Panacela
| Panacela | |||
| Walker, 1865 | |||
 Panacela lewinae | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Nadrodzina |
Bombycoidea | ||
| Rodzina | |||
| Podrodzina |
Panacelinae | ||
| Rodzaj |
Panacela | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Panacela rufescens Walker, 1865 | |||
| Synonimy | |||
| |||
Panacela – rodzaj motyli z rodziny Eupterotidae, jedyny z monotypowej podrodziny Panacelinae. Obejmuje trzy opisane gatunki. Zamieszkują wschodnią część Australii.
Morfologia
Owad dorosły
Motyle o rozpiętości skrzydeł od 26 do 44 mm[1]. Ciało mają obficie owłosione[2]. Barwa ciała i tła obu par skrzydeł jest rudoszara lub szarobrązowa[1].
Głowa ma małe, nagie oczy złożone, częściowo skryte wśród owłosienia[2]. Głaszczki wargowe są zdrobniałe i ukryte wśród owłosienia lub całkiem zanikłe[1].
Skrzydła przednie mają zarys trójkątny, tylne zaś zaokrąglone krawędzie zewnętrzne[1]. Użyłkowanie obu par odznacza się umieszczeniem na wspólnym trzonku pierwszej gałęzi żyłki medialnej i sektora radialnego, jak również umieszczeniem na wspólnym trzonku trzeciej gałęzi żyłki medialnej i pierwszej gałęzi żyłki kubitalnej przedniej. W skrzydle przednim wspólny trzonek pierwszej i drugiej gałęzi sektora radialnego jest falisty, za punktem początkowym wolnej sekcji trzeciej gałęzi sektora radialnego wyraźnie wygięty ku żyłce radialnej. Tylne skrzydło ma w obrębie komórki dyskalnej żyłkę poprzeczną łączącą żyłki medialną pierwszą i drugą dłuższą od żyłki poprzecznej łączącej żyłki medialne drugą i trzecią[3]. Odnóża pary środkowej i tylnej mają po dwie ostrogi na goleniach, przedniej nie mają tychże ostróg. Ostrogi środkowych goleni są wyprostowane[3].
Genitalia samca mają unkus o pojedynczym wierzchołku, co jest cechą unikalną na tle rodziny. Błony po bokach unkusa są zesklerotyzowane[4]. Juksta jest niewygraniczona szwem. Walwa podzielona jest na kolcowatą kostę i łyżeczkowaty sakulus. Sakus jest niezmodyfikowany, walcowaty[2].
Larwa
Ciało gąsienicy cechuje się wyraźnie widocznymi scoli grzbietowymi pierwszej i drugiej pary na wszystkich segmentach. Przednie odnóża nie są zrośnięte biodrami. Posuwki mają pionowy skleryt ze szczecinkami podzielony pasmem błoniastego oskórka[4].
Ekologia i występowanie
Gąsienice przechodzą rozwój na drzewach liściastych[3]. Do ich roślin pokarmowych należą przedstawiciele m.in. rodzajów eukaliptus, Lophostemon, Angophora i Syncarpia[5][6]. Żerują gromadnie w workowatych oprzędach rozpiętych na gałęziach. Bronią się za pomocą włosków parzących[3].
Przedstawiciele rodzaju zamieszkują wschodnią część Australii, a ze stanu Queensland znane są wszystkie jego gatunki[1].
Taksonomia
Rodzaj ten wprowadzony został w 1865 roku przez Francisa Walkera. Autor umieścił w nim pojedynczy, opisany w tej samej publikacji gatunek Panacela rufescens[7], który później zsynonimizowano z Bombyx lewinae, tworząc obecną kombinację[1][8]. W 1922 roku Alfred Jefferis Turner opisał kolejny gatunek z rodzaju, jak również wprowadził monotypowy rodzaj Mallodeta[1], który potem zsynonimizowano z Panacela[8]. W 1929 roku Embrik Strand wprowadził dla rodzaju obejmującego tylko Bombyx lewinae synonimiczną nazwę Lewinibombyx[9].
