Qi Wenxuandi

Gao Yang rozpoczął swoje panowanie pełen energii, przy czym polegał na utalentowanych urzędnikach swojego ojca i brata, takich jak Yang Yin, Du Bi oraz wspomniani już Gao Longzhi i Gao Dezheng. Cesarz żywo interesował się sprawami państwa i chętnie słuchał rad swoich ministrów^[6][7]. Przedsięwzięto cały szereg inicjatyw – zorganizowano elitarne oddziały złożone z wybranych żołnierzy Xianbei i Chińczyków Han; zarejestrowane domostwa zostały podzielone na dziewięć rang, przy czym bogatsze miały płacić podatki w pieniądzu, zaś pozostałe świadczyć szarwark; jak przystało na nową dynastię, wprowadzono i rozdystrybuowano nowy kalendarz. Usiłowano podnieść poziom studiów nad klasykami, m.in. przenosząc 52 kamienne stele z epoki Han na których wyryto klasyczne teksty do odpowiedniej akademii^[6]. W 551 Wei Shou oficjalnie powierzono zadanie skomponowania historii dynastii Wei (tj. Północnej i Wschodniej Dynastii Wei), zaś w 554 przedstawił on ukończoną Księgę Wei^[8]. Skutecznie walczono z fałszowaniem monety i inflacją, przy czym na rozkaz cesarza ponownie wybito dawne monety, pilnując by ich waga odpowiadała wartości. Aktywnie zwalczano korupcję i nadużycia wśród dostojników Xianbei, rozpoczęto również prace nad nowym kodeksem prawa, który jednak nie wszedł w życie przed śmiercią Gao Yanga^[6][9]. Przeprowadzono reformę administracji, znosząc 3 prefektury i 153 komanderie, zaś na Północy kontynuowano budowę muru, który ostatecznie rozciągał się aż do morza^[10].

Gao Yang przeprowadził reformę systemu równych pól, zgodnie z którą ziemia w odległości 30 li (ok. 15 km) wokół stolicy stała się należącym do państwa „wspólnym polem” (公田, gongtian) i została rozdystrybuowana pomiędzy urzędnikami i oficerami gwardii pałacowej, należącymi do różnych plemion Tuoba, którzy zostali przesiedleni z dawnej stolicy, Luoyangu. Cała ziemia w odległości mniejszej niż 100 li od stolicy została przydzielona chińskim urzędnikom i oficerom. Podczas gdy te pola zostały rozdzielone zgodnie z rangami urzędniczymi, resztę ziemi rozdzielono w równych częściach pomiędzy ludność cesarstwa. Pomimo to istniały pewne różnice w dokładnych wielkościach przydzielonego pola, o czym świadczy fakt, iż termin „podwójne pole” (倍田, beitian), znany z czasów Północnej Dynastii Wei, przestał być używany. Przy obliczaniu wielkości przydzielanego danemu domostwu pola brano także pod uwagę niewolników (奴婢, nubi). Podatki, płacone w płótnie i ziarnie, były szacowane podług „jednego łoża” (tj. pary małżonków). Niezamężne kobiety musiały dostarczyć jedynie połowy zwykle wymaganej ilości płótna, tak że wiele osób deklarowało się jako jeszcze niezamężnych^[11].

Panowanie Gao Yanga zbiegło się z okresem wielkiej niestabilności wśród północnych koczowników. W 552 Turcy zbuntowali się przeciwko Rouran, którzy do tej pory stanowili dominującą siłę na stepie, i wielu z tych ostatnich poddało się Północnemu Qi. Ci uchodźcy powrócili na step w następnym roku i tym razem zostali zaatakowani przez Kitanów, którzy następnie zapuścili się daleko w głąb terytorium cesarstwa na północnym zachodzie. W latach 552 do 555 Gao Yang osobiście brał udział w kampaniach przeciwko ludom stepowym, pokonując Rouran i Kitanów, zaś w 553 walcząc z zagonami Turków w północno zachodnim Shanxi^[12][6][11]. W trakcie kampanii zimowej 553 cesarz miał „jechać bez odpoczynku dniem i nocą, bez nakrycia głowy i wystawiony na działanie żywiołów, żywiąc się jedynie mięsem i wodą oraz zmuszając swoich ludzi do pokonywania wielkich odległości w rekordowym czasie”^[13]. W 554 walczono z Shanhu w zachodnim Shanxi, niszcząc ich wojskowy potencjał. Dzięki tym kampaniom Gao Yang zdobył sławę nie tylko frontowego dowódcy, ale także bezpośredniego uczestnika walk, realizując w ten sposób ideał wodza koczowników. Kiedy w 577 upadło Północne Qi ocalały syn Gao Yanga, Shaoyi, szukał schronienia u Turków. Pełen zrozumienia kagan odnosił się do jego ojca jako monarchy bohatera, co prawdopodobnie odzwierciedla jego reputację wśród ludów stepowych tego okresu^[13][14].

