Paul Puchmüller
| Data i miejsce urodzenia |
8 września 1875 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
12 października 1942 |
| Narodowość | |
| Język |
niemiecki |
| Alma Mater |
Królewska Wyższa Szkoła Techniczna (Königlich Technische Hochschule Charlottenburg) w Berlinie |
| Dziedzina sztuki |
Paul Puchmüller (ur. 8 września 1875 w Słupsku, zm. 12 października 1942 w Sopocie) – sopocki architekt i scenograf z przełomu XIX i XX wieku.
Życiorys
Absolwent Wydziału Architektury Królewskiej Wyższej Szkoły Technicznej (Königlich Technische Hochschule Charlottenburg) w Berlinie. Pierwsze projekty realizował w Berlinie (1892-1894), następnie przeniósł się do Sopotu, gdzie w latach 1901–1922 pełnił funkcję budowniczego (architekta) miejskiego (Stadtbaumeister). Miał duży wpływ na współczesną architekturę Sopotu, również osobisty do niej wkład. W marcu 2008 Muzeum Sopotu poświęciło mu specjalną ekspozycję pt. Paul Puchmüller. Architekt, który przemienił Sopot w miasto.
Jego autorstwa były scenografie do oper Richarda Wagnera wystawianych w sopockiej Operze Leśnej (po 1924)[1].
Był członkiem loży masońskiej (1903-30)[1].
Został pochowany w Sopocie na cmentarzu ewangelickim, obecnie komunalnym.
2 września 2021 Rada Miasta Sopotu wyraziła zgodę na realizację w mieście pomnika Puchmüllera[2]. W 2025 realizację tej inwestycji oprotestowała część radnych, wysuwając argumenty, że projekty architekta miały być narzędziem polityki germanizacyjnej. Uchwały mające na celu wstrzymanie budowy pomnika zostały odrzucone[3][4].
Lista najbardziej znaczących realizacji
Berlin
Sopot
- Łazienki Północne (1903)[9]
- Zakład Kąpielowy, pl. Zdrojowy (1903-1904), wraz z Heinrichem Dunkelem
- szkoła dla dziewcząt, obecnie II Liceum Ogólnokształcące, al. Niepodległości 749 (1903-1904)
- Łazienki Południowe (1907)[10]
- gimnazjum realne, obecnie Wydział Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, ul. Armii Krajowej 101 (1907–1909)
- III Dom Kuracyjny w Sopocie (1910) (współautorstwo)[11]
- remiza Straży Pożarnej (1910)[12]
- ratusz, ul. Kościuszki 25-27 (1910–1911)[13]
- osiedle przy pl. Rybaków (1914)[11]
Inne budowle w Sopocie
- Dom Opieki Gminy Ewangelickiej w Sopocie, ul. Marii Curie Skłodowskiej 10-12 (1903)[14]
- ul. Lipowa 15 (1904), wraz z Walterem Schultzem[15]
- ul. Grunwaldzka 68 (bud. ok. 1905)[16]
- ul. Królowej Jadwigi 4 i 6 (1911), wraz z Heinrichem Dunkelem[17]
- ul. Abrahama 30 (1922, bud. 1923) - willa zaprojektowana przez Puchmüllera dla siebie i własnej rodziny[15][18]
- Kapliczka Stella Maris (1928)[19]
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 Piotr Weltrowski, Przed ratuszem stanie pomnik jego projektanta [online], trojmiasto.pl, 5 września 2021 [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Maciej Sandecki, W Sopocie stanie pomnik Paula Puchmüllera, który zmienił oblicze miasta [online], wyborcza.pl Trójmiasto, 7 września 2021 [dostęp 2025-11-28] (pol.).
- ↑ Piotr Weltrowski, Sopocki PiS kontra Prusacy. Radni na tropie "elementów germańskich" w architekturze [online], trojmiasto.pl, 6 marca 2025 [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Piotr Weltrowski, Radni PiS chcą oddać na złom pomnik budowniczego Sopotu. Bo był Niemcem [online], trojmiasto.pl, 27 listopada 2025 [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Prawie 100-letnia kapliczka Stella Maris zostanie odnowiona. trojmiasto.pl, 19 lipca 2020. [dostęp 2020-07-20].
- ↑ Liste, Karte, Datenbank / Senatsverwaltung für Stadtentwicklung und Umwelt - Berlin [online], www.berlin.de [dostęp 2025-11-28] [zarchiwizowane z adresu 2021-11-03] (niem.).
- ↑ Liste, Karte, Datenbank / Senatsverwaltung für Stadtentwicklung und Umwelt - Berlin [online], www.berlin.de [dostęp 2025-11-28] [zarchiwizowane z adresu 2021-11-05] (niem.).
- ↑ Liste, Karte, Datenbank / Senatsverwaltung für Stadtentwicklung und Umwelt - Berlin [online], www.berlin.de [dostęp 2025-11-28] [zarchiwizowane z adresu 2021-11-05] (niem.).
- ↑ Łazienki Północne [online], Projekt Dawny Sopot [dostęp 2025-11-28] (pol.).
- ↑ Łazienki Południowe, [w:] Projekt Dawny Sopot [online], www.dawnysopot.pl [dostęp 2025-11-28].
- 1 2 Paul Puchmüller, [w:] Sopocianie - muzeum sopotu [online], sopocianie.muzeumsopotu.pl [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Remiza Strażacka, [w:] Projekt Dawny Sopot [online], www.dawnysopot.pl [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Aleksandra Narczewska, Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego, [w:] zabytek.pl [online], listopad 2016 [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Dom Opieki GminyEwangelickiej w Sopocie [online], Parafia Ewangelicko - Augsburska, 25 stycznia 2017 [dostęp 2025-11-28].
- 1 2 Anna, Wille Paula Puchmüllera [online], Gdańsk Strefa Prestiżu, 24 sierpnia 2025 [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Kamienica Idy Stelter, [w:] Projekt Dawny Sopot [online], www.dawnysopot.pl [dostęp 2025-11-28].
- ↑ ul. Królowej Jadwigi [online], www.dawnysopot.pl [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Willa Architekta Puchmullera, [w:] Projekt Dawny Sopot [online], www.dawnysopot.pl [dostęp 2025-11-28].
- ↑ Krzysztof Koprowski, Kapliczka Stella Maris jak z pocztówki. Odnowiono cenny zabytek w Sopocie [online], trojmiasto.pl, 2 sierpnia 2021 [dostęp 2025-11-28].
Bibliografia
- Józef Golec: 1901-2001 Sopot Kronika XX wieku, Golmar Gdynia 2001, 415 s., ISBN 83-916205-0-6.
- Józef Golec: Sopocki album biograficzny, Cieszyn 2008, s. 215 (z wizerunkiem)