W sumie do rodzaju zalicza się trzy opisane gatunki[8]:
- Panacela lewinae (Lewin, 1805)
- Panacela syntropha Turner, 1922
- Panacela nyctopa (Turner, 1922).
William T.M. Forbes w 1955 roku wyróżnił dla omawianego rodzaju monotypową podrodzinę Panacelinae w obrębie rodziny Eupterotidae[2]. Joël Minet w 1994 roku włączył do Panacelinae również rodzaj Cotana na podstawie cech użyłkowania[10][3]. W 2003 roku Rolf G. Oberprieler, Wolfgang A. Nässig i Edward David Edwards przenieśli jednak rodzaj Cotana do Eupterotinae, przywracając Panacelinae monotypowść. Zwrócili oni uwagę, że cechy użyłkowania nie są jednakowe między Cotana i Panacela i prawdopodobnie nie są homologiczne, a zmienność użyłkowania wśród Eupterotidae jest ogromna, za to samcze genitalia u Panacela są unikalne na tle rodziny; zwrócono również uwagę na odmienności w anatomii gąsienic obu rodzajów[4].
Znaczenie gospodarcze i medyczne
Włoski parzące gąsienic P. lewinae odnotowane zostały jako przyczyna powstawania podrażnień skóry u człowieka (lepidopteryzmu)[11].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 A. Jefferis Turner. Revision of Australian Lepidoptera. Saturniadae, Bombycidae, Eupterotidae, Notodontidae. „Proceedings of the Linnean Society of New South Wales”. 47, s. 348–390 (358–359), 1922.
- 1 2 3 4 W.T.M. Forbes. The subdivision of the Eupterodidae (Lepidoptera). „Tijdschrift voor entomologie”. 98, s. 85–132, 1955.
- 1 2 3 4 5 Claude Lemaire, Joël Minet, The Bombycoidea and their Relatives, [w:] Niels P. Kristensen (red.), Handbook of Zoology. Volume IV Arthropoda: Insecta. Part 35. Lepidoptera, Moths and Butterflies Volume 1: Evolution, Systematics, and Biogeography, Berlin, New York: W. de Gruyter, 1999, s. 329–331.
- 1 2 3 Oberprieler, R.G.; Nässig, W.A.; Edwards, E.D.. Ebbepterote, a new genus for the Australian Eupterote expansa (T. P. Lucas), with a revised classification of the family Eupterotidae (Lepidoptera). „Invertebrate systematics”. 17, s. 99–110, 2003. DOI: 10.1071/IS02028.
- ↑ David Carter: Kolekcjoner: Motyle. Warszawa: Wiedza i Życie, 1993, s. 211.
- ↑ I.F.B. Common: Moths of Australia. Melbourne University Press, 1990.
- ↑ F. Walker: List of the Specimens of Lepidopterous Insects in the Collection of the British Museum. Part XXXII. Supplement.--Part 2. London: British Museum (Natural History), 1865, s. 546–547.
- 1 2 3 Panacela Walker, 1865. [w:] funet.fi [on-line]. [dostęp 2026-07-02].
- ↑ Embrik Strand, Lewinibombyx, [w:] A. Seitz, Die Grossschmetterlinge der Erde : eine systematische Bearbeitung der bis jetzt bekannten Grossschmetterlinge, Stuttgart: Verlag des Seitzschen Werkes, s. 381 [dostęp 2026-07-02].
- ↑ J. Minet. The Bombycoidea: phylogeny and higher classification (Lepidoptera: Glossata). „Entomologica scandinavica”. 25 (1), s. 63–88, 1994. DOI: 10.1163/187631294X00045.
- ↑ R.V. Southcott. Lepidopterism in the Australian region. „Records of the Adelaide Children's Hospital”. 2, s. 87-173, 1978.