Polityka regionalna

Polityka regionalna – dziedzina polityki gospodarczej obejmująca działania władz publicznych ukierunkowane na rozwój gospodarczy i społeczny wybranych obszarów kraju oraz zmniejszanie dysproporcji w poziomie rozwoju między regionami[1][2]. W zależności od podmiotu prowadzącego wyróżnia się politykę interregionalną, prowadzoną przez władze centralne wobec wszystkich regionów, oraz politykę intraregionalną, prowadzoną przez władze danego regionu na jego własnym terytorium[1].

Geneza

Polityka regionalna w nowoczesnym znaczeniu powstała w latach 30. XX wieku jako reakcja na wielki kryzys. W 1933 roku rząd USA powołał Tennessee Valley Authority (TVA), pierwszą federalną agencję rozwoju regionalnego, której zadaniem było przeprowadzenie elektryfikacji, budowa infrastruktury przeciwpowodziowej i ożywienie gospodarcze doliny rzeki Tennessee[3]. W 1934 roku Wielka Brytania uchwaliła Special Areas Act, przyznając pomoc finansową regionom o najwyższym bezrobociu (południowa Walia, Tyneside, Cumberland)[4].

Po II wojnie światowej państwa europejskie powołały wyspecjalizowane instytucje rozwoju regionalnego. We Włoszech w 1950 roku utworzono Cassa per il Mezzogiorno, agencję odpowiedzialną za industrializację i budowę infrastruktury w południowej części kraju[5]. We Francji w 1963 roku powołano DATAR (Délégation interministérielle à l'aménagement du territoire et à l'action régionale), organ koordynujący politykę zagospodarowania przestrzennego[6]. Podejście dominujące w tym okresie określa się mianem keynesizmu przestrzennego (spatial Keynesianism): polityka regionalna była projektowana centralnie, finansowana ze środków krajowych i wpisana w ogólną strategię rozwoju państwa[5].

Ewolucja podejścia

W latach 80. i 90. XX wieku nastąpiło przejście od modelu redystrybucyjnego (wyrównywania różnic transferami z centrum) do modelu opartego na rozwoju endogenicznym, akcentującego lokalne zasoby, innowacyjność i kapitał ludzki[7]. Zwiększyła się liczba podmiotów polityki regionalnej: państwo z monopolisty przekształciło się w koordynatora, a ważną rolę zaczęły odgrywać samorządy, sektor prywatny i organizacje pozarządowe[1].

W 2009 roku raport Fabrizio Barki przygotowany dla Komisji Europejskiej sformalizował podejście terytorialne (place-based approach), postulując, by polityka regionalna była dostosowana do specyfiki konkretnych miejsc zamiast stosować jednolite rozwiązania dla wszystkich regionów[7][8].

Polityka regionalna Unii Europejskiej

Traktat rzymski (1957) zawierał w preambule cel zmniejszania różnic między regionami, lecz nie ustanawiał wyodrębnionych instrumentów rozwoju regionalnego[6]. W 1968 roku w Komisji Europejskiej utworzono Dyrekcję Generalną ds. Polityki Regionalnej, a w 1975 roku powołano Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR)[6].

Przełomem była reforma z 1988 roku, która zintegrowała fundusze strukturalne w ramy polityki spójności, wprowadzając zasady koncentracji na regionach najsłabiej rozwiniętych, partnerstwa, wieloletniego programowania i dodatkowości środków; budżet wyniósł 64 mld ECU[6][9]. Traktat z Maastricht (1992) wprowadził Fundusz Spójności, Komitet Regionów i zasadę subsydiarności[6]. W kolejnych perspektywach finansowych budżet polityki spójności rósł: 168 mld ECU (1994–1999), 347 mld EUR (2007–2013), 351 mld EUR (2014–2020) i 392 mld EUR (2021–2027)[6][9].

Polska

Przed 1989 rokiem polityka regionalna w PRL miała charakter centralnie planowany i podporządkowany celom industrializacji[2]. Po transformacji ustrojowej Polska zbudowała instytucje polityki regionalnej w ramach przygotowań do członkostwa w UE. ustawa o samorządzie województwa (1998) uczyniła województwa podmiotami odpowiedzialnymi za prowadzenie polityki rozwoju na szczeblu regionalnym[2].

Po przystąpieniu do UE w 2004 roku Polska stała się największym beneficjentem polityki spójności. Podstawowym dokumentem strategicznym jest Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030, przyjęta przez Radę Ministrów we wrześniu 2019 roku, która kładzie nacisk na rozwój społecznie wrażliwy i zmniejszanie dysproporcji między obszarami miejskimi a wiejskimi[10]. Koordynatorem polityki regionalnej jest Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej[10].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 Polityka regionalna [online], Encyklopedia Administracji Publicznej [dostęp 2026-04-29] (pol.).
  2. 1 2 3 Paweł Churski: Czynniki rozwoju regionalnego i polityka regionalna w Polsce w okresie integracji z Unią Europejską. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2008. ISBN 978-83-232-1978-1. (pol.).
  3. ↑ Our History [online], Tennessee Valley Authority [dostęp 2026-04-29] (ang.).
  4. ↑ Supporting industry: the inter-war years [online], UK Parliament [dostęp 2026-04-29] (ang.).
  5. 1 2 Antonio R. Ferrara, Rosanna Ferrara. History and regional policy: some reflections on Italy's Cassa per il Mezzogiorno. „Review of Regional Research”. 42, s. 245–264, 2022. DOI: 10.1007/s10037-022-00173-2. (ang.).
  6. 1 2 3 4 5 6 History of the policy [online], European Commission [dostęp 2026-04-29] (ang.).
  7. 1 2 Fabrizio Barca, An Agenda for a Reformed Cohesion Policy: A place-based approach to meeting European Union challenges and expectations [online], European Commission, kwiecień 2009 [dostęp 2026-04-29] (ang.).
  8. ↑ Fabrizio Barca, Philip McCann, Andrés Rodríguez-Pose. The Case for Regional Development Intervention: Place-Based Versus Place-Neutral Approaches. „Journal of Regional Science”. 52 (1), s. 134–152, 2012. DOI: 10.1111/j.1467-9787.2011.00756.x. (ang.).
  9. 1 2 Economic, social and territorial cohesion [online], European Parliament [dostęp 2026-04-29] (ang.).
  10. 1 2 Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2030 [online], Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej [dostęp 2026-04-29] (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.