Oset łopianowaty
 | |||
| Systematyka[1][2] | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadklasa | |||
| Klasa | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
oset łopianowaty | ||
| Nazwa systematyczna | |||
| Carduus personata (L.) Jacq. Fl. Austriac. 4: 25 (1776)[3][4] | |||
| Synonimy | |||
| |||
Oset łopianowaty (Carduus personata (L.) Jacq.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Występuje w górach środkowej Europy, w Alpach, Apeninach, na Bałkanach[4]. W Polsce spotykany w Karpatach i Sudetach; sięga od regla dolnego po piętro kosodrzewiny[6][7]. Podany także z Lubelszczyzny[8]. Roślina jadalna.
Morfologia
- Łodyga
- O wysokości do 160 cm[6], czasem do 200 cm[9]. W gruncie w postaci pełzającego kłącza, w części wzniesionej wąsko oskrzydlona i drobno szczeciniasta[9].
- Liście
- Skrętoległe, odziomkowe i dolne kształtu szerokojajowatego i głęboko pierzastodzielne lub lirowate, zwężone w ogonek. Liście środkowe i górne jajowate, siedzące, zaostrzone i obejmujące łodygę, szczeciniasto ząbkowane na brzegu. Górna strona liści żywozielona, naga bądź nieznacznie owłosiona, dolna strona szaro i filcowato owłosiona[6][9].
- Kwiaty
- Koszyczki o długości od 2 do 2,5 cm, skupione po kilka na szczycie łodyg, wzniesione. Listki okrywy nagie, zielone, nabiegłe brunatno lub fioletowo, o szerokości ok. 1 mm[9], zwężające się od samej nasady, równej długości, równowąskie, z wygiętym na zewnątrz nieostrym kolcem o długości około 2 mm. Kwiaty rurkowate, obupłciowe, z koroną purpurowoczerwoną, pociętą na 5 łatek[6][9].
- Owoce
- Niełupki jasnobrunatne, o długości ok. 4 mm, z białymi, nierozgałęzionymi włoskami puchu kielichowego o długości ok. 1 cm[6][9].
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do września[6][9].
Rośnie na glebach wilgotnych, żyznych i bardzo żyznych, o odczynie obojętnym, w półcieniu. Spotykana w lasach łęgowych i w zbiorowiskach ziołorośli nad brzegami potoków[6]. W Polsce uznawany za gatunek charakterystyczny związku zbiorowisk ziołorośli wysokogórskich Adenostylion alliariae oraz wyróżniający nadrzecznej olszyny górskiej Alnetum incanae[10]. W innych krajach, np. w Szwajcarii, opisywany jako niecharakterystyczny gatunek związany ze zbiorowiskami wilgotnych ziołorośli ze związku Petasition officinalis[11].
Liczba chromosomów 2n=18, 22[8][9].
Poza podgatunkiem nominatywnym (C. personata personata) wyróżnia się podgatunek C. personata subsp. albidus (Adamovic) Kazmi (syn. C. bicolorifolius Klokov, C. personata var. albidus (Adamov.) Kazmi)[5].
Zastosowanie
Pozbawione kolców łodygi, młode liście i dna koszyczków są jadalne. Zebrane wiosną, obrane łodygi opisywane są jako jedno z najsmaczniejszych warzyw rosnących dziko w Europie Środkowej[12].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ The International Plant Names Index. [dostęp 2014-08-25].
- 1 2 Carduus personata (L.) Jacq., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2026-01-08].
- 1 2 Carduus personata (L.) Jacq.. GBIF.org. [dostęp 2014-08-03].
- 1 2 3 4 5 6 7 Leokadia Witkowska-Żuk: Rośliny leśne. Warszawa: Multico, 2013. ISBN 978-83-7073-359-9.
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 117, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957.
- 1 2 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014, s. 496. ISBN 978-83-01-14342-8.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Maria Sychowa, Carduus L., Oset, [w:] Bogumił Pawłowski, Adam Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 361-362.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 139, 152. ISBN 978-83-01-14439-5. (pol.).
- ↑ Carduus personata (L.) Jacq.. Info Flora. [dostęp 2014-08-03].
- ↑ Łukasz Łuczaj, Dzikie rośliny jadalne Polski: przewodnik survivalowy, wyd. 2, Krosno: Wydawnictwo "Chemigrafia", 2004, ISBN 83-904633-6-9, OCLC 71833163.