Portal Wilno-Lublin

Portal Wilno-Lublin – publiczna atrakcja, okrągły obiekt z wbudowanym ekranem i kamerą, pozwalająca na transmitowanie dwustronnej wideokonferencji pomiędzy Wilnem na Litwie a Lublinem w Polsce. Od końca 2023 roku rozszerzono sieć portali o kolejne lokalizacje Dziś instalacja łączy Lublin, Wilno, Filadelfię^[1], Dublin^[2], Ipswich^[3], Manilę^[4] oraz Barra Grande w Brazylii^[5]. Projekt nieustannie się rozwija, a nowe lokalizacje wkrótce dołączą do międzynarodowej sieci PORTALU.

Litewski inwestor Benediktas Gylys stworzył koncepcję futurystycznego portalu mającego za zadanie poprawić kontakty międzykulturowe, a także przyczynić się do wzrostu empatii ludzi w różnych częściach świata. Projekt ten stał się przedsięwzięciem Fundacji Benediktas Gylys, Miast Wilna i Lublina oraz Ośrodka Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych "Rozdroża", a został zrealizowany przy współpracy z inżynierami z Centrum Kreatywności i Innowacji na Uniwersytecie Technicznym Giedymina w Wilnie^[6]. Koncepcja portalu opracowywana i rozwijana była do swej ostatecznej formy przez pięć lat. Każdy z portali w swej finalnej postaci osiągnął wagę 11 ton^[7]. Koszt projektu wyniósł 111 000 euro. Projekt ten wygrał konkurs na rozwój turystyki w Wilnie, stolicy Litwy^[7].

Pod koniec maja 2021 roku, w czasach pandemii COVID-19, projekt został po raz pierwszy uruchomiony i zaprezentowany publicznie na terenie miasta Wilna i Lublina, łącząc tym samym technologią bezdźwiękowej wideokonferencji mieszkańców obu miast. Portale są dostępne nieodpłatnie, stając się tym samym atrakcją turystyczną, omawianą szeroko w mediach, nie tylko polskich i litewskich, ale i światowych^[8][9][10]. Oprócz swej atrakcyjności turystycznej dostrzeżone zostały również walory artystyczne instalacji, określając tym samym portal sztuką użytkową^[11]. Dostrzeżono w nim również powiązania z twórczością science-fiction, np. filmu Stargate^[12], czy też nazywano „pierwszymi drzwiami wirtualnymi” lub też oknem łączącymi dwa odległe od siebie miasta^[13][14].

Portale na terenie Wilna i Lublina miały być dostępne do 6 sierpnia 2021 roku. W późniejszym okresie planowano przeniesienie ich na teren Londynu i Reykjaviku^[6]. Jednak jeszcze w 2023 portale stały w pierwotnych miejscach^[15].

W kolejnych latach portal Lublin–Wilno zyskał międzynarodowe uznanie jako przykład współczesnej sztuki publicznej. Pod koniec 2023 roku rozpoczęto rozszerzanie projektu, a wiosną 2024 roku do sieci dołączyły Dublin i Nowy Jork^[16], tworząc globalny system połączonych miast. Od 26 sierpnia 2024 roku portale funkcjonują w systemie rotacyjnym, zmieniając obraz transmisji co trzy minuty; połączenie Lublin–Wilno działa całodobowo, natomiast transmisje z Dublina i Nowego Jorku były czasowe. Ze względu na kwestie organizacyjne nowojorski portal zakończył działalność we wrześniu 2024 roku, a jego miejsce zajęła czasowo transmisja Ziemi z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), następnie – od października 2024 roku – obraz z Filadelfii^[17]. W kwietniu 2025 roku portal w Wilnie przeniesiono na Stare Miasto, naprzeciwko Ratusza^[18], wzmacniając symboliczny charakter instalacji. W październiku 2025 roku do sieci dołączyło Ipswich^[19][20] w Wielkiej Brytanii, stając się piątym miastem projektu; przy nieparzystej liczbie lokalizacji w rotacji nadal pojawia się widok Ziemi z kosmosu. 21 stycznia 2026 roku do sieci portali dołączyła Manila, stolica Filipin^[21], a 28 marca 2026 Barra Grande niewielkie nadbrzeżne miasteczko z Brazylii.

• Portals.org