Petrel galapagoski
| Pterodroma phaeopygia[1] | |||
| (Salvin, 1876) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
petrel galapagoski | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Petrel galapagoski[4], petrel ciemnogrzbiety[5] (Pterodroma phaeopygia) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny burzykowatych (Procellariidae), gniazdujący endemicznie na Galapagos. Krytycznie zagrożony wyginięciem.
Systematyka
Takson ten dawniej bywał włączany do petrela antylskiego (P. hasitata)[2]. Za podgatunek P. phaeopygia uznawano do niedawna petrela hawajskiego (P. sandwichensis)[2], klasyfikowanego obecnie jako osobny gatunek[4][6]. Po podziale taksonu petrel galapagoski jest gatunkiem monotypowym[6].
Morfologia
- Wygląd
- Duże skrzydła. Wierzch ciała ciemnobrązowy, oprócz białego czoła i (czasami) boków kupra. Czarna czapka obejmuje oko i sięga daleko ku tyłowi. Spód skrzydeł biały, z wyjątkiem ciemnej plamy na podbarkówkach i ciemnego obrzeżenia skrzydeł, a także ukośnego paska od nadgarstka przez pokrywy podskrzydłowe ku bokom. Dziób ciemny, nogi różowe.
- Masa ciała
- 387–434 g[7].
Zasięg występowania
Gniazduje wyłącznie na Galapagos. Poza sezonem lęgowym w rozproszeniu na tropikalnych wodach wschodniego Pacyfiku po wybrzeża Ameryki Centralnej i Południowej – od Meksyku po Peru.
Ekologia i zachowanie
Gniazduje na wilgotnych obszarach wyżynnych i górskich na wysokości 300–900 m n.p.m., w norach, naturalnych jamach i szczelinach, na zboczach, w kraterach, tunelach lawowych czy wąwozach. Składanie jaj ma miejsce od maja do października, ze szczytem w sierpniu[3].
Żywi się głównie kalmarami, rybami i skorupiakami[3].
W locie przeplata szybowanie kilkakrotnymi uderzeniami skrzydeł.
Status zagrożenia
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje petrela galapagoskiego za gatunek krytycznie zagrożony (CR – Critically Endangered) nieprzerwanie od 1994 roku. Liczebność populacji w 2008 roku szacowano na 10–20 tysięcy osobników; wykazuje ona trend spadkowy. Główne zagrożenie dla gatunku to drapieżnictwo introdukowanych ssaków, zwłaszcza szczurów, kotów i świń[3].
Przypisy
- 1 2 Pterodroma phaeopygia, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 Dark-rumped Petrel (Pterodroma phaeopygia). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-10)]. (ang.).
- 1 2 3 4 Pterodroma phaeopygia, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- 1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Procellariidae Leach, 1819 - burzykowate - Petrels & Shearwaters (wersja: 2024-09-18). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-01-11].
- ↑ P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 21, 1999. ISSN 0550-0842.
- 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-01-11]. (ang.).
- 1 2 3 Wiedenfeld, D.A., C. Proaño, T. Wenzel, P. Pyle & G.M. Kirwan: Galapagos Petrel (Pterodroma phaeopygia), version 2.0. [w:] Birds of the World (red. F. Medrano & B.K. Keeney) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2025. [dostęp 2026-01-11]. (ang.).
Bibliografia
- Gosler Andrew: Atlas ptaków świata. MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2000. ISBN 83-7073-059-0.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).