Prawo morza

Strefy morskie w prawie międzynarodowym

Prawo morza – dział prawa międzynarodowego publicznego, określający status prawny obszarów morskich oraz statków morskich. Prawo morza opiera się na zwyczaju międzynarodowym oraz umowach międzynarodowych, spośród których najpowszechniej stosowaną[1] jest Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza sporządzona 10 grudnia 1982 w Montego Bay (tzw. Konwencja jamajska)[2]. Prawo pracy na morzu określa Konwencja o Pracy na Morzu uchwalona na konferencji MOP w 2006 r.[3] W Polsce ważnym aktem prawnym jest również Ustawa z 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej[4].

Międzynarodowe konferencje prawa morza

Pierwsza konferencja

Pierwsza konferencja prawa morza zorganizowana przez Organizację Narodów Zjednoczonych odbyła się w Genewie w dniach 24 lutego – 27 kwietnia 1958[5.1]. Podstawę prac stanowił projekt konwencji opracowany przez funkcjonującą od 1949[5.1] Komisję Prawa Międzynarodowego[5.2]. Rezultatem działań konferencji były cztery konwencje[5.2][6]:

  • w sprawie morza terytorialnego i strefy przyległej[7];
  • w sprawie morza otwartego[8];
  • w sprawie rybołówstwa i konserwacji zasobów żywych morza otwartego[9];
  • w sprawie szelfu kontynentalnego[10].

Druga konferencja

Brak ustaleń w kwestii szerokości morza terytorialnego stał się główną przyczyną zorganizowania kolejnej konferencji, również obradującej w Genewie, w 1960 roku[5.2]. Delegatom państw ponownie nie udało się wypracować wspólnego stanowiska w tej sprawie, co doprowadziło do fiaska obrad[5.2]. Wraz z upływem czasu coraz więcej państw zgłaszało roszczenia sięgające dalej niż 12 MM, co określano jako pełzanie jurysdykcji państwowej po morzu otwartym[5.2].

Trzecia konferencja

Trzecia konferencja prawa morza ONZ rozpoczęła się 3 grudnia 1975 w Nowym Jorku i zakończyła 10 grudnia 1982 w Montego Bay[5.2]. W jej pracach wzięło udział 157 uczestników, którzy obradowali podczas jedenastu sesji[5.2]. W wyniku jej działań opracowano i przyjęto Konwencję o prawie morza, która oprócz kodyfikacji dotychczasowych zwyczajów, wprowadziła nowe regulacje obejmujące sposoby eksploatacji, badania i ochrony poszczególnych obszarów morskich[5.2]. Powyższe względy spowodowały uznanie III konferencji prawa morza ONZ za jedną z największych i najbardziej znaczących konferencji w historii stosunków międzynarodowych[5.2].

Konwencja londyńska

Zanieczyszczania mórz zabrania Konwencja londyńska (1972).

Konwencja jamajska

Projekt Konwencji o prawie morza uchwalono 30 kwietnia 1982, zaś złożenie podpisów na dokumencie nastąpiło 10 grudnia tego samego roku[5.2]. W 1993 ratyfikowało ją 60 państw, a weszła w życie w 1994[5.2]. Składa się na nią 320 artykułów i 9 załączników (aneksów)[2]. Na mocy konwencji utworzono Międzynarodową Organizację Dna Morskiego, Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza oraz Komisję Granic Szelfu Kontynentalnego[11]. Ponadto konwencja stanowi podstawę działania Zgromadzenia Państw Stron Konwencji o Prawie Morza, Komisji koncyliacyjnej zgodnie z Aneksem V, Trybunału arbitrażowego zgodnie z Aneksem VII i Specjalnego trybunału arbitrażowego na podstawie Aneksu VIII[12].

