Ród Dohnów

Dohnowie
zu Dohna
Ilustracja
Barokowy pałac w Słobitach,
jedna z siedzib rodu.
Herb
Herb rodu

Ród Dohnów (Doninowie[1], niem. zu Dohna) – jeden najważniejszych arystokratycznych rodów w Prusach Wschodnich[2][3]. Dohnowie posiadali liczne dobra w Prusach Górnych[4][5]. Dzielili się na dwie linie: starszą z siedzibami w Ławkach (Dohna-Lauck) i Markowie (Dohna-Reichertswalde) oraz młodszą z siedzibami w Słobitach (Dohna-Schlobitten), Gładyszach (Dohna-Schlodien) i Karwinach (Dohna-Karwinden)[2].

Historia

Pałac w Gładyszach, II połowa XIX wieku, mal. Alexander Duncker

Ród wywodzi się z miejscowości Dohna (cz. Donín) w Górnej Saksonii na pograniczu z Czechami. Jego początki sięgają XII wieku. Posiadał linie w Saksonii, Łużycach, Czechach, Dolnym Śląsku, Wielkopolsce[1] i w Prusach[2].

Założycielem linii pruskiej rodu był przybyły ze Śląska rycerz Stanisław Donin (Stanislaus von Dohna, zm. 1504/05), który jako dowódca polowy wojsk zacieżnych wziął udział po stronie krzyżackiej w bitwie pod Chojnicami w 1454 roku[2]. Po przegranej wojnie trzynastoletniej komtur pasłęcki, późniejszy wielki mistrz zakonu, Henryk Reuss von Plauen, nie mogąc wypłacić mu żołdu, w ramach rekompensaty nadał Stanisławowi ziemie w Prusach Górnych – wsie Ławki (Lauck) i Markowo (Reicherstwalde).

Pod koniec XV w. Stanisław powiększył jeszcze swój majątek o dobra w Wilczętach (Deutschendorf, Villa Teutonica) i w Karwinach (Karwinden 1469 r.).

Zamek Dohnów w Karwinach w 1860 r, mal Alexander Duncker

W 1525 r. syn Stanisława, Piotr (Peter zu Dohna, 1482–1553), otrzymał od Zakonu wieś Słobity (Schlobbiten) z 20 łanami ziemi, które z czasem stały się główną siedzibą rodu. Piotr ożenił się z córką wojewody pomorskiego Katarzyną Czemówną (Zehmen) i miał z nią 8 synów i córkę[6].

Po sekularyzacji zakonu i utworzeniu Prus Książęcych w 1525 roku Piotr Dohna otrzymał stanowisko starