Pamiątka (Blaise Pascal)

Pamiątka (fr. Mémorial) – dzieło Blaise'a Pascala, powstałe w nocy z 23 na 24 listopada 1654 roku wskutek mistycznego przeżycia znanego jako „noc ognia”.

Na nawrócenie religijne Blaise'a Pascala wpływ miało wstąpienie jego siostry Jacqueline do klasztoru Port-Royal w 1652 roku i złożenie przez nią ślubów w czerwcu rok później. Dotychczas „światowy” Pascal w znacznym stopniu zarzucił swoje zainteresowania, poczuł obrzydzenie do siebie i otoczenia, a w jego myślach począł dominować pesymizm. Latem 1654 roku Pascal złamał daną sobie obietnicę i odwiedził siostrę w Port-Royal, co spowodowało jego pragnienie poszukiwania Boga. Jak sam jednak wówczas stwierdził, „nie ma [Boga] w pobliżu”, w efekcie czego usłyszał, że Bóg nie chce go, ponieważ nadal żyje on w świecie^[1.1].

Na początku października 1654 roku Pascal przeprowadził się bliżej Port-Royal. W tym czasie całkowicie oddał się modlitwie, lekturze Biblii i rozmowom z Jacqueline do tego stopnia, że często zapominał o zaspokajaniu niektórych podstawowych potrzeb fizjologicznych. 21 listopada 1654 chory Pascal w Port-Royal spotkał się z księdzem Antoine’em Singlinem, który doradził mu modlitwę, medytację, czytanie Pisma Świętego i zamknięcie się w domu przez wiele dni^[1.2].

23 listopada od 22:30 do 0:30 dnia następnego Pascal doświadczył mistycznego przeżycia, po którym zemdlał i obudził się rankiem. Następnie na kartce zapisał tekst, począwszy od krzyża w nagłówku i daty^[1.3]. W Pamiątce Pascal widział konieczność wyrzeczenia się świata oraz wybawienie człowieka jedynie poprzez spotkanie z Bogiem^[2][3]. Tekst charakteryzuje się niewieloma skreśleniami, a także kreskami kończącymi niektóre zdania^[1.3].

Zapisaną kartkę Pascal złożył na pół i zaszył pod poszewką kaftana, nosząc ją do swojej śmierci, podobnie jak kopię, którą wykonał^[1.4].

Rok łaski 1654,

Poniedziałek, 23 listopada, dzień świętego Klemensa, papieża i męczennika, oraz innych świętych wymienionych w martyrologium. Wigilia świętego Chryzogona, męczennika, i innych świętych. Od około dziesiątej trzydzieści wieczorem aż do około północy trzydzieści.

Ogień. Bóg Abrahama, Bóg Izaaka, Bóg Jakuba, a nie filozofów i uczonych. Pewność. Pewność. Uczucie. Radość. Pokój. Bóg Jezusa Chrystusa. Boże mój, Boże wasz. Twój Bóg będzie moim Bogiem. Zapomnienie świata i wszystkiego oprócz Boga. Ten tylko Go znajdzie, kto pójdzie drogą wskazaną w Ewangelii. Wielkość duszy ludzkiej. Ojcze sprawiedliwy, świat Cię nie poznał, ale ja Cię poznałem. Radość, radość, radość, łzy radości. Rozłączyłem się z Nim. Opuścili Mnie, źródło wód żywych. Boże mój, czyżbyś miał mnie opuścić? Obym nie został z Nim rozłączony na wieki! A to jest życie wieczne, aby poznali Ciebie, jedynego Boga prawdziwego i Tego, któregoś posłał, Jezusa Chrystusa. Jezusa Chrystusa. Jezusa Chrystusa. Rozłączyłem się z Nim, odstąpiłem Go, wyparłem się, ukrzyżowałem. Obym nigdy nie został z Nim rozłączony! Ten tylko Go zachowa, kto idzie drogą wskazaną w Ewangelii. Wyrzeczenie zupełne i błogie. Zupełne poddanie Jezusowi Chrystusowi i memu przewodnikowi. Wieczysta radość za jeden dzień udręki na ziemi. Nie zapomnę słów Twoich. Amen^[4].

Nicolas de Condorcet i Maurice Barrès krytykowali Pamiątkę jako powstałą w wyniku halucynacji^[1.5]. Mieczysław Gogacz określił Pamiątkę jako wynikłą z „przeżycia poetyckiego”, a nie religijnego^[5].