Podocarpus nubigenus
 | |||
| Systematyka[1][2] | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadklasa | |||
| Klasa | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
Podocarpus nubigenus | ||
| Nazwa systematyczna | |||
| Podocarpus nubigenus Lindl. J. Hort. Soc. London 6: 264 (1851)[3] | |||
| Synonimy | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
 | |||
Podocarpus nubigenus Lindl. – gatunek rośliny z rodziny zastrzalinowatych (Podocarpaceae). Występuje w południowej części Ameryki Południowej.
Rozmieszczenie geograficzne
Występuje w południowym Chile od regionu Araukania na północy do północnej części regionu Magallanes[5] oraz w południowej Argentynie (prowincje Chubut, Neuquén, Santa Cruz)[6]. Najdalej na północy rośnie nad rzeką Toltén w prowincji Cautín (ok. 39°S), zaś na południu sięga do Isla Madre de Dios (50°S). Rozciągłość południkowa zasięgu w Argentynie jest mniejsza (mieści się między 40°S a 44°S)[7]. Gatunek ten jest najdalej na południe sięgającym przedstawicielem rodzaju zastrzalin[7].
Morfologia
- Pokrój
- Zimozielone drzewo rozgałęziające się monopodialnie[6] o prosto wzniesionym, walcowatym pniu[6][5]. Osiąga do 25 m, rzadko do 30 m wysokości i do 2 m średnicy pnia. Kora ma barwę od szarej do czerwonawobrązowej i jest płytko bruzdowana[7]. Korona jest za młodu stożkowata, z wiekiem zaokrągla się i w końcu ma kształt nieregularny[7]. Młode pędy są obłe, bruzdowane[6][7], żółtozielone[7]. Pączki są drobne, do 6 mm długości na mocno rosnących gałęziach[6].
- Liście
- Kształtu równowąsko-lancetowatego o długości 1,5–3 cm i szerokości 2–4 mm. Liście są proste lub lekko wygięte; na wierzchołku są dość nagle zaostrzone; sztywno skórzaste. Na górnej powierzchni ciemnozielone z jaśniejszą żyłką środkową, od spodu z dwoma szerokimi, białymi pasami[6].
- Organy generatywne
- Szyszki męskie wyrastają skupione po 2–4 u nasady liści na szczytach gałązek. Są walcowate, o długości 10–25 mm i szerokości do 3,5 mm. Szyszki żeńskie wyrastają pojedynczo na krótkich szypułkach w kątach liści. Składają się z dwóch nierównych, zrastających się łusek, które w stanie dojrzałym mają barwę czerwoną do ciemnofioletowej oraz średnicę i długość od 6 do 8 mm. Łuski obejmują jajowate nasiono o długości 8–9 mm i szerokości 6–7 mm, w stanie dojrzałym fioletowe[6].
Biologia i ekologia
Zastrzalin ten rośnie na rzędnych od poziomu morza do ok. 1000 m n.p.m.[6], maksymalnie do 1250 m n.p.m.[7] Zwykle na glebach kwaśnych, wilgotnych do bagnistych, ze stagnującą wodą[6][5]. Jest bardzo cienioznośnym gatunkiem, kiełkującym pod okapem nawet bardzo gęstych koron drzew i szybko rosnącym w przypadku pojawienia się luki w drzewostanie. W odpowiednich warunkach wyróżnia się szybkością wzrostu. Nie jest jednak zbyt długowieczny – rzadko osiąga 400 lat, zazwyczaj obumiera po 200 latach[7].
Gatunek ten zazwyczaj spotykany jest w deszczowych lasach strefy umiarkowanej[6], ale porasta też torfowiska (w tym tworząc lite drzewostany)[7], a w części zasięgu położonej na wschód od Andów, w Argentynie[5] oraz w wyższych położeniach górskich na południu zasięgu, rośnie zwykle w zbiorowiskach zaroślowych[6].
