Pierszaje
 Kościół św. Jerzego | |
| Państwo | |
|---|---|
| Obwód | |
| Rejon | |
| Sielsowiet | |
| Populacja (2009) |
|
| • liczba ludności |
663[1] |
| Nr kierunkowy |
1772 |
| Kod pocztowy |
222361 |
Położenie na mapie obwodu mińskiego  | |
Położenie na mapie Białorusi  | |
 54°02′08,5″N 26°40′53,4″E/54,035694 26,681500 | |
Pierszaje[2] (biał. Пяршаі) – agromiasteczko w rejonie wołożyńskim, w obwodzie mińskim na Białorusi. Miejscowość leży w dorzeczu rzeki Isłocz na północno-wschodnim skraju Puszczy Nalibockiej.
Siedziba parafii prawosławnej (pw. św. Anny)[3] i rzymskokatolickiej (pw. św. Jerzego).
W miejscowym kościele parafialnym pw. św. Jerzego spoczywają o. Achilles Puchała i o. Herman Stępień, beatyfikowani w grupie 108 męczenników II wojny światowej w dniu 13 czerwca 1999 r. w Warszawie przez papieża św. Jana Pawła II.
Historia miejscowości
Po II rozbiorze 1793 Rzeczypospolitej Pierszaje znalazły się na terenie Cesarstwa Rosyjskiego.
W XIX i w początkach XX w. położone były w Rosji, w guberni mińskiej, w powiecie mińskim. Pod zaborami i w II Rzeczpospolitej siedziba w gminy Pierszaje.
W dwudziestoleciu międzywojennym leżały w Polsce, w województwie nowogródzkim, w powiecie wołożyńskim[a], w gminie Pierszaje[4]. W 1921 miejscowość liczyła:
- folwark – 114 mieszkańców, zamieszkałych w 8 budynkach, wyłącznie Polaków. 106 mieszkańców było wyznania rzymskokatolickiego i 8 prawosławnego[4].
- wieś – 361 mieszkańców, zamieszkałych w 59 budynkach, w tym 320 Polaków i 41 Białorusinów. 348 mieszkańców było wyznania rzymskokatolickiego i 13 prawosławnego[4].
W czerwcu 1943 r. w Iwieńcu i okolicach partyzanci z Armii Krajowej przeprowadzili skoordynowaną akcję na konwoje niemieckie kierowane na front wschodni. Po powstaniu iwienickim w lipcu i sierpniu 1943 r. Niemcy przeprowadzili odwetową operację Hermann[5]. 19 lipca 1943 r. niemieckie SS pojawiło się w Pierszajach. Około 200-300 mieszkańców (wraz z uciekinierami z Iwieńca) pognano do wsi Borowikowszczyzna. Franciszkanie o. Achilles Puchała i o. Herman Stępień dobrowolnie przyłączyli się do aresztowanych parafian, aby towarzyszyć im w ostatnich chwilach życia[6]. Hitlerowcy zamordowali bestialsko obu kapłanów, a mieszkańcom Pierszaj darowano życie, zamieniając wyrok śmierci na wywóz na roboty przymusowe[7].
Po II wojnie światowej w granicach Związku Sowieckiego. Od 1991 w niepodległej Białorusi.
Zabytki
- Kościół pw. św. Jerzego z 1936 r. (poprzedni drewniany spłonął w 1933 r.)[8].
Inne obiekty
- Cerkiew prawosławna pw. św. Anny, parafialna[3].
Uwagi
- ↑ Przynależność powiatowa zmieniała się. Miejscowość leżała w powiatach mińskim (do 1920), stołpeckim (1920–1926) i wołożyńskim (1926–1945).
Przypisy
- ↑ Liczby ludności miejscowości obwodu mińskiego na podstawie spisu ludności wg stanu na dzień 14 października 2009 roku. (ros.).
- ↑ Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2019. ISBN 978-83-254-2578-4.
- 1 2 Приход храма Святой Праведной Анны д. Першаи. molod-eparchy.by. [dostęp 2021-03-11]. (ros.).
- 1 2 3 Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej – Tom VII – Województwo Nowogródzkie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.
- ↑ Kazimierz Krajewski, IPN O. w Warszawie: Wieś na kresach północno–wschodnich pod dwiema okupacjami. martyrologiawsipolskich.pl. [dostęp 2019-07-19].
- ↑ Arkadiusz Bednarczyk: Wieczny odpoczynek cichym bohaterom. niedziela.pl, 2010. [dostęp 2019-07-19].
- ↑ Medal pamięci powstania Armii Krajowej w Iwieńcu. polskieradio24.pl, 31.07.2013. [dostęp 2019-07-19].
- ↑ Tadeusz Krahel: Parafia Pierszaje. wsm.archibial.pl. [dostęp 2019-07-19].