Paweł Ponka
| Data i miejsce urodzenia |
20 stycznia 1896 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
13 lutego 1979 |
| Zawód, zajęcie |
lutnik |
| Odznaczenia | |
 | |
Paweł Ponka (ur. 20 stycznia 1896 w Bojanie, zm. 13 lutego 1979 w Wejherowie) – polski lutnik, zwany kaszubskim Stradivariusem.
Życiorys
Urodził się w rodzinie Michała i Matyldy z domu Zelezińskiej. W wieku 14 lat zbudował swoje pierwsze skrzypce. W roku 1914 został wcielony przez władze pruskie do armii cesarskiej. Skierowano go do Friemersheim w Nadrenii, gdzie pełnił funkcję telegrafisty.
Od 1920 mieszkał w Gdańsku–Wrzeszczu. W 1922 podjął pracę jako funkcjonariusz w Urzędzie Komisarza Generalnego RP w Wolnym Mieście Gdańsku oraz uzupełnił swoje wykształcenie, kończąc dwuletnią Szkołę Handlową, a także wstąpił do Gminy Polskiej. Dzięki kierownikowi szkoły Feliksowi Ciepłuchowi zaczął trzyletnie studia w klasie wiolonczeli w Konserwatorium Heidesfelda w Gdańsku. W tym czasie powrócił do swojej lutniczej pasji. Trafił do pracowni przy ulicy Pfefferstadt (ul. Korzenna) znanego gdańskiego mistrza – lutnika Emila Neumanna i wykonał swoje pierwsze prawdziwe skrzypce z metryczką: Paweł Ponka – faciebat Anno 1928.
Po przeprowadzeniu się do Wejherowa Paweł Ponka otworzył swój warsztat lutniczy. Przebudowywał szereg skrzypiec fabrycznych oraz naprawiał inne instrumenty strunowe. W latach 1933–1939 uczestniczył w życiu kulturalnym, grał w kameralnych zespołach, między innymi w orkiestrze pracowników Ubezpieczalni Społecznej w Gdyni. Ponadto wstąpił do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich w Wejherowie.
W 1939 roku został osadzony w obozie pracy Gross Born, z którego szczęśliwie wrócił do domu. W tym czasie zatrudnił się w warsztacie stolarskim u Nadolskiego w Wejherowie. Dzięki temu uniknął pracy przymusowej w Rzeszy oraz służby wojskowej w Wehrmachcie. W 1942 roku skończył szóste skrzypce własnej konstrukcji.
Po wojnie podjął pracę w Starostwie Morskim, następnie został zatrudniony w Urzędzie Prokuratury Wojewódzkiej w Gdańsku. W 1952 roku przeszedł na rentę. Stworzył instrument własnego projektu, który nazwał gitarolą. W 1956 roku przyjął I partię wiolonczeli w Miejskim Zespole Instrumentalnym założonym przez Zbigniewa Bojarskiego. Pracował również w Ognisku Muzycznym w Wejherowie. W wieku 66 lat zaangażował się w pracę z młodzieżą, prowadząc społecznie zespoły muzyczne w Szkole Podstawowej nr 5 w Wejherowie. Przekazał swój warsztat lutniczy synowi Anastazemu.
W 1918 ożenił się z Anastazją Uzdrowską (1897–1972), córką Jana i Franciszki z domu Schrőder. Mieli synów Pawła (ur. 1920), Klemensa (ur. 1922), Bernarda (ur. 1924), Anastazego (ur. 1927) i córki Felicję Marię (ur. 1930) i Elżbietę Anielę (ur. 1933).
Zmarł 13 lutego 1979 roku w Wejherowie. Został pochowany na cmentarzu Śmiechowskim (sektor 15A-4 ID grobu: 2595)[1].
Odznaczenia
- Złoty Krzyż Zasługi (1971)[2]
Upamiętnienie
Jego imieniem nazwana została ulica w Bojanie, która biegnie od miejsca jego urodzenia w kierunku północnym[3].
Przypisy
- ↑ Cmentarz Parafialny w Wejherowie (nowy) [online], mogily.pl [dostęp 2025-09-27].
- ↑ Nagrody i odznaczenia za działalność w dziedzinie kultury (1970–1972). „Rocznik Kulturalny Ziemi Gdańskiej”. Nr 6, s. 184, 1973. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie. [dostęp 2025-09-27].
- ↑ Bojano, Ponke Pawła, Ulica, Ponke Pawła Bojano, Ulica, 84-207 [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2025-09-27].
Bibliografia
- B. Bork, Bojan, zeszyt 3, Bojan 1933, s. 59–60.
- R. Ostrowska, I. Trojanowska, Bedeker (Kaszubski) Wejherowski, 1974.
- Jubieusz lutnika, „Dziennik Bałtycki”, z dn. 15 grudnia 1966 r. nr 297.
- Społeczność kaszubska w procesie przemian. Kultura tożsamość język. pod red. K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński, zeszyt 12/2012, Warszawa, 2012 r, s. 222.
- Bytowski, W warszacie lutnika, „Kleka”, 1938 r., s. 5.