Ostrogonek norowy
| Aphrastura spinicauda subantarctica[1] | |||
| R. Rozzi, C.S. Quilodrán, E. Botero-Delgadillo, R.D. Crego, C. Napolitano et al., 2022[2] | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek | |||
| Podgatunek |
ostrogonek norowy | ||
| Synonimy | |||
| |||
Ostrogonek norowy[3] (Aphrastura spinicauda subantarctica) – podgatunek ostrogonka małego, małego ptaka z rodziny garncarzowatych (Furnariidae). Endemiczny dla wysp Diego Ramírez, będących najdalej na południe wysuniętą częścią Chile. Opisany w roku 2022 jako odrębny gatunek, na podstawie badań genetycznych i cech morfologicznych wydzielony od innych przedstawicieli rodzaju Aphrastura.
Taksonomia
Gatunek został naukowo opisany w sierpniu 2022 roku przez Ricardo Rozziego i współpracowników na łamach wydawanego w formie elektronicznej czasopisma „Scientific Reports”[2]. Ponieważ artykuł ten nie spełnił wszystkich wymagań Międzynarodowego kodeksu nomenklatury zoologicznej (ICZN), autorzy we wrześniu tego samego roku opublikowali uzupełnienie na łamach „Boletín del Museo Nacional de Historia Natural”[4]. Holotyp pochodził z wysp Diego Ramírez, był to samiec[2]. Porównany został do ostrogonka małego (A. spinicauda)[2]. Oba taksony są genetycznie różne w oparciu o próbki mitochondrialne i autosomalne, bez dowodów na obecny przepływ genów[2]. Chociaż wymagane są dalsze badania w celu określenia, jak dwa podobne ptaki żyją w innym środowisku, Rozzi et al. traktuje A. subantarctica jako nowy takson, biorąc pod uwagę jego unikalne cechy morfologiczne, genetyczne i behawioralne w środowisku nieleśnym[2]. Odkrycie tego endemicznego wróblowego podkreśla potrzebę monitorowania i ochrony wciąż tego pozbawionego egzotycznych gatunków archipelagu, który jest obecnie chroniony przez niedawno utworzony park morski Diego Ramírez Islands-Drake Passage[2].
W 2025 roku South American Classification Committee (SACC) nie zaakceptował tego taksonu jako odrębny gatunek, argumentując, że różnice w materiale genetycznym są minimalne, brak różnic w odgłosach nawoływania (pieśni nie porównano, ale nie wydają się znacząco różnić od siebie), a różnice w morfologii mają charakter adaptacyjny, wynikający z odmiennych warunków panujących na wyspach archipelagu Diego Ramírez[3][5]. Jest on obecnie zwykle klasyfikowany jako podgatunek ostrogonka małego (A. spinicauda)[6][7][8].
Etymologia
- Aphrastura – nazwa rodzajowa jest połączeniem słów z języka greckiego: αφραστος aphrastos – „cudowny” oraz ουρα oura – „ogon”[9],
- subantarctica – epitet gatunkowy nawiązuje do klimatu subantarktycznego, jaki panuje na wyspach Diego Ramírez[2].
Występowanie i siedlisko
Endemicznie zamieszkuje archipelag Diego Ramírez, najbardziej wysunięty na południe punkt kontynentu południowoamerykańskiego, jednocześnie wyspy te położone są ok. 100 km od przylądka Horn (są też bardzo małe, bo jedna z wysp ma w przybliżeniu 79 ha), a od Antarktydy oddziela je Cieśnina Drake’a[2]. Charakteryzują się równomiernymi opadami deszczu przez cały rok, niską temperaturą oraz silnymi wiatrami[2].
Archipelag ten jest odizolowany geograficznie i brakuje w nim lądowych ssaków drapieżnych (kotów lub szczurów), a także drzew, co zapewnia siedlisko kontrastujące z lasami zamieszkałymi przez pozostałe dwa gatunki z rodzaju Aphrastura[2]. Jedynymi występującymi tutaj zwierzętami są sezonowo różne ptaki morskie i nieliczne małe ptaki lądowe, jak opisywany A. subantarctica. Na jednej z wysp stwierdzono obecność roślin z rodzaju Poa np. Poa flabellata, tworzących formację roślinną określaną jako Tussock[2].
