Paweł Ossowski
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
9 grudnia 1878 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
jesień 1939 |
| Starosta chełmiński | |
| Okres |
od 1920 |
| Przynależność polityczna | |
| Senator II kadencji (II RP) | |
| Okres |
od 1928 |
| Przynależność polityczna | |
| Odznaczenia | |
    | |
Paweł Ossowski (ur. 9 grudnia 1878 w Śliwicach[1], zm. na jesieni 1939 w Barbarce[2]) – polski adwokat, doktor prawa, działacz społeczny i narodowy, starosta chełmiński, senator II kadencji w II RP z ramienia Związku Ludowo-Narodowego[3].
Życiorys
W 1900 ukończył gimnazjum w Chełmnie[4]. Jako uczeń gimnazjum należał do stowarzyszenia filomatów. Studiował prawo na Uniwersytetach w Berlinie, Monachium i Bonn, uczęszczał również na wykłady z ekonomii i filozofii. W latach 1903–1904 odbył służbę wojskową. W 1904 w Rostocku obronił doktorat z prawa[5]. Należał do Towarzystwa Naukowego w Berlinie. W latach 1900-1901 prowadził tajną szkołę języka polskiego w tym mieście[6]. Podczas zaborów był karany za publiczne wystąpienia w języku polskim[7].
W latach 1905–1909 odbywał praktyki jako referendarz sądowy w obwodzie Sądu Apelacyjnego w Kolonii[4], w 1909 roku został asesorem sądowym[5]. W 1910 roku w Chełmnie rozpoczął samodzielną praktykę adwokacką. W 1912 roku został wicepatronem Związku Towarzystw Czytelni Ludowych na Prusy Zachodnie. Należał również do Towarzystwa Naukowego w Toruniu oraz Pomorskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej[5].
W czasie I wojny światowej walczył jako oficer w armii niemieckiej, dwukrotnie odniósł ranny[5]. Awansował do stopnia porucznika[6].
W 1919 roku został członkiem Wojskowej Organizacji Pomorskiej. Werbował ochotników do powstania wielkopolskiego[8]. Był inicjatorem i współzałożycielem Spółki Budowlanej i Gazowej Nadwiślanin. Przewodniczył radzie robotniczej i żołnierskiej oraz był prezesem powiatowym Rady Ludowej. Następnie był delegatem rządu polskiego przy landracie. Był także ekspertem polskim przy komisji międzynarodowej gen. Dupont w Berlinie do spraw sądowych i administracyjnych[4]. W odrodzonej Polsce był porucznikiem rezerwy w 66 Kaszubskim Pułku Piechoty[9].
Od września 1920 do lata 1922 sprawował urząd starosty chełmińskiego[10]. Jako starosta był inicjatorem wznowienia i przewodniczącym Związku Elektryfikacyjnego Chełmno-Świecie-Toruń[4]. W czasie wojny polsko-bolszewickiej zorganizował liczący 2000 ludzi oddział Straży Obywatelskiej, który miał wspomóc obronę Chełmna[11]. Był członkiem rady aprowizacyjnej i rady ustawodawczej przy Ministerstwie byłej Dzielnicy Pruskiej. Pełnił funkcję wicemarszałka Tymczasowego Pomorskiego Wydziału Krajowego. Był członkiem rady nadzorczej Pomorskiej Elektrowni Krajowej „Gródek”[4]. Od 1922 był członkiem Sądu Dyscyplinarnego przy Naczelnej Radzie Adwokackiej w Warszawie[12] oraz sądu najwyższego dla spraw dyscyplinarnych adwokackich[7]. Występował jako adwokat w procesach politycznych[13]. Współorganizator Związku Ludowo–Narodowego na Pomorzu, w latach 1925–1928 wiceprezes jego Rady Wojewódzkiej[6]. Po zamachu majowym był współorganizatorem Związku Pomorskiego[6].
W wyborach w 1928 uzyskał mandat senatora z listy nr 24 (Blok Katolicko-Narodowy) w okręgu wyborczym obejmującym województwo pomorskie. W Senacie był członkiem klubu Związku Ludowo-Narodowego[7]. W latach 1928-1929 wykonywał funkcję Przewodniczącego Rady Wojewódzkiej Stronnictwa Narodowego na Pomorzu[10][6]. Był także wiceprezesem Toruńskiej Chrześcijańskiej Kasy Bezprocentowej[14]. Posiadał wybudowaną dla niego w 1925 Willę Osowskiego w Toruniu[15]. Był filistrem honorowym Baltii. W latach 1926-1928 wiceprezes Związku Filistrów Baltii[16].
