Pacyfikacja wsi Liszki
 Pomnik upamiętniający pomordowanych Polaków przez okupantów niemieckich w trakcje pacyfikacji Liszek. | |
| Państwo |
Polska (okupowana przez III Rzeszę – Generalne Gubernatorstwo) |
|---|---|
| Miejsce | |
| Data |
4 lipca 1943 |
| Liczba zabitych |
30 osób |
| Typ ataku |
egzekucja przez rozstrzelanie |
| Sprawca | |
Położenie na mapie okupowanej Polski w latach 1941–1944  | |
 50°02′19,343″N 19°46′01,540″E/50,038706 19,767094 | |
Pacyfikacja wsi Liszki (też: Pacyfikacja Liszek) – masowy mord dokonany na polskiej ludności cywilnej przez okupantów niemieckich nocą z 3 na 4 lipca 1943 roku we małopolskiej wsi Liszki[a]. Niemcy zamordowali wówczas 27 mężczyzn i 3 kobiety.
Pacyfikacja była odwetem Niemców za działalność partyzancką Polaków w czasie II wojny światowej. Podobne mordy na polskiej ludności dokonywano w ramach „akcji oczyszczania”. Szacuje się że akcje pacyfikacyjne, które przetoczyły się przez Generalne Gubernatorstwo w latach 1943–1944 dotknęły około 10 tysięcy wsi[1][2].
Przebieg pacyfikacji
Niemcy otoczyli kordonem całe Liszki, robili rewizje w domach, potem spędzili ludzi na łąkę i kazali leżeć nieruchomo, twarzą do ziemi. Była to niedziela, do Liszek przybywali też mieszkańcy okolicznych wiosek na mszę, byli tu zatrzymywani przez Niemców, żeby dołączyli do leżących na łące. Zatrzymanych brutalnie całodniowo przesłuchiwano i torturowano. Na koniec Niemcy – strzałem w tył głowy – zamordowali 30 osób. Do tortur i egzekucji doszło w stodole na wzgórzu „Maciejówka” w pobliżu kościoła św. Mikołaja. Po pacyfikacji okupanci nałożyli na wioskę kontrybucję i podpalili część zabudowań, zakazując gaszenia pożarów. Na koniec zmusili mężczyzn do wykopania rowu, do którego wrzucili ciała zamordowanych.
Niemcy przesłuchiwanym związywali ręce na plecach i za te ręce wieszali, potem bili po całym ciele. Przerażeni, wymęczeni po tym „przesłuchaniu” mieszkańcy byli wyprowadzani i dostawali nakaz leżenia na wzgórzu nazywanym Maciejówka.
Wśród śmiertelnych ofiar pacyfikacji był m.in. Antoni Suski ze znanej krakowskiej rodziny kupieckiej, której własnością były majątki ziemskie w Kryspinowie i Liszkach, oraz Józef Rospond, oficer rezerwy Wojska Polskiego, kierownik spółdzielni w Liszkach, skatowany przed rozstrzelaniem do nieprzytomności.
Pacyfikacja Liszek nie była jedyną w tym miejscu i czasie. 1 lipca 1943 roku niemieckie formacje policyjne przeprowadziły pacyfikację wsi Kaszów, mordując nie mniej niż 24 osoby[1][2][3][4][5][6][7][8].
Lista zamordowanych
Lista nazwisk zidentyfikowanych ofiar pacyfikacji[9]:
- Stanisław Bator
- Paweł Bulda
- Jan Galos
- Feliks Kosycarz
- Władysław Kosycarz
- Jan Kowalik
- Edward Kowalik
- Stanisław Kowalik
- Anna Kollman
- Tadeusz Kollman
- Władysław Pyla
- Stanisław Piechoczek
- Antoni Kubera
- Józef Rospond
- Józef Steczko
- Andrzej Steczko
- Tadeusz Steczko
- Antoni Suski
- Józef Suchan
- Ryszard Skudrzyk
- Andrzej Szmerek
- Józef Tyrała
- Władysław Wąsik
- Wincenty Wąsik
- Władysław Wąsik
- Anna Wąsik
- Stefania Wąsik
- Piotr Wyroba
- Władysław Wyroba
- N.N.
Upamiętnienie
Po wojnie szczątki zamordowanych zostały przeniesione 28 marca 1945 roku na cmentarz parafialny. W 1959 roku na ich grobie stanął pomnik[2].
W 9 lipca 2023 roku odbyły się uroczystości rocznicowe organizowane przez wójta Liszek Pawła Misia. Uczestniczyli w nich dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr Filip Musiał, dyrektor generalna Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie Angelika Bodziony-Durych[1].
Śledztwo
Po upadku PRL-u nieliczni żyjący jeszcze świadkowie tamtych wydarzeń, zeznali że bezpośrednią przyczyną akcji pacyfikacyjnej był napad na mleczarnię, dokonany przez oddział Gwardii Ludowej w nocy z 30 czerwca na 1 lipca 1943 roku we wsi Rybna[1][2][3][4][5][6].
Pacyfikacja wsi Piekary
Tego samego dnia przeprowadzono też pacyfikację sąsiedniej miejscowości Piekary, Niemcy spędzili mieszkańców na pastwisko nad Wisłą, gdzie musieli leżeć cały dzień bezruchu, bez jedzenia i wody. Dzięki interwencji żandarma pochodzenia austriackiego o nazwisku Pawluk który zapewnił o lojalności piekarskiej ludności względem III Rzeszy, oraz sołtysa Józefa Ludwikowskiego, oprawcy odstąpili ostatecznie od egzekucji[7].
Zobacz też
Uwagi
- ↑ W dzisiejszej gminie Liszki w powiecie krakowskim (Landkreis Krakau), Województwo małopolskie.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Barbara Ciryt, Pacyfikacja Liszek sprzed 80 laty. Spędzili ludzi na wzgórze Maciejówka. Torturowali, kazali leżeć twarzą do ziemi, „Dziennik Polski”, dziennikpolski24.pl, ISSN 0137-9089 [dostęp 2023-07-09] (pol.).
- 1 2 3 4 Bogdan Gancarz, Liszki. Ofiara życia sprzed 80 lat, „Gość Niedzielny”, krakow.gosc.pl, ISSN 0137-7604 [dostęp 2013-07-09] (pol.).
- 1 2 Stanisław Rospond: Zginęli na polu chwały. Wyd. 3. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Teologicznego Księży Misjonarzy, 2009, s. 63. ISBN 978-83-7216-787-3. OCLC 751084370. (pol.).
- 1 2 Michał Płoszaj: 80. rocznica pacyfikacji Liszek. krakow.tvp.pl. [dostęp 2023-07-09]. (pol.).
- 1 2 Kaszów – wszystko i wszystko: Pacyfikacja Kaszowa, Liszek, Rybnej. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-03)]. (pol.).
- 1 2 IPN: Pacyfikacja wsi Kaszów. [w:] Leszek Trojan [on-line]. sierpień 2018. [dostęp 2018-06-21]. (pol.).
- 1 2 Nie zapomnieli o pacyfikacji, „Dziennik Polski”, dziennikpolski24.pl, ISSN 0137-9089 [dostęp 2013-06-28] (pol.).
- ↑ Fajkowski i Religa 1981 ↓, s. 166.
- ↑ 80. rocznica pacyfikacji Liszek [online], liszki.pl, 4 lipca 2023 [dostęp 2023-07-04] (pol.).
Bibliografia
- Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 636. OCLC 1031789358. (pol.).