Morfologia
Wyglądem zbliżony do innych przedstawicieli Aphrastura[2]. Ma zaokrąglone skrzydła i bardzo dziwną anatomię ogona, bowiem ogon jest dość krótki, ale sterówki mają małe, smukłe końce, przypominające ciernie[2]. Żaden inny rodzaj w rodzinie nie ma podobnej struktury ogona[2]. Ten gatunek różni się tymi cechami morfologicznymi od najbliżej spokrewnionych filogenetycznie rodzajów z podrodziny Synallaxinae występujących w południowo-zachodniej Ameryce Południowej: Leptasthenura i Sylviorthorhynchus[2]. W przeciwieństwie do Aphrastura ogon Leptasthenura nie jest nagle i głęboko wycięty w części wewnętrznej sieci sterówek; u Sylviorthorhynchus sterówki są pozbawione tych „zadziorów”[2]. A. subantarctica różni się od A. spinicauda tym, że ma przeciętnie większe i cięższe ciało (~ 25%), większy dziób (~ 15%), większy skok (~ 5%) i krótszy ogon (~ 16%). Lotki I i II rzędu są szarawe od spodu z białymi krawędziami[2].
Holotyp
Holotypem jest dorosły samiec, obecnie znajdujący się w Narodowym Muzeum Historii Naturalnej w Chile. Został zebrany 22 lipca 2017 r. przez Omara Barroso (OB) i Juana C. Torresa-Murę (JCTM), na 56°31′17,1″S 68°42′59,3″W/-56,521410 -68,716470[2].
Długość całkowita osobnika to 145 mm; długość głowy i dzioba 32,4 mm; długość grzbietu dzioba mierzy 12,1 mm; wysokość dzioba u nasady 3,4 mm; szerokość dzioba równa się 3,4 mm; skrzydło mierzy 59 mm; długość skoku 21,8 mm; długość ogona wzdłuż środkowych sterówek 66 mm; masa ciała 15,1 g[2].
Czubek, kark i dziób jednolicie czarny, podzielone są szeroką i widoczną matowopomarańczową smugą przechodzącą przez oko, która rozciąga się na grzbiecie i łączy się z brązowym kolorem grzbietu[2]. Inne górne partie są pełnobrązowe, z ciemnymi krawędziami, które stają się jednolite na zadzie. Spód jest białawy, podobnie jak gardło, pierś i brzuch, a na bokach i pokrywach podogonowych staje się ciemnopomarańczowy (ang. Tawny, fulvous)[2]. Brak plamy lęgowej; brak wypukłości kloaki, mało tłuszczu, brak śladów pierzenia na głowie, tułowiu, skrzydłach lub ogonie[2].
Paratypy
Pierwszym paratypem jest młoda samica, MNHNCL/AVE 5440, zebrana 22 lipca 2017 r. na wyspie Gonzalo w archipelagu Diego Ramírez przez OB i JCTM[2]. Takie samo ubarwienie jak u osobnika dorosłego, aczkolwiek niektóre części nóg są żółtawe[2]. Brak plamy lęgowej; brak wypukłości kloaki, brak tłuszczu, brak pierzenia piór głowy, tułowia, skrzydeł lub ogona[2]. Długość całkowita 150 mm; długość głowy i dzioba 33,6 mm; długość grzbietu dzioba 12,6 mm; wysokość dzioba u nasady 3,6 mm; szerokość dzioba 3,2 mm; długość skrzydła 63 mm; długość skoku 23 mm; długość ogona wzdłuż środkowych sterówek 69 mm; masa ciała 15,9 g[2]. Drugim paratypem jest młody samczyk MNHNCL/AVE 5441, zebrany 22 lipca 2017 r. na wyspie Gonzalo w archipelagu Diego Ramírez przez OB i JCTM; takie samo zabarwienie jak u osobnika dorosłego, palce i skok żółtawe[2]. Brak plamy lęgowej; brak wypukłości kloaki, brak tłuszczu, nie stwierdzono, aby przed zebraniem osobnika postępowało pierzenie piór głowy, tułowia, skrzydeł lub ogona[2]. Długość całkowita 150 mm; długość głowy i dzioba 33,6 mm; długość grzbietu dzioba 12,9 mm; wysokość dzioba u nasady 3,5 mm; szerokość dzioba 3,3 mm; długość skrzydła 59 mm; długość skoku 23 mm; długość ogona wzdłuż środkowych sterówek 72 mm; masa 15,9 g[2].
