Powodzie w Toruniu

Powodzie w Toruniu – charakterystyka występowania powodzi w dziejach Torunia, wywoływanych przez podnoszenie się poziomu wody w Wiśle.

Toruń jest największym miastem na ziemi chełmińskiej położonym nad Wisłą^[1]. W związku z nieprowadzeniem systematycznych pomiarów z użyciem zobiektywizowanych skal, informacje o powodziach i innych zjawiskach meteorologicznych i klimatycznych panujących w Toruniu do końca XVIII wieku są niepełne^[2]. Podstawowym źródłem informacji o powodziach w XVI, XVII i XVIII wieku są narracyjne kroniki miejskie^[3]. Systematyczne pomiary stanu wody w Wiśle zaczęto prowadzić po 1760 roku^[4].

Toruń od samego początku mierzył się z powodziami. Częste powodzie w latach 1233–1236 zmusiły zakon krzyżacki do przeniesienia osady ze Starego Torunia do dzisiejszej lokalizacji^[5][6]. Według szacunków historyka Piotra Olińskiego w wiekach XV-XVIII na obszarze ziemi chełmińskiej doszło do kilkudziesięciu powodzi, z czego kilkanaście z nich miało duży zasięg^[1].

Informacje o powodzi z przełomu 1465/1466 roku pochodzą z kilku źródeł, najstarszym z nich są zapiski proboszcza w kościele śś. Janów H. Waldaua powstałe między 1481 a 1495 rokiem^[7]. Powódź miała zniszczyć statki, większość łaźni miejskich, rzeźnię miejską oraz uszkodzić kościół śś. Janów, winnice i część mieszkań^[8]. W XVI wieku duże powodzie występowały w latach: 1534, 1570, 1584, 1593, a w XVII wieku w latach: 1611 (zimą), 1628 (latem), 1673^[9]. Z lat 1674–1718 w Toruniu nie odnotowano większych powodzi^[10]. Kolejna duża powódź nastąpiła wiosną 1719 roku, kiedy to na skutek puszczenia lodu na Wiśle woda wlała się do Bramy Mostowej^[11]. Przyniosła ona duże szkody materialne zwłaszcza osobom mającym gospodarstwa na najniżej położonych terenach nad rzeką^[12]. Kolejne powodzie miały miejsce w latach 1729, 1736 (latem), 1740 (wiosną), 1744 i 1745^[13][14]. Powodzie przyczyniały się do częstego niszczenia mostu drewnianego z 1500 roku^[15][16].

W XIX wieku do większych powodzi doszło w latach 1871, 1879 i 1891. Podczas nich woda sięgała wysokości Koszar Racławickich, a w 1891 roku woda wlała się również do Bramy Mostowej. Informacje o tych wydarzeniach pochodzą m.in. z zachowanych znaków powodziowych^[17].

W lipcu 1934 roku Toruń zmagał się z największą powodzią w Polsce międzywojennej^[18].

Podczas powodzi w 2001 roku stan wody przekroczył 700 cm. Wisła podtopiła najniżej położone tereny w mieście^[6]. Podczas powodzi w 2010 roku zostało zalanych około 1,3 tys. hektarów miejskich^[19], w tym m.in. Bulwar Filadelfijski, wiadukt przy ul. Podgórskiej, Kaszczorek, ogrody działkowe na Rudaku oraz przy ulicach ks. Popiełuszki i Przybyszewskiego^[20][21]. 23 maja 2010 roku stan wody przekroczył 859 cm^[20].

• KatarzynaK. Bogdańska KatarzynaK., „Non fuit in memoria hominum senum tanta inundatio” Powódź wiślana w Toruniu w 1465/1466 roku, „Rocznik Toruński”, 49, 2022 .
• WojciechW. Chudziak WojciechW., JacekJ. Bojarski JacekJ., Chełmno i Toruń. Początki miast na ziemi chełmińskie, „Archaeologia Historica Polona”, 23, 2015 [dostęp 2025-01-19] .
• MarcinM. Gorączko MarcinM., Powodzie w rejonie Bydgoszczy (cz. 2). Powodzie opadowe i roztopowe z lat 1934-2006, „Kronika Bydgoska”, 27, 2006 .
• MarekM. Mistewicz MarekM., Pierwszy w Europie kratownicowy most wspornikowy w świetle numizmatyki, ikonografii i źródeł pisanych, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 60.4, 2015 [dostęp 2025-01-19] .
• PiotrP. Oliński PiotrP., Warunki pogodowe w Toruniu i okolicach w 1. połowie XVIII wieku w świetle źródeł narracyjnych, „Rocznik Toruński”, 29, 2002 [dostęp 2025-01-19] .
• PiotrP. Oliński PiotrP., Wylewy Wisły w ziemi chełmińskiej w XV-XVIII w. w świetle źródeł narracyjnych, [w:] OlgaO. Fejtová (red.), Město a voda: Praha, město u vody, Praga 2005, ISBN 80-86852-08-3 [dostęp 2025-01-19] .
• BogusławB. Pawłowski BogusławB., MarcinM. Gorączko MarcinM., Z badań nad znakami powodziowymi w dolinie Wisły, „Gospodarka Wodna” (2), 2014 [dostęp 2025-01-19] .