Klasyfikacja obszarów morskich

Obszary wchodzące w skład terytorium państwowego:

Obszary podlegające ograniczonej jurysdykcji lub suwerenności państw:

Obszary poza granicami jurysdykcji państw:

Regulacje dotyczące międzynarodowych cieśnin i kanałów

Cieśniny

Mianem cieśnin międzynarodowych określa się naturalne drogi wodne łączące morza i oceany, nad brzegami których znajdują się terytoria więcej niż jednego państwa[5.3]. Od czasu określenia szerokości morza terytorialnego na 12 mil morskich nastąpiło przekształcenie 116 cieśnin w tzw. cieśniny terytorialne[5.4] – Konwencja jamajska objęła je prawem przejścia tranzytowego[13]. Jednocześnie Konwencja zaakceptowała utrzymanie statusu prawnego cieśnin uregulowanych wcześniej osobnymi umowami międzynarodowymi[5.4].

Cieśnina(-y) Państwa Sąsiednie akweny Akt prawny Regulacje
Cieśniny bałtyckie  Dania  Szwecja Morze Północne i Morze Bałtyckie Traktat kopenhaski z 14 marca 1857, ustawodawstwo duńskie, ustawodawstwo szwedzkie Statki: rezygnacja przez Danię z pobierania opłat od statków i ładunków, zobowiązanie do niezatrzymywania statków pod żadnym pozorem – swoboda żeglugi statków handlowych; okręty wojenne – Dania[14]: limit ilości przepływających okrętów oraz określony czas przejścia; Szwecja[15]: całkowita swoboda przejścia okrętów wojennych
Cieśniny czarnomorskie  Turcja Morze Czarne i Morze Śródziemne Konwencja z Montreux z 20 lipca 1936 Statki: swoboda przepływu i żeglugi na czas neutralności Turcji, w razie stanu wojny zakaz dla statków nieprzyjaciela; okręty wojenne: swobodny przepływ dla lekkich okrętów nawodnych i okrętów pomocniczych[16], ograniczenia dla większych jednostek państw nieczarnomorskich, w razie przystąpienia Turcji do wojny – przepływ floty wojennej uzależniony od uznania władz tureckich
Cieśnina Magellana, Kanał Beagle  Argentyna  Chile Ocean Atlantycki i Ocean Spokojny Traktat graniczny między Chile i Argentyną z 23 lipca 1881, Porozumienie z 10 grudnia 1941, ustawodawstwo chilijskie Początkowo neutralizacja brzegów cieśniny oraz całkowita swoboda przepływu statków i okrętów niezależnie od bandery; od 1941 uchylenie zakazu fortyfikowania cieśniny, zakaz żeglugi w nocy, kontrola przepływających statków[17]; od zakończenia II wojny światowej powrót do poprzednich regulacji
Cieśnina Tirańska  Egipt  Arabia Saudyjska  Izrael Zatoka Akaba i Morze Czerwone Traktat pokojowy izraelsko-egipski

Kanały

Określenie międzynarodowy kanał morski stosuje się wobec sztucznych dróg wodnych, które łączą dwa akweny otwarte dla żeglugi międzynarodowej[5.5]. Umiędzynarodowienie kanału stanowiącego wody wewnętrzne państwa odnosi się do wolności żeglugi i pozostaje bez wpływu na strefę kanału, stanowiącą terytorium państwa[5.5].

Kanał Państwo Sąsiednie akweny Akt prawny Regulacje
Kanał Sueski  Egipt Morze Śródziemne i Morze Czerwone Konwencja konstantynopolitańska Otwarty dla żeglugi; wielkość statku, procedury związane z przepływem oraz wysokość opłat określone są przez administrację państwową
Kanał Panamski  Panama Ocean Atlantycki i Ocean Spokojny Traktaty Torrijos-Carter z 1977 Otwarty dla żeglugi, od 1999 kontrolowany przez władze Panamy
Kanał Kiloński  Niemcy Morze Bałtyckie i Morze Północne Traktat wersalski z 28 czerwca 1919, wyrok STSM z 1923 w sprawie statku „Wimbledon” Swoboda żeglugi dla flot handlowych i wojskowych państw pozostających w pokoju z Niemcami[18]
Kanał Koryncki  Grecja Morze Jońskie i Morze Egejskie ustawodawstwo greckie, porozumienia bilateralne Swoboda żeglugi dla flot handlowych i wojskowych[19]

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ W 2009 roku była wiążąca dla 158 państw i Wspólnoty Europejskiej.
  2. 1 2 Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza, sporządzona w Montego Bay dnia 10 grudnia 1982 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 59, poz. 543 (ISAP)).
  3. ↑ Konwencja o pracy na morzu z 23 lutego 2006 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 845 (ISAP)), Oświadczenie Rządowe z 16 maja 2013 r. w sprawie mocy obowiązującej Konwencji o pracy na morzu (Dz. U. z 2013 r. poz. 846 (ISAP)), Ustawa z 31 sierpnia 2011 r. o ratyfikacji Konwencji o pracy na morzu (Dz. U. z 2011 r. Nr 222, poz. 1324 (ISAP)). Poprawki do Konwencji o pracy na morzu, zatwierdzone przez Konferencję Ogólną Międzynarodowej Organizacji Pracy w Genewie 11 czerwca 2014 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 512 (ISAP)), Oświadczenie Rządowe z 13 lutego 2017 r. w sprawie mocy obowiązującej Poprawek z 2014 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 513 (ISAP)), Ustawa z 23 września 2016 r. o ratyfikacji Poprawek z 2014 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 1835 (ISAP)). Poprawki z 2016 r. do Konwencji o pracy na morzu, przyjęte przez Konferencję Ogólną Międzynarodowej Organizacji Pracy w Genewie 9 czerwca 2016 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 962 (ISAP)), Oświadczenie Rządowe z 11 kwietnia 2019 r. w sprawie mocy obowiązującej Poprawek z 2016 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 963 (ISAP), Ustawa z 13 września 2018 r. o ratyfikacji Poprawek z 2016 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 2041 (ISAP)). Teksty oryginalne i lista stron : Maritime Labour Convention. Konwencja zrewidowała 36 wcześniejszych Konwencji o pracy na morzu z lat 1920–96. Zgodnie z art. 8 do nabrania mocy potrzeba 30 ratyfikacji, co nastąpiło w 2013 r. Inne Konwencje MOP wymagają przynajmniej 2 ratyfikacji. Konwencja o pracy na morzu, stan po ratyfikacji przez Polskę, Międzynarodowy Morski Kodeks Pracy.
  4. ↑ Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1125 (ISAP)).
  5. Remigiusz Bierzanek, Janusz Symonides: Prawo międzynarodowe publiczne. Wyd. 8. Warszawa: LexisNexis, 2008. ISBN 978-83-7334-294-1.
    1. 1 2 S. 219.
    2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 S. 220.
    3. ↑ S. 236.
    4. 1 2 S. 237.
    5. 1 2 S. 240.
  6. ↑ Conventions on the Law of the Sea, Geneva, 29 April 1958.
  7. ↑ Convention on the Territorial Sea and the Contiguous Zone
  8. ↑ Convention on the High Seas, Dz. U. z 1963 r. Nr 33, poz. 187 (ISAP)
  9. ↑ Convention on Fishing and Conservation of the Living Resources of the High Seas
  10. ↑ Convention on the Continental Shelf, Dz. U. z 1964 r. Nr 28, poz. 179 (ISAP)
  11. ↑ Prawo Morza. poznajmyonz.pl. [dostęp 2009-05-22].
  12. ↑ D.R. Bugajski, Międzynarodowe organizacje morskie, Gdynia 2009, s. 98, ISBN 978-83-60278-28-4.
  13. ↑ Art. 38 Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza.
  14. ↑ W odniesieniu do Bełtów.
  15. ↑ W odniesieniu do Sundu.
  16. ↑ Pod warunkiem uprzedzenia na 8 do 15 dni przed przepływem.
  17. ↑ Poza sojuszniczymi.
  18. ↑ W 1936 III Rzesza jednostronnie wypowiedziała obowiązujące przepisy odnoszące się do Kanału Kilońskiego, przywróciły je dopiero brytyjskie władze okupacyjne.
  19. ↑ Kanał Koryncki nie jest kanałem międzynarodowym. Zob. D.R. Bugajski, Prawa żeglugowe okrętu w świetle prawa międzynarodowego, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2009, s. 295–297, ISBN 978-83-7383-351-7.

Bibliografia

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.