila adalberti) – gatunek dużego ptaka z rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae), zamieszkującego Półwysep Iberyjski. Narażony na wyginięcie.

Systematyka: Orzeł iberyjski był często uznawany za podgatunek orła cesarskiego (A. heliaca), z którym jest blisko spokrewniony^[5]. Nie wyróżnia się podgatunków^[5]^[6].

Zasięg występowania: Zamieszkuje głównie środkową, południową i zachodnią Hiszpanię^[5]; niewielka, ale rosnąca populacja w Portugalii^[3]. Niektóre osobniki przelatują przez Cieśninę Gibraltarską i zimują w Maroku^[7].

Morfologia: Duży, majestatyczny orzeł; w locie charakteryzuje się z pozoru dość długimi skrzydłami. Długość ciała: 75–85 cm; rozpiętość skrzydeł: 180–215 cm. Dorosłe ptaki wydają się jednolicie ciemne, ale przy dobrej widoczności zauważalne ciemnobrązowe upierzenie. Charakterystyczna jest biała plama na barkówkach i biały przedni brzeg skrzydeł, jasnożółty kark i potylica. Młode ptaki czerwonobrązowe, z ciemnymi lotkami i ciemnym ogonem; sterówki, lotki oraz duże pokrywy skrzydłowe z jasnymi końcami.

Rozród: Gniazdo to wielka konstrukcja z patyków, umieszczona na drzewie, rzadko na słupie energetycznym, nigdy na klifie. W zniesieniu 1–4 jaja, zwykle 2 lub 3. Wysiadywaniem zajmuje się niemal wyłącznie samica. Inkubacja rozpoczyna się od zniesienia pierwszego jaja i trwa 39–42 dni. Wśród piskląt silnie rozwinięty jest kainizm^[7].

Pożywienie: W dużej części zasięgu podstawę jego diety stanowią króliki, na wilgotniejszych obszarach – ptaki do rozmiarów flaminga^[7].

Status zagrożenia: Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje orła iberyjskiego za gatunek narażony (VU – vulnerable). Ptak ten był bliski wymarcia – w latach 60. XX wieku żyło jedynie około 30 par. Dzięki podjętym działaniom ochronnym i wspomagającym oraz reintrodukcjom populacja zaczęła się systematycznie zwiększać. W 2021 roku liczebność populacji szacowano na 1060–1080 dorosłych osobników (czyli 530–540 par lęgowych). Trend liczebności populacji nadal jest wzrostowy^[3].

Przypisy

↑ Aquila adalberti, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 3 D.D. Lepage D.D., Spanish Imperial Eagle Aquila adalberti, [w:] Avibase [online] [dostęp 2026-01-04] (ang.).
1 2 3 BirdLife International, Aquila adalberti, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2025-2 [dostęp 2026-01-04] (ang.).
↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-01-04].
1 2 3 Spanish Imperial Eagle (Aquila adalberti). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-17)]. (ang.).
↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Hoatzin, New World vultures, Secretarybird, raptors. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-01-04]. (ang.).
1 2 3 Species account: Spanish Imperial Eagle Aquila adalberti. [w:] Global Raptor Information Network [on-line]. The Peregrine Fund, 2011-04-27. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-01-25)]. (ang.).

Andrew Gosler: Atlas ptaków świata. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2000. ISBN 83-7073-059-0.

Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).