Podskoczek

Podskoczek
	Jaculus
	Erxleben, 1777
	; Podskoczek egipski (J. jaculus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Nadgromada	żuchwowce
Gromada	ssaki
Infragromada	łożyskowce
Rząd	gryzonie
Podrząd	Supramyomorpha
Infrarząd	myszokształtne
Nadrodzina	skoczkowce
Rodzina	skoczkowate
Podrodzina	skoczki
Plemię	Dipodini
Rodzaj	podskoczek
	Typ nomenklatoryczny
	Mus jaculus Linnaeus, 1758
Synonimy
	Haltomys J.F. von Brandt, 1844; Scirtopoda J.F. von Brandt, 1844;
	Haltomys J.F. von Brandt, 1844; Scirtopoda J.F. von Brandt, 1844;
Podrodzaje i gatunki
	2 podrodzaje i 6 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście
	2 podrodzaje i 6 gatunków (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście

Podskoczek^[4] (Jaculus) – rodzaj ssaków z podrodziny skoczków (Dipodinae) w obrębie rodziny skoczkowatych (Dipodidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące na stepach i półpustyniach Afryki i Eurazji^[5]^[6]^[7].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 95–180 mm, długość ogona 172–265 mm, długość ucha 18–35 mm, długość tylnej stopy 55–81 mm; masa ciała 43–175 g^[6]^[8].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1777 roku niemiecki przyrodnik i weterynarz Johann Christian Polycarp Erxleben w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej System królestwa zwierząt według klas, rzędów, rodzajów, gatunków i odmian: wraz z synonimią i historią naturalną zwierząt^[1]. Gatunkiem typowym jest (absolutna tautonimia) podskoczek egipski (J. jaculus).

Etymologia

Jaculus: łac. iaculus ‘to, co jest rzucane, strzałka’, od iacio ‘rzucać’^[9].
Haltomys: gr. ἁλτο halto aoryst od ἁλλομαι hallomai ‘skakać’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’^[10]. Gatunek typowy: Brandt wymienił kilka gatunków – Dipus hirtipes H. Lichtenstein, 1823, Dipus macrotarsus J.A. Wagner, 1840 (= Dipus hirtipes H. Lichtenstein, 1823), Dipus mauritanicus Duvernoy, 1841 (= Jaculus orientalis Erxleben, 1777) i Dipus aegyptius Kerr, 1792 (= Jaculus orientalis Erxleben, 1777) – z których gatunkiem typowym jest Dipus mauritanicus Duvernoy, 1841 (= Jaculus orientalis Erxleben, 1777).
Scirtopoda: gr. σκιρτοποδης skirtopodes ‘podskakujący, idący w podskokach’, od σκιρταω skirtaō ‘skakać’; πους pous, ποδος podos ‘stopa’^[3]^[11]. Gatunek typowy: Brandt wymienił kilka gatunków – Dipus hirtipes H. Lichtenstein, 1823, Dipus macrotarsus J.A. Wagner, 1840 (= Dipus hirtipes H. Lichtenstein, 1823), Dipus mauritanicus Duvernoy, 1841 (= Jaculus orientalis Erxleben, 1777), Dipus halticus J.F. von Brandt, 1844 (= Dipus, Telum H. Lichtenstein, 1823 i Dipus aegyptius Kerr, 1792 (= Jaculus orientalis Erxleben, 1777) – z których gatunkiem typowym jest Dipus mauritanicus Duvernoy, 1841 (= Jaculus orientalis Erxleben, 1777).

Podział systematyczny

Opisany w 2005 roku J. thaleri wydaje się być raczej nieprawidłowym fenotypem J. blanfordi niż odrębnym gatunkiem^[5]. Do rodzaju należą następujące gatunki zgrupowane w dwóch pdrodzajach^[12]^[8]^[5]^[4]:

Podrodzaj	Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[4]	Podgatunki^[6]^[5]^[8]	Rozmieszczenie geograficzne^[6]^[5]^[8]	Podstawowe wymiary^[6]^[8]^[a]	Status IUCN^[13]
Haltomys J.F. von Brandt, 1844	Jaculus orientalis	Erxleben, 1777	podskoczek duży	3 podgatunki	Afryka Północna od północno-wschodniego Maroka na wschód do Egiptu i południowego Izraela (północna pustynia Negew)	DC: 9,5–14,5 cm DO: 17,2–21 cm MC: 104–182 g	LC
Jaculus Erxleben, 1777	Jaculus blanfordi	(J.A. Murray, 1884)	podskoczek samotny	3 podgatunki	Iran, zachodni i południowy Afganistan, południowo-zachodni Pakistan, Turkmenistan, środkowy Uzbekistan i marginalnie w południowym Kazachstanie (południowy obwód kyzyłordyński)	DC: 13–15 cm DO: 18,5–22 cm MC: 79–141 g	LC
	Jaculus jaculus	(Linnaeus, 1758)	podskoczek egipski	2 podgatunki	Afryka Północna od Maroka na wschód do Egiptu i Izraela (prawdopodobnie zachodnia Jordania), na południe do Mali, północno-wschodniej Nigerii i Sudanu	DC: 11,9–13 cm DO: 19,1–19,7 cm MC: 64–74 g	LC
	Jaculus hirtipes	(H. Lichtenstein, 1823)		gatunek monotypowy	Afryka Północna (na południe do północno-wschodniej Nigerii i Sudanu), Półwysep Somalijski i zachodnia Azja Zachodnia	DC: 9,5–14,5 cm DO: 17,2–21 cm MC: 43–91 g	NE
	Jaculus loftusi	(Blanford, 1875)		2 podgatunki	pustynie w Syrii, Jordanii, Iraku, południowo-zachodnim Iranie i na Półwyspie Arabskim	DC: 11,9–18 cm DO: 20,7–26 cm MC: 112–175 g	NE

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunek wymarły z miocenu Kazachstanu^[14]:

Jaculus sibiricus Zazhigin & Lopatin, 2001

Uwagi

↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

1 2 J.Ch.P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cum synonymia et historia animalium: Classis I. Mammalia. Lipsiae: Impensis Weygandianis, 1777, s. 404. (łac.).
↑ Brandt 1844 ↓, s. 215.
1 2 Brandt 1844 ↓, s. 212.
1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 230. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 232. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
1 2 3 4 5 J. Michaux & G. Shenbrot: Family Dipodidae (Jerboas). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 98–100. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Jaculus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].
1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 209. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ Palmer 1904 ↓, s. 355.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 308.
↑ Palmer 1904 ↓, s. 624.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).
↑ Taxonomy: Jaculus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).
↑ B.С. Зажигин & А.В. Лопатин / V.S. Zazhigin & А.V. Lopatin. История Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) в миоцене Азии. 4. Dipodinae на рубеже миоцена и плиоцена / The History of the Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) in the Miocene of Asia: 4. Dipodinae at the Miocene–Pliocene Transition. „Палеонтологический журнал / Paleontological Journal”. 35 (1), s. 72, 2001. (ros. • ang.).

Bibliografia

J.F. von Brandt. Remarques sur la classification des Gerboises eu égard surtout aux espèces de Russie, avec un aperçu de la disposition systématique des espèces en général, leur affinite et leur distribution géographique. „Bulletin de la Classe physico-mathématique de l’Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg”. 2 (14–15), s. 209–237, 1844. (łac.).
T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).

[13] DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Erxleben-1] 1 2 J.Ch.P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cum synonymia et historia animalium: Classis I. Mammalia. Lipsiae: Impensis Weygandianis, 1777, s. 404. (łac.).

[CITEREFBrandt1844[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45978080_215]-2] Brandt 1844 ↓, s. 215.

[CITEREFBrandt1844[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45978078_212]-3] 1 2 Brandt 1844 ↓, s. 212.

[Cichocki&inni-4] 1 2 3 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 230. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-5] 1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 232. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).

[Michaux&Shenbrot-6] 1 2 3 4 5 J. Michaux & G. Shenbrot: Family Dipodidae (Jerboas). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 98–100. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).

[Wilson&Reeder-7] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Jaculus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].

[amw-8] 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 209. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655511_355]-9] Palmer 1904 ↓, s. 355.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655464_308]-10] Palmer 1904 ↓, s. 308.

[CITEREFPalmer1904[https://www.biodiversitylibrary.org/page/45655780_624]-11] Palmer 1904 ↓, s. 624.

[mdd-12] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).

[14] Taxonomy: Jaculus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-03]. (ang.).

[zaz&lop-15] B.С. Зажигин & А.В. Лопатин / V.S. Zazhigin & А.V. Lopatin. История Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) в миоцене Азии. 4. Dipodinae на рубеже миоцена и плиоцена / The History of the Dipodoidea (Rodentia, Mammalia) in the Miocene of Asia: 4. Dipodinae at the Miocene–Pliocene Transition. „Палеонтологический журнал / Paleontological Journal”. 35 (1), s. 72, 2001. (ros. • ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[a]

[13]

[14]