Podobnie jak jego następcy Gao Yang nie brał jednak udziału w kampaniach na Południu, które wymagały prowadzenia oblężeń i wojny rzecznej, preferując bardziej tradycyjną wojnę stepowej kawalerii przeciwko podzielonym lub słabo zorganizowanym przeciwnikom^[15]. Tymczasem Qi udało się wykorzystać trudności w jakich znajdowała się dynastia Liang po rebelii Hou Jinga i zająć terytoria na południe od rzeki Huai rozciągające się niemal do brzegów Jangcy^[16][11]. Jednak w 554 inicjatywę przejęła Zachodnia Dynastia Wei, która dokonała inwazji na Liang i zajęła dużą część jego terytorium. W następnym roku wysłano poselstwo do sprawującego rzeczywistą władzę w osłabionym Liang generała Wang Sengbiana, sugerując, iż cesarski tron powinien objąć przebywający na dworze Qi jako jeniec kuzyn cesarza Wu (502-549), Xiao Yuanming. Zsynchronizowana z tym żądaniem ofensywa wojsk Qi przekonała Wang Sengbiana do akceptacji tej propozycji, jednak już w 556 generał Chen Baxian (późniejszy cesarz Wu (557-559) zdobył Jiankang (dzis. Nankin) i obalił rządy Xiao Yuanminga^[17].

Na Południe wysłano wysłano wielką armię, która miała przywrócić rządy Xiao Yuanminga, czego jednak nie udało się przeprowadzić. Powracające wojska Qi zabrały Xiao Yuanminga ze sobą, ale ten wkrótce potem zmarł. Odwrót na Północ był od początku zamierzony, wydaje się bowiem iż w sytuacji kiedy na tronie Południa nie zasiadał ktoś wyznaczony przez Qi zamierzano po prostu podbić jego terytorium. 15 czerwca 556 armia Qi wyruszyła w dół Jangcy, by dotrzeć aż do przedmieść Jiankangu. Spadły jednak duże deszcze, zaś utrata zapasów zdobytych przez oddziały Liang oraz ich zacięty opór sprawiły, iż ostatecznie wyprawa zakończyła się klęską. Ocaleli żołnierze Qi szukali wszelkich możliwych dróg ucieczki^[10].

Gao Yang był znany ze swojego entuzjazmu wobec buddyzmu, który objawił się choćby w fakcie, że jeszcze w tym samym roku, w którym ogłosił się cesarzem, stał się świeckim uczniem słynnego mnicha Fashanga (zm. 580). Jednocześnie Gao Yang ustanowił system „Dziesięciu Buddyjskich Kontrolerów” (shitong) tworzących Biuro Klaryfikowania Głębi (Zhaoxuansi), przy czym Fashang został powołany na najwyższe stanowisko Wielkiego Kontrolera (datong). Rok później cesarz wezwał do siebie innego buddyjskiego przywódcę, mnicha Sengchou, wobec którego oświadczył, iż zamierza ofiarować jedną trzecią rocznych przychodów państwa na „Trzy schronienia”, tj. buddyjskie przybytki. Chociaż można kwestionować, czy ta obietnica została kiedykolwiek zrealizowana, to niewątpliwie Gao Yang przedsięwziął cały szereg kroków mających na celu promocję buddyzmu. W 555, przywołując rywalizację pomiędzy buddyzmem a taoizmem oraz ograniczone środki państwa zaproponował by tylko jedna z tych religii otrzymywała rządowe wsparcie. W tym celu zorganizował debatę, w której przedstawiciele buddyzmu mieli wykazać wyższość swojej religii nad taoizmem. Wszyscy obecni na debacie taoistyczni kapłani zostali zmuszeni do przyjęcia tonsury oraz zostania buddyjskimi mnichami. Na czterech spośród nich, którzy odmówili, dokonano egzekucji^[18].

