Pelagia Restorffowa

Pelagia Restorffowa

Pelagia Chmyzowska

Data i miejsce urodzenia	30 sierpnia 1872 Lublin
Data i miejsce śmierci	wrzesień 1939 Warszawa
Zawód, zajęcie	działaczka społeczna i oświatowa
Stanowisko	radna Mińska Mazowieckiego
Małżeństwo	Stefan Restorff
Dzieci	Bohdan, Marian Tadeusz

Pelagia Restorffowa (Restorff) z Chmyzowskich (ur. 30 sierpnia 1872 w Lublinie^[1], zm. we wrześniu 1939 w Warszawie^[2]) – polska działaczka społeczna i oświatowa, publicystka, radna Mińska Mazowieckiego, członkini Wydziału Wykonawczego Narodowej Organizacji Kobiet.

Spędziła dzieciństwo w Krasnymstawie^[3]. Wyjechała do Warszawy na pensję, gdzie zaangażowała się w działalność oświatową, pracując w czytelniach ludowych oraz nauczając w ochronkach, domach rzemieślniczych i robotniczych^[3]. Ukończyła także Zakład Gospodarczy w Chyliczkach Cecylii Plater-Zyberkówny^[4].

Po wyjściu za mąż przeprowadziła się do Mińska Mazowieckiego. W 1898 zaczęła pisać do „Gazety Świątecznej”, z którą współpracowała przez wiele lat. Przed wybuchem wojny założyła w Mińsku Maz. ochronkę dla dzieci^[5].

Po wybuchu I wojny światowej pracowała w lokalnym Komitecie Obywatelskim. Była współzałożycielką szkoły elementarnej we wsi Brzóze oraz 22 ochronek w miejscowościach powiatu mińskiego. Udała się na bieżeństwo do Moskwy, gdzie stała się jedną z założycielek Polskiego Towarzystwa Oświatowego^[5].

W 1919 powróciła do Mińska Mazowieckiego i rozpoczęła pracę w radzie miejskiej. W 1921 została wybrana do sejmiku powiatowego, jako jedna z pierwszych kobiet^[5]. Mandat radnej miejskiej sprawowała do 1923, kiedy to rada miejska została rozwiązana, w wyniku konfliktu o przeznaczenie zdesakralizowanego budynku cerkwi^[6]. W latach 1919–1926 kierowała Kołem Polek i oddziałem Narodowej Organizacji Kobiet w Mińsku Mazowieckim^[7].

Po śmierci męża przeniosła się do Warszawy, gdzie włączyła się aktywnie w działalność społeczną^[7]. Była członkinią Wydziału Kół Gospodyń Wiejskich Centralnego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych^[8], Centralnego Towarzystwa Rolniczego, Katolickiego Związku Polek oraz Akcji Katolickiej^[7]. W wyborach w 1928 kandydował bezskutecznie do Sejmu z listy Katolicko-Narodowej w okręgu wyborczym obejmującym okręg piotrkowski^[9]. W 1929 została wybrana do zarządu Narodowej Organizacji Kobiet, gdzie pozostawała do 1934. Dodatkowo w latach 1931–1934 należała do Wydziału Wykonawczego NOK, pełniąc funkcję zastępczyni sekretarki i sekretarki^[7]. Wraz z Anielą Zdanowską, Marią Moczydłowską i Marią Holder-Eggerową należała do najważniejszych działaczek NOK na terenie wiejskim^[7].

Publikowała m.in. w „Gazetce dla Kobiet”, „Głosie Kobiet Wiejskich”^[7], „Moim Pisemku”^[10] i „Ziemiance”^[11].

Zginęła we wrześniu 1939 podczas obrony Warszawy^[2].

Była córką Michała Chmyzowskiego, dziedzica wsi Rachodoszcze, i Amelii z Sariusz-Bielskich^[1]. Jej kuzynem był Tadeusz Fudakowski, poseł na Sejm I kadencji z ramienia Związku Ludowo-Narodowego. 21 listopada 1897 w kościele św. Aleksandra w Warszawie wyszła za mąż za Stefana Wiktora Karola Restorffa (1865–1926)^[12], notariusza, z którym miała dwóch synów: Bohdana (1898–1919) i Mariana Tadeusza (1903–1974)^[13][5].

• Wychowujcie dobrze dzieci!: rady dla matek przydatne i ojcom (1916)
• Kobieta w rodzinie (1925)

• Michał Gniadek-Zieliński: Pelagia Restorffowa (1872–1939). W: Słownik biograficzny polskiego obozu narodowego. Krzysztof Kawęcki (red.). T. 7. Warszawa: Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, 2024, s. 305-309. ISBN 978-83-972672-3-7.