Ekologia
W przeciwieństwie do swych krewnych ptak ten wyprowadza lęgi w norach, a nie dziuplach wysokich drzew[2].
Na wyspach dominują trawy i inne małe polne rośliny, o wysokości 0,4–2 m i różne stanowiska mogą być w 50% do nawet 100% zakrzewione tego typu formacją roślinną[2]. Istnieją tu również areały bez roślin, zwykle o podłożu skalistym lub błotnistym[2]. Żyją tu ptaki morskie, jak albatros czarnobrewy (Thalassarche melanophris), albatros szarogłowy (T. chrysostoma; jedna z par opisywanego wróblowego wybudowała gniazdo tuż pod używanym gniazdem tego albatrosa), pingwin skalny (Eudyptes chrysocome), pingwin złotoczuby (E. chrysolophus), także gatunki żyjące w norach, jak pingwin magellański (Spheniscus magellanicus), petrelek modry (Halobaena caerulea) i nurzec czarnoszkrzydły (Pelecanoides urinatrix)[2]. Ptaki te mają wpływ na siedlisko koegzystującego z nimi A. subantarctica[2]. Mimo to ich obecność sprzyja opisywanemu wróblowemu, bo te chronią go od potencjalnych drapieżników np. karakar falklandzkich (Phalcoboenus australis) i wydrzyków amerykańskich (Stercorarius chilensis)[2].
Zaobserwowano, że ten garncarzowaty może poszukiwać pokarmu w parach bądź małych grupach (do 5 osobników)[2]. Gdy ptaki zobaczą intruza (w badaniach byli to ornitolodzy) z odległości 15–25 m, energicznie potrząsają ogonami i wydają odgłosy alarmowe, towarzyszy temu chwilowe wzlatywanie do góry, a następnie lądowanie na ziemi[2].
Przypisy
- ↑ Aphrastura spinicauda subantarctica, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 Ricardo Rozzi i inni, The Subantarctic Rayadito (Aphrastura subantarctica), a new bird species on the southernmost islands of the Americas, „Scientific Reports”, 12, 13957, 2022 (ang.).
- 1 2 P. Mielczarek, M. Kuziemko, Nowe gatunki (2022), [w:] Kompletna lista ptaków świata [online] [dostęp 2026-01-15] (ang.).
- ↑ Ricardo Rozzi i inni, El Rayadito subantártico: disponibilidad del binomio Aphrastura subantarctica (Passeriformes, Furnariidae), „Boletín del Museo Nacional de Historia Natural”, 71 (2), 2022, s. 9–15 (hiszp.).
- ↑ Heraldo V. Norambuena, Juan I. Areta, Santiago Imberti, Mark Pearman, Proposal (1060) to South American Classification Committee: Recognize Aphrastura subantarctica as a separate species from A. spinicauda [online], South American Classification Committee (SACC), 2025 [dostęp 2026-01-15] (ang.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online] [dostęp 2026-01-15] (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
- ↑ J.V. Remsen Jr. & V. Pantoja-Maggi: Thorn-tailed Rayadito (Aphrastura spinicauda), version 1.2. [w:] Birds of the World (red. F. Medrano & S.M. Billerman) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2025. [dostęp 2026-01-13]. (ang.).
- ↑ Aphrastura, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-02-17] (ang.), [archiwum].