Protium

Protium
Ilustracja
Protium heptaphyllum
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

różopodobne

Rząd

mydleńcowce

Rodzina

osoczynowate

Rodzaj

Protium

Nazwa systematyczna
Protium Burm.f.
Fl. Indica: 88 (1768), nom. cons.[3]
Typ nomenklatoryczny

P. javanicum N. L. Burman[4]

Protium grandifolium
Protium aracouchini

Protium – rodzaj roślin z rodziny osoczynowatych. Należą tu 154 gatunki. Zasięg rodzaju obejmuje międzyzwrotnikową część kontynentów amerykańskich, Azji i Madagaskar[3]. Największe zróżnicowanie gatunkowe jest na kontynentach amerykańskich[5] (tylko w Peru występuje 38 gatunków z tego rodzaju[6]). Rośliny wykorzystywane są jako źródło żywicy (istotnym jej źródłem są gatunki P. carana i P. heptaphyllum) oraz surowca drzewnego (ze względu na odporność i trwałość duże znaczenie ma drewno P. javanicum)[6].

Morfologia

Pokrój
Drzewa różnych rozmiarów, od niewielkich do okazałych, nierzadko z korzeniami szkarpowymi[7].
Liście
Nieparzysto-pierzaste, naprzemianległe. Listki ogonkowe, całobrzegie lub piłkowane[7], czasem kolczasto zakończone[5].
Kwiaty
W szczytowych lub wyrastających w kątach liści wiechach. Są jednopłciowe, obupłciowe lub poligamiczne. Kielich kubeczkowaty lub dzwonkowaty, 4- lub 5-działkowy, z działkami w dużym stopniu zrośniętymi, po dojrzeniu odgiętymi. Działki są trwałe, ale nie powiększają się podczas owocowania. Płatki korony w liczbie 5, z wierzchołkiem odgiętym. Dno kwiatowe płaskie w kwiatach męskich i wgłębione w kwiatach żeńskich. Pręciki w liczbie co najmniej 2 × takiej jak liczba płatków, wolne, w kwiatach żeńskich zredukowane. Dysk miodnikowy mięsisty i gruby, w kwiatach męskich spłaszczony, w kwiatach żeńskich i obupłciowych kubeczkowaty lub w kształcie pierścienia. Zalążnia 4- lub 5-komorowa, naga lub owłosiona, kulista lub jajowata, zredukowana w kwiatach męskich. W każdej z komór rozwijają się dwa zalążki. Szyjka słupka jest krótka lub długa; zwieńczona główkowatym lub płytko 4- lub 5-płatowym znamieniem[5].
Owoce
Pestkowce kulistawe lub jajowate, czasem spłaszczone, zawierające 4–5 (czasem bywa ich mniej) twardych pestek[5].

Systematyka

Rodzaj z rodziny osoczynowatych Burseraceae Kunth, w obrębie najbliżej spokrewnione są rodzaje Crepidospermum i Tetragastris[7].

Wykaz gatunków[3]
  • Protium acrense Daly
  • Protium aguilarii D.Santam.
  • Protium aidanianum Daly
  • Protium altissimum (Aubl.) Marchand
  • Protium altsonii Sandwith
  • Protium alvarezianum Daly & P.Fine
  • Protium amazonicum (Cuatrec.) Daly
  • Protium amplum Cuatrec.
  • Protium apiculatum Swart
  • Protium aracouchini (Aubl.) Marchand
  • Protium araguense Cuatrec.
  • Protium atlanticum (Daly) Byng & Christenh.
  • Protium attenuatum (Rose) Urb.
  • Protium bahianum Daly
  • Protium balsamiferum (Sw.) Daly & P.Fine
  • Protium bangii Swart
  • Protium baracoense Bisse
  • Protium beandou Marchand ex Engl.
  • Protium boomii Daly
  • Protium brasiliense Engl.
  • Protium brenesii (Standl.) D.Santam.
  • Protium breviacuminatum (Swart) Byng & Christenh.
  • Protium buenaventurense Cuatrec.
  • Protium calanense Cuatrec.
  • Protium calendulinum Daly
  • Protium carana (Humb.) Marchand
  • Protium carnosum A.C.Sm.
  • Protium carolense Daly
  • Protium catuaba (Soares da Cunha) Daly & P.Fine
  • Protium cerradicola Daly
  • Protium chagrense (Pittier) Daly & P.Fine
  • Protium colombianum Cuatrec.
  • Protium confusum (Rose) Pittier
  • Protium connarifolium (G.Perkins) Merr.
  • Protium copal (Schltdl. & Cham.) Engl.
  • Protium cordatum Huber
  • Protium coriaceum Engl.
  • Protium cornutum Daly
  • Protium costaricense (Rose) Engl.
  • Protium cranipyrenum Cuatrec.
  • Protium crassipetalum Cuatrec.
  • Protium crenatum Sandwith
  • Protium cubense (Rose) Urb.
  • Protium cundinamarcense Cuatrec.
  • Protium cuneatum Swart
  • Protium cuneifolium (Cuatrec.) Byng & Christenh.
  • Protium dawsonii Cuatrec.
  • Protium decandrum (Aubl.) Marchand
  • Protium decorum Daly
  • Protium demerarense Swart
  • Protium divaricatum Engl.
  • Protium ecuadorense Benoist
  • Protium elegans Engl.
  • Protium ferrugineum (Engl.) Engl.
  • Protium fragrans (Rose) Urb.
  • Protium gallicum Daly
  • Protium gallosum Daly
  • Protium giganteum Engl.
  • Protium glabrescens Swart
  • Protium glabrum (Rose) Engl.
  • Protium glaucescens Urb.
  • Protium glaucum J.F.Macbr.
  • Protium glaziovii Swart
  • Protium glomerulosum Cuatrec.
  • Protium goudotianum (Tul.) Byng & Christenh.
  • Protium grandifolium Engl.
  • Protium guacayanum Cuatrec.
  • Protium guianense (Aubl.) Marchand
  • Protium hammelii D.Santam.
  • Protium hebetatum Daly
  • Protium heptaphyllum (Aubl.) Marchand
  • Protium herbertii Daly & P.Fine
  • Protium herisonii Daly
  • Protium icicariba (DC.) Marchand
  • Protium inodorum Daly
  • Protium insigne (Triana & Planch.) Engl.
  • Protium inversum Daly & Pankevich
  • Protium javanicum Burm.f.
  • Protium kleinii Cuatrec.
  • Protium klugii J.F.Macbr.
  • Protium krukoffii Swart
  • Protium laxiflorum Engl.
  • Protium leptostachyum Cuatrec.
  • Protium llanorum Cuatrec.
  • Protium macgregorii (F.M.Bailey) Leenh.
  • Protium macrocarpum Cuatrec.
  • Protium macrophyllum (Kunth) Engl.
  • Protium macrosepalum Swart
  • Protium madagascariense Engl.
  • Protium maestrense Bisse
  • Protium mcleodii I.M.Johnst.
  • Protium melinonis Engl.
  • Protium meridionale Swart
  • Protium minutiflorum Cuatrec.
  • Protium montanum Swart
  • Protium morii Daly
  • Protium mucronatum Rusby
  • Protium multijugum (Swart) Byng & Christenh.
  • Protium multiramiflorum Lundell
  • Protium nervosum Cuatrec.
  • Protium nitidifolium (Cuatrec.) Daly
  • Protium nodulosum Swart
  • Protium obtusifolium (Lam.) Marchand
  • Protium occhionii Rizzini
  • Protium occultum Daly
  • Protium opacum Swart
  • Protium ovatum Engl.
  • Protium oxapampae Daly & Reynel
  • Protium pallidum Cuatrec.
  • Protium panamense (Rose) I.M.Johnst.
  • Protium paniculatum Engl.
  • Protium pecuniosum Daly
  • Protium peruvianum Swart
  • Protium pilosellum Swart
  • Protium pilosissimum Engl.
  • Protium pilosum (Cuatrec.) Daly
  • Protium pittieri (Rose) Engl.
  • Protium plagiocarpium Benoist
  • Protium polybotryum Engl.
  • Protium prancei (Daly) Byng & Christenh.
  • Protium pristifolium Daly
  • Protium ptarianum Steyerm.
  • Protium pullei Swart
  • Protium puncticulatum J.F.Macbr.
  • Protium ravenii D.M.Porter
  • Protium reticulatum (Engl.) Endl.
  • Protium retusum Daly
  • Protium rhoifolium (Benth.) Byng & Christenh.
  • Protium rhynchophyllum (Rusby) Daly
  • Protium robustum (Swart) D.M.Porter
  • Protium rubrum Cuatrec.
  • Protium sagotianum Marchand
  • Protium santamariae Perdiz, Daly & P.Fine
  • Protium serratum (Wall. ex Colebr.) Engl.
  • Protium spruceanum (Benth.) Engl.
  • Protium stevensonii (Standl.) Daly
  • Protium strumosum Daly
  • Protium subacuminatum Swart
  • Protium subserratum (Engl.) Engl.
  • Protium surinamense Byng & Christenh.
  • Protium tenuifolium (Engl.) Engl.
  • Protium tonkinense (Guillaumin) Engl.
  • Protium tonyanum Daly
  • Protium tovarense Pittier
  • Protium trifoliolatum Engl.
  • Protium unifoliolatum Engl.
  • Protium urophyllidium Daly
  • Protium varians (Little) Byng & Christenh.
  • Protium veneralense Cuatrec.
  • Protium vestitum (Cuatrec.) Daly
  • Protium warmingianum Marchand
  • Protium widgrenii Engl.
  • Protium yanachagae Daly
  • Protium yunnanense (Hu) Kalkman

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2025-07-07] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2025-07-07] (ang.).
  3. 1 2 3 4 Protium Burm.f., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens Kew [dostęp 2025-07-07].
  4. ↑ Protium Burm.f.. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2025-07-07].
  5. 1 2 3 4 Protium N. L. Burman, [w:] Flora of China [online], eFloras.org [dostęp 2025-07-07].
  6. 1 2 David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 755, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
  7. 1 2 3 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. X. Flowering Plants. Eudicots. Heidelberg, Dordrecht, London, New York: Springer-Verlag, 2011, s. 91-92. ISBN 978-3-642-14397-7.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.