Aresztowany przez Niemców na początku wojny i zmuszony do przymusowych robót przy budowie mostu na Wiśle w Toruniu[12]. Został rozstrzelany w Barbarce k. Torunia. Nieznana jest dokładna data jego egzekucji, źródła podają: 28 października, 1 listopada, 8 listopada[17].
Rodzina
Był synem Józefa, rolnika, i Katarzyny z Galikowskich[1]. 19 października 1913 ożenił się z Pelagią Franciszką Batke[18], z którą miał trzech synów Adama Stefana (ur. 1918), Lecha Aleksandra Edwarda (ur. 1920) i Tadeusza Wojciecha Szczęsnego (ur. 1922)[6]
Upamiętnienie
Jego nazwisko widnieje na tablicy poświęconej senatorom poległym podczas II wojny światowej, która znajduje się w gmachu Senatu Rzeczypospolitej Polskiej[6].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Niepodległości (19 czerwca 1938)[19]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)[20][21]
- Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi[12]
- Krzyż Tajnej Wojskowej Organizacji na Pomorzu[12]
- Krzyż Żelazny II klasy[12]
Publikacje
- Ochrona praw osobistych na tle § 823 niem. k. c. – 1904[4]
- Powiat i miasto Chełmno: monografia krajoznawcza według współczesnego stanu – 1923 (wraz z Janem Dziedzicem)[4]
Przypisy
- 1 2 Akt urodzenia Pawła Osowskiego, nr 136, www.genealogiawarchiwach.pl, 1878 [dostęp 2025-08-13] (pol.), akt odtworzony.
- ↑ Zawadzki 2020 ↓, s. 68, 72.
- ↑ Paweł Ossowski. Senat, Senatorowie II RP. [dostęp 2025-08-13]. (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 7 Stanisław Łoza, Czy wiesz kto to jest? + Uzupełnienia i sprostowania, Warszawa 1939, s. 542 [dostęp 2025-08-10].
- 1 2 3 4 Zawadzki 2020 ↓, s. 68.
- 1 2 3 4 5 6 7 Paweł Ossowski | Fundacja 100 [online], fundacja100.pl [dostęp 2025-08-13].
- 1 2 3 Tadeusz Rzepecki, Karol Rzepecki, Sejm i Senat 1928-1933: podręcznik zawierający wyniki wyborów w województwach, okręgach i powiatach, podobizny posłów sejmowych i senatorów, statystyki i mapy poglądowe, Poznań 1928, s. 165-166 [dostęp 2025-08-13].
- ↑ Zawadzki 2020 ↓, s. 69.
- ↑ Rocznik Oficerski, Warszawa 1923, s. 315.
- 1 2 Zawadzki 2020 ↓, s. 70.
- ↑ Juliusz Bijak, Wspomnienia ze służby wojskowej, Poznań 1929, s. 163.
- 1 2 3 4 5 Zawadzki 2020 ↓, s. 71.
- ↑ Kurjer Poznański, R.32, nr 274 (20 czerwca 1937) - wyd. wieczorne, s. 6.
- ↑ Statut Toruńskiej Chrześcijańskiej Kasy Bezprocentowej: stowarzyszenie zarejestrowane, Toruń 1936, s. 14.
- ↑ Willa Ossowskiego - TorunTour PL [online], Toruński Portal Turystyczny [dostęp 2025-08-13].
- ↑ Archiwum Korporacyjne - Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich [online], www.archiwumkorporacyjne.pl [dostęp 2025-08-13].
- ↑ Zawadzki 2020 ↓, s. 72.
- ↑ Paweł Ossowski [online], Wielka Genealogia Minakowskiego [dostęp 2025-08-13].
- ↑ M.P. z 1938 r. nr 140, poz. 245 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ Order Odrodzenia Polski: 3-lecie pierwszej kapituły 1921-1924, Warszawa 1926, s. 28.
- ↑ M.P. z 1923 r. nr 100 „za zasługi, położone dla Rzeczypospolitej Polskiej na polu pracy obywatelskiej”.
Bibliografia
- Jarosław Maciej Zawadzki: Senator Paweł Ossowski (1878–1939). W: Tomasz Ceran (red.): Rozstrzelana niepodległość. Ofiary zbrodni pomorskiej 1939. Toruń: Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu, Instytut Pamięci Narodowej, 2020. ISBN 978-83-88693-83-0.