Plamica czarna
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
plamica czarna |
| Nazwa systematyczna | |
| Arthonia atra (Pers.) A. Schneid. Guide Study Lich.: 131 (1898) | |
Plamica czarna[1][2][3], pismaczek czarny[3] (Arthonia atra (Pers.) A. Schneid.) – gatunek grzybów z rodziny plamicowatych[4]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[3].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Arthonia, Arthoniaceae, Arthoniales, Arthoniomycetidae, Arthoniomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[4].
Po raz pierwszy opisał go w 1794 r. Christiaan Hendrik Persoon, nadając mu nazwę Opegrapha atra. Obecną, uznaną przez Index Fungorum, nazwę nadał mu w 1898 r. Albert Schneider, przenosząc go do rodzaju Arthonia[4]. Aktualną nazwę polską podaje praca „Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist” z roku 2024[3], wcześniej znany jako pismaczek czarny (Opegrapha atra)[3].
Niektóre synonimy nazwy naukowej[5]:
- Opegrapha atra Pers. 1794
- Opegrapha denigrata var. atra (Pers.) Ach. 1810
- Graphis atra (Pers.) Spreng. 1827
- Graphis varia var. atra (Pers.) Branth & Rostr. 1869
- Graphis scripta var. atra (Pers.) Galløe 1908
- Lichen denigratus Ach. 1799
- Opegrapha denigrata (Ach.) Ach. 1803
- Opegrapha stenocarpa var. denigrata (Ach.) Ach. 1814
- Hysterina denigrata (Ach.) Gray 1821
- Opegrapha atra var. denigrata (Ach.) Schaer. 1823
- Opegrapha atra f. denigrata (Ach.) Moug. 1857
- Opegrapha atra * denigrata (Ach.) Trevis. 1869
- Opegrapha rimosa DC. 1805
- Opegrapha subpulveracea var. rimosa (DC.) L. Marchand 1829
- Opegrapha atra var. rimosa (DC.) Zahlbr. 1923
- Sphinctrina meridionalis var. rimosa (DC.) Zahlbr. 1923
- Opegrapha atra f. rimosa (DC.) J. Nowak 1983
- Opegrapha stenocarpa Ach. 1809
- Opegrapha atra var. stenocarpa (Ach.) Dufour 1818
- Graphis stenocarpa (Ach.) Spreng. 1827
- Graphis scripta var. stenocarpa (Ach.) Fürnr. 1839
- Graphis stenocarpa (Ach.) Spreng. 1827
Charakterystyka
- Morfologia
Plecha cienka. Powierzchnia biała lub szarawa, czasami z oliwkowym odcieniem. Askokarpy gładkie, o rozmiarach 0,5–2,2 × 0,1–0,3 mm, zazwyczaj liczne. Hymenium o wysokości od 30 do 50 µm. Subhymenium brązowe lub zielono-brązowe. Worki maczugowate o rozmiarach 32–40 × 10–14 µm. Askospory o rozmiarach 12–20 × 3–5 µm, elipsoidalne lub maczugowate. Konidium o rozmiarach 4–6 × 0,7–1 µm, proste lub lekko zakrzywione, pałeczkowate[6].
Występowanie i siedlisko
Jest gatunkiem szeroko rozpowszechnionym w Europie i Ameryce Północnej. Najwięcej jego stanowisk w Europie podano w Wielkiej Brytanii i Irlandii. W Azji jego stanowiska podano w Rosji, w Iranie, w Armenii i w Turcji. W Afryce występuje tylko w Maroku i w RPA. W Ameryce Południowej jego stanowiska podano w Chile, Argentynie, Kolumbii i na Surinamie. W Ameryce Środkowej tylko w Kostaryce. W Polsce znanych jest wiele jego stanowisk, szeroko rozpowszechniony w pobliżu Morza Bałtyckiego[7][6].
W Polsce rejestrowany jest na korze drzew (jodła Abies, klon Acer, olsza Alnus, brzoza Betula, grab Carpinus, leszczyna Corylus, buk Fagus, jesion Fraxinus, orzech Juglans, modrzew Larix, jabłoń Malus, woskownica Myrica, świerk Picea, sosna Pinus, topola Populus, dąb Quercus, wierzba Salix, jarząb Sorbus, lipa Tilia, wiąz Ulmus)[3]. Jest to porost nadrzewny (epifityczny)[6].
Przypisy
- ↑ Plamica czarna – Atlas Grzybów [online], nagrzyby.pl [dostęp 2025-11-23].
- ↑ Arthonia atra (plamica czarna) [online], grzyby.pl [dostęp 2025-11-23].
- 1 2 3 4 5 6 Wiesław Fałtynowicz i inni, Lichens of Poland. A fifth annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2024, s. 42, ISBN 978-83-62975-47-1 (ang.).
- 1 2 3 Index Fungorum – Names Record [online], www.indexfungorum.org [dostęp 2025-11-23].
- ↑ Species Fungorum – GSD Species [online], www.speciesfungorum.org [dostęp 2025-11-23].
- 1 2 3 Consortium of Lichen Herbaria – Arthonia atra [online], lichenportal.org [dostęp 2025-11-23].
- ↑ Występowanie Arthonia atra na świecie (mapa) [online], gbif.org [dostęp 2025-11-23] (ang.).