W lasach z jego udziałem skład gatunkowy bywa zróżnicowany – od dominacji różnych gatunków iglastych (z przewagą ficroji cyprysowatej Fitzroya cupressoides oraz udziałem Saxegothaea conspicua i Pilgerodendron uviferum) do lasów z dominacją drzew okrytonasiennych, zwykle Nothofagus nitida. Często w zbiorowiskach tych w warstwie drzew obecne są także: Drimys winteri, Laureliopsis philippiana, Nothofagus betuloides. W zbiorowiskach zaroślowych gatunkowi temu towarzyszą zazwyczaj: Embothrium coccineum, Ovidia andina i Desfontainia spinosa[6].
Systematyka
Gatunek z sekcji Australis w obrębie rodzaju zastrzalin Podocarpus. Inne gatunki z tej sekcji rosną w Nowej Zelandii, Australii i Nowej Kaledonii[7].
Zagrożenia
Ze względu na szerokie rozprzestrzenienie i lokalnie duże zasoby gatunek nie spełnia kryteriów gatunku zagrożonego – na czerwonej liście Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) uznany jest za gatunek bliski zagrożenia (NT)[6][4]. Zasoby populacji maleją z powodu przekształcania i niszczenia siedlisk, zajmowanych na potrzeby rolnictwa i plantacyjnej uprawy drzew. Stare okazy pozyskiwane są dla drewna, a młode na choinki[4][5].
Chroniony jest w szeregu parków narodowych, m.in. Chiloé, Alerce Andino, Laguna San Rafael[5].
Zastosowania
Drewno uznawane jest za bardzo wartościowe, o dużych walorach estetycznych ze względu na zabarwienie – żółtawe z czerwonymi smugami. Służy do wyrobu mebli[7]. Wykorzystywane jest także w społecznościach wiejskich jako opałowe. Młode drzewka pozyskiwane są na choinki[6].
Drzewo sadzone jest także jako ozdobne. Poza naturalnym zasięgiem uprawiane jest w obszarach o łagodnym klimacie morskim w Europie, zwłaszcza w Irlandii i południowej Anglii[6].
Uprawa i rozmnażanie
Gatunek może być rozmnażany przez wysiew nasion i sadzonki. Nasiona zbiera się od grudnia do czerwca. Wymagają stratyfikacji polegającej na utrzymywaniu ich przez dwa lata w plastikowej torbie z torfowcem w temperaturze 4°C. Wysiane w podłoże z korą zastrzalinu lub sosnową w warunkach szklarniowych kiełkują w 60%[8].
W celu rozmnożenia wegetatywnego zalecane jest pozyskiwanie w okresie jesiennym półzdrewniałych pędów o długości 5 cm i umieszczenie ich pod osłoną foliową w warunkach szklarniowych w podłożu złożonym z piasku zmieszanego z torfem i kompostem w proporcji 1:1. Nie należy używać ukorzeniaczy. Po trzech miesiącach skuteczność ukorzeniania sięga 88%[8].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2026-02-10] (ang.).
- ↑ M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19 (1), 2011, s. 55–70, DOI: 10.11646/phytotaxa.19.1.3 (ang.).
- ↑ Podocarpus nubigenus Lindl., [w:] Plants of the World [online], Kew, Royal Botanic Gardens [dostęp 2026-02-10].
- 1 2 3 M. Gardner, Podocarpus nubigenus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online], iucnredlist.org, 2011 [dostęp 2026-02-11].
- 1 2 3 4 5 6 Nicolás García Berguecio, César Ormazabal Pagliotti, Arboles Nativos de Chile, Gerencia de Comunicación Enersis S.A., 2008, s. 171, ISBN 978-956-7667-10-9.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Aljon Farjon, A Handbook of the World's Conifers, Leiden, Boston: Brill, 2017, s. 900, ISBN 978-90-04-32442-8.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 James E. Eckenwalder, Conifers of the World, Portland, London: Timber Press, 2009, s. 535-536, ISBN 978-0-88192-974-4.
- 1 2 Martin F. Gardner i inni, Threatened Plants of Central and South Chile. Distribution, Conservation and Propagation, Universidad Austral de Chile, Royal Botanic Garden Edinburgh, 2006, s. 112, ISBN 1-872291-25-2.