Gao Yang promował wegetarianizm oraz praktykę wypuszczania zwierząt. W 551 zlikwidował Cesarski Urząd Sokołów, którego miejsce zostało zamienione na buddyjską świątynie nazwaną „Odwdzięczając się za [rodzicielską] dobroć” (chiń. trad. 報德寺, Baodesi). W piątym miesiącu 556 cesarz ogłosił, iż zamierza zrezygnować ze spożywania mięsa, ponieważ jego konsumpcja jest niezgodna z przykazaniem współczucia. W czwartym miesiącu następnego roku zabronił zbierania produktów morza (z wyjątkiem ryb) oraz zakazał sokolnictwa. W drugim miesiącu 558 wprowadzono jeszcze surowszą politykę ochrony owadów, a nawet traw i drzew: wypalanie ziemi uprawnej miało być teraz dozwolone tylko w pierwszym miesiącu każdego roku^[19].

Gao Yang został zapamiętany przede wszystkim jako budowniczy świątyń. W 552 nakazał budowę „Świątyni Bramy Chmur” (Yunmensi) na górze Longshan (zobacz Jaskinie Tianlongshan) i powierzył nadzór nad budową Skalnej Świątyni w Xiangtangshan Sengchou. Dla mistrza medytacji Sengda (zm. 556) zbudował „Świątynię Szerokiej Doliny” (Honggusi) na szczycie Huanghua góry Linlü oraz kolejną, nazwaną Świątynią Pacyfikującą Buntowników (Dingkousi), która powstała z przekształcenia dawnego sanktuarium poświęconego Gao Huanowi i stąd prawdopodobnie znajdowała się w stołecznym Ye. W dwunastym miesiącu 558 cesarz zbudował Wielki Klasztor Ozdoby (Dazhuangyansi), którego najsłynniejszym rezydentem miał być Tanyan (zm. 581)^[19].

Gao Yang ponadto ustanowił buddyjskie centrum przekładu w Świątyni Niebiańskiego Pokoju (Tianpingsi), która prawdopodobnie znajdowała się w stolicy. Na jego czele stał oddijski mnich Narendrayaśas, zaś proces przekładu nadzorowało ponad dwudziestu ludzi, w tym Fashang. Za panowania Północnej Dynastii Qi owocem pracy centrum było siedem przetłumaczonych pism w pięćdziesięciu dwóch zwojach^[20].

Z końcem 556 zawsze delikatne zdrowie Gao Yanga zaczęło się poważnie pogarszać, nadwerężone przez nadużywanie alkoholu oraz nadmierny wysiłek. Jego napady niezwykłej, agresywnej energii „miały swoje źródło w jego osobistej koncepcji odpowiedzialności władcy i wodza oraz w jego wewnętrznej potrzebie ciągłego udowadniania sobie i swojej rodzinie, że naprawdę jest zdolny do wypełniania wszystkich obowiązków wodza Xianbei i głowy chińskiego państwa. Był to podwójny ciężar jego czasów. Znajdował się jednak trochę w niewłaściwym czasie i miejscu. Rządy nad północno wschodnią równiną były zbyt złożoną kwestią dla stylu przywództwa jaki widział w obozie Erzhu w czasach swojego ojca”^[13].

Zgodnie z panującymi wówczas poglądami Chińczycy byli postrzegani jako ulegli i słabi, ale zarazem kulturalni, uczeni i nadający się na urzędników; Xianbei natomiast jako odważni i silni, a tym samym nadający się na wojowników, ale jednocześnie szorstcy i nieokrzesani. Gao Yang częściowo akceptował te stereotypy, częściowo zaś buntował się przeciwko nim, sam bowiem nie był do końca ani jednym, ani drugim. Jego kryzys tożsamości wyraził się szczególnie w stosunku do syna, Gao Yina, który ze względu na swoją matkę był pół-Chińczykiem. Gao Yang zaczął go podejrzewać o zbyt wielką miłość do Chińczyków oraz bycie delikatnym i miękkim – „cechy, które kojarzył z Chińczykami i sam starał się tak bardzo przezwyciężyć”^[21]. U podstaw tych lęków nie leżały jedynie neurotyczne fantazje. Xianbei tradycyjnie preferowali sukcesję pomiędzy braćmi, a nie pomiędzy ojcem i synem, i bracia Gao Yanga mieli nadzieję na większy wpływ na sprawy państwa po jego śmierci. Sukcesję jednego z jego braci w razie jego przedwczesnej śmierci zawsze faworyzowała jego matka, to bowiem oznaczałoby zachowanie jej wpływów w rządzie. Aby rozwiązać ten dylemat, Gao Yang miał nawet zaproponować, by następcą tronu zamiast jego syna został Gao Yan, ulubiony syn jego matki, zostało mu to jednak wyperswadowane przez jego chińskich ministrów (wydaje się iż stali za tym Yang Yin i Wei Shou)^[22].

