Pawilon ogrodowy

Biały Dom w Łazienkach Królewskich – najbardziej znany polski pawilon ogrodowy
Pawilon ogrodowy w Parku miejskim Aleksandria w Siedlcach
Pawilon Francuski w Wersalu

Pawilon ogrodowy (dawniej Domek[1]) – rodzaj pawilonu wykorzystywany w architekturze ogrodowej. Charakteryzuje się niewielką, lekką budowlą, wywodzącą się z formy altany[2]. Pawilony ogrodowe przybierały zazwyczaj formę stylizowaną na danej epoce – zgodnie z duchem czasu, przeszłością, egzotyką[3]. Swoją największą popularność zyskały w XVI–XIX wiecznych ogrodach francuskich[2][4].

Najbardziej znanym pawilonem w Polsce jest Biały Dom w Łazienkach Królewskich w Warszawie[5].

Pawilony ogrodowe

Polska

  • Biały Dom w Łazienkach Królewskich w Warszawie – pawilon ogrodowy wybudowany około 1774 r. o charakterze willi. Zaprojektowany najprawdopodobniej przez Dominika Merliniego, zamieszkiwany był przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. Był to pierwszy budynek wzniesiony w Łazienkach Królewskich[5].
  • Park Aleksandria w Siedlcach – dawniej ogród krajobrazowy charakteryzujący się licznymi pawilonami ogrodowymi, należący do Aleksandry Ogińskiej[4]. W ogrodzie wybudowano „Domek JW. Pani”, „Domek Panny Starościanki”, „Domek dla bażantów”, „Domek dla prospektu”, „Domek Szynkowy”, „Dom dla gospodarza”, „Domek hetmanowej Ogińskiej”, „Dom ze złamaną kolumną”, „Domek Rybacki”, „Łazienki”, „Stodółkę”, „Meczet Turecki”, „Plebanię Turecką”[6]. Żadna z budowli nie przetrwała do dnia dzisiejszego. Pomiędzy dawnymi wzniesieniami na których znajdował się pawilon „Łazienki”, w XIX w. wybudowano bramę-mostek, przypominającą dawny fundament budynku[7]. W 2022–2023 r., w trakcie rewaloryzacji Parku Aleksandria, utworzona została alejka na wzór dawnego ogrodu włoskiego, w której w centralnym miejscu umiejscowiono pawilon ogrodowy[8].
  • Domek Mauretański w Warszawie – pierwotnie nazywany Glorietą Flamandzką, wybudowany został przed rokiem 1780 jako pawilon ogrodowy. Należał do Izabeli Czartoryskiej, w 1944 r. został uszkodzony podczas II wojny światowej. Dnia 16 stycznia 2026 r. ogłoszono remont budowli, zaplanowano naprawę więźby dachowej, drewnianego gontu, odnowienie tynku, wymianę okien, montaż zabezpieczeń[9].
  • Pawilon ogrodowy w Pińczowie – zwany też basztą ogrodową, manierystyczna budowla wzniesiona pod koniec XVI wieku. Wybudowana na planie pięcioboku z półkolistymi i profilowanymi okienkami. Stanowiła część nieistniejącego obecnie ogrodu i zamku w Pińczowie, jest jedyną zachowaną częścią dawnego obiektu[3].

Francja

  • Pawilon Francuski w Wersalu – pawilon w formie pałacyku znajdujący się w Wersalu. Wzniesiony został w latach 1762–1768 w klasycystycznym stylu. Wybudowany na zlecenie Ludwika XV, pierwotnie miał służyć dla metresy królewskiej Madame Pompadour, lecz zmarła ona 4 lata przed ukończeniem budowy[10].

Przypisy

  1. ↑ Knapik 2020 ↓, s. 104.
  2. 1 2 Szolginia 1992 ↓, s. 117.
  3. 1 2 Anna Cymer, Romantyczny krajobraz z antyczną świątynią [online], Culture.pl, 1 czerwca 2022 [dostęp 2026-01-16] (pol.).
  4. 1 2 Knapik 2020 ↓, s. 102.
  5. 1 2 Biały Dom [online], Łazienki Królewskie [dostęp 2026-01-16] (pol.).
  6. ↑ Knapik 2020 ↓, s. 102–111.
  7. ↑ Kuziak 2024 ↓, s. 23–24.
  8. ↑ Kuziak 2024 ↓, s. 74.
  9. ↑ Wojciech Kwinta, Warszawa. Domek Mauretański z XVIII wieku przejdzie remont [online], Inżynieria.com, 16 stycznia 2026 [dostęp 2026-01-16] (pol.).
  10. ↑ Pałacyk Petit Trianon [online], isztuka.edu.pl [dostęp 2025-01-16] (pol.).

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.