Pomimo to Gao Yang zaczął być coraz bardziej przekonany, iż jego syn nie przeżyje jako władca. W 558, prawdopodobnie w trakcie jednego z jego alkoholowych ciągów, cesarz postanowił poddać następcę tronu próbie, mającej zdecydować czy nadaje się na wodza Xianbei. W tym celu nakazał by Gao Yin obciął głowę skazańca. Pomimo trzykrotnych prób, głowa nadal nie była odcięta i Gao Yang kilka razy uderzył syna końskim biczem^[23].

Wydaje się raczej jasne, że tego rodzaju zachowania Gao Yanga nie były po prostu aktami kolejnego „tyrańskiego cesarza”, ale przejawami choroby psychicznej. Trudno jednak dzisiaj stwierdzić, z jaką dokładnie chorobą zmagał się cesarz. Efekty niedoboru pokarmowego w okresie niemowlęcym, który prawdopodobnie dotknął Gao Yanga, można łatwo odwrócić dzięki dobrej diecie. W jego przypadku nadmierna konsumpcja alkoholu mogła sprawić, iż negatywne skutki niedoboru pokarmowego mogły się jeszcze powiększyć. Ofiary zapalenia mózgu, na które mógł cierpieć Gao Yang w dzieciństwie, często w późniejszym okresie zapadają na parkinsonizm, co zgadzałoby się z zawartymi w źródłach opisami niespokojnej ruchliwości i „tańca”, jak również napadami niezwykłej aktywności w latach ok. 558–559. Jednak ruchliwość i podobne do tańca ruchy są również kojarzone z delirium tremens i chorobą Huntingtona. Także alkoholizm sam w sobie może być objawem choroby Huntingtona, a na prawdopodobieństwo jej występowania w rodzinie Gao wskazują pojawiające się również u trzech innych braci Gao Yanga objawy depresji, tendencje samobójcze i zabójcze oraz jąkanie się. Ze względu na wybiórczy charakter materiału źródłowego jakim dysponujemy nie da się jednak jednoznacznie stwierdzić, na co chorował Gao Yang^[24].

Na występowanie u niego skłonności samobójczych i zabójczych po 556 wskazuje choćby incydent z udziałem jego matki. Kiedy podczas jednej z jego alkoholowych sesji Lou Zhaojun uderzyła go końskim biczem, krzycząc iż jest taki jak ojciec, Gao Yang w odpowiedzi stwierdził, że wyda ją za mąż za pierwszego barbarzyńskiego wodza, który pojawi się na dworze. Lou Zhaojun udała się do swojej sypialni, zaś Gao Yang zaczął się czuć winny i rzucił się na podłogę by błagać ją o przebaczenie. Jednocześnie postanowił ją rozbawić, chwytając za nogi łóżka i zrzucając ją z niego. Lou Zhaojun nie była rozbawiona, natomiast uderzyła się w czoło. Kiedy cesarz wytrzeźwiał, próbował popełnić samobójstwo. Nie wiemy na ile ta próba była autentyczna, ale po tym jak została udaremniona, Gao Yang nakazał Gao Guiyanowi by ten wymierzył mu karę cielesną, po czym na zawsze wyrzekł się alkoholu. Jego abstynencja trwała dziesięć dni^[25].

Z biegiem czasu stan Gao Yanga się pogarszał i stawał się coraz bardziej nieprzewidywalny i okrutny^[26][27]. Sima Guang wymienia około piętnastu osób, które miały zostać przez niego brutalnie zamordowane, chociaż szczegóły ich śmierci nie zawsze zgadzają się z innymi źródłami (ta lista nie obejmuje byłego cesarza, Xiaojinga, który został otruty w 551, ani innych zamordowanych członków rodu Tuoba). Jedną z pierwszych ofiar cesarza miał być Gao Longzhi, który wcześniej wyśmiewał Gao Yanga za rządów jego brata, sprzeciwiał się jego wstąpieniu na tron, a był również zamieszany w liczne przypadki korupcji i nadużycia. Jednak wbrew sugestiom zawartym w Zizhi Tongjian nie został on z premedytacją zamordowany przez cesarza. Według Li Baiyao Gao Longzhi został pobity w 554 po tym gdy do Gao Yanga dotarły wieści o jego niepochlebnych słowach na temat władcy i zmarł na skutek wewnętrznych obrażeń, przy czym jego stan pogorszył się wskutek niewłaściwego leczenia. Gao Yang oddał mu pośmiertne honory i został on uroczyście pochowany. Niezwykłe było jednak to co stało się pięć lat później, w 559, kiedy Gao Yang nagle wybuchł gniewem na Gao Longzhi i kazał otworzyć jego grób, poćwiartować ciało i wrzucić je do rzeki. Jego synowie i inni członkowie rodziny zostali zabici i cesarz zabronił ustanowienia jakiegokolwiek ich następcy, który mógłby składać ofiary Gao Longzhi w ramach kultu przodków. Była to najsurowsza kara, jaka mogła spotkać nieżyjącego człowieka^[28].

Inną prominentną ofiarą Gao Yanga był Du Bi. Cesarz nie mógł mu zapomnieć, iż ten odmówił sankcjonowania abdykacji Xiaojinga. Ponadto Du Bi był znany z ciągłego podkreślania, iż tylko Chińczycy nadają się na urzędników, i nie będąc w stanie znieść podlegania Xianbei posunął się nawet do publicznego spoliczkowania Gao Dezhenga. W 559, podczas jednej ze swoich pijackich sesji, cesarz nakazał swoim ludziom by zabili Du Bi. Kiedy wytrzeźwiał, pożałował swojej decyzji i wysłał kolejnego posłańca, by odwołać swój rozkaz i uratować znajdującego się wówczas poza stolicą Du Bi. Było już jednak za późno i Du Bi zginął^[29]. Podobne wahanie Gao Yang okazał również w przypadku swoich dwóch przyrodnich braci, Gao Juna i Gao Huana, których w 557 wtrącił do więzienia gdy ci odmówili stawienia się na dworze, obawiając się coraz bardziej nieprzewidywalnego cesarza. Pozostali tam zapomniani dopóki w następnym roku Gao Yang, znowu podczas alkoholowej sesji, nagle nie postanowił złożyć im wizyty. Autentycznie zszokowany stanem w jakim się znajdowali cesarz zamierzał ich uwolnić, jednak odwiódł go od tego Gao Zhan, który ostrzegł go przed możliwością zemsty z ich strony. Ostatecznie obaj zmarli w więzieniu^[30].

To zachowanie Gao Yanga świadczy o tym, iż jeszcze pod koniec 557, a nawet później, był jeszcze w stanie czasami okazywać współczucie i wstrzemięźliwość. Wielokrotnie próbował rzucić picie i pewnego razu miał nawet rozbić wszystkie kielichy w pałacu i zagrozić egzekucją każdemu, kto poda mu alkohol. Stopniowo jednak tracił wszelkie zahamowania, zaś jego intelekt znajdował się w stanie coraz głębszego upadku. Oskarżył Gao Yana o kradzież kobiet z pałacu Wei, nie pamiętając, iż sam je mu podarował, i jego brata uratowała tylko interwencja Lou Zhaojun. Jedną z jego rozrywek stało się teraz zabijanie służących lub dworzan^[31]. Pewnego razu, pijany, cesarz nakazał zebrać się dworzanom, po czym otoczył ich żołnierzami i powiedział, że kiedy podniesie bat, wszyscy zginą. Trzymał ich tak przez cały dzień, nadal pijąc, po czym ich zwolnił^[27]. Dwa miesiące przed swoją śmiercią Gao Yang nakazał wymordowanie potomków rodu panującego Tuoba. Zabito ponad siedmiuset mężczyzn, kobiet i dzieci, których ciała wrzucono do rzeki Zhang. Ocalało jedynie kilka wpływowych rodzin, które przetrwały dzięki powiązaniom z członkami rodu Gao. Ludzie żyjący w dół od Ye przez długi czas odmawiali jedzenia ryb z rzeki^[32].

Było to najgorsze z okrucieństw Gao Yanga. Aż do tej pory „jego ofiarami były pojedyncze osoby spośród sług, urzędników i kobiet otaczających go na dworze, oraz spośród skazańców, których Yang Yin miał trzymać pod ręką w pałacu”^[32]. Jak zaznacza Yan Zhitui, pomimo rozpasania i pogwałcenia wszelkich zasad przez Gao Yanga w ostatnich latach jego życia, pod nadzorem Yang Yina oraz ludzi takich jak Hulü Guang państwo nadal było dobrze rządzone, a poddani zadowoleni^[33][10].

Gao Yang zmarł 19 listopada 559^[27], po tygodniach leżenia w alkoholowym stuporze, podczas których był niezdolny do jedzenia, słyszał dziwną muzykę i widział duchy. W swoim ostatnim świadomym akcie powierzył bezpieczeństwo swojego syna i następcy tronu swojemu bratu, Gao Yanowi^[34]. Po jego śmierci płakał jedynie Yang Yin – poza tym nie było żałoby; „raczej zapanować musiało kolektywne westchnienie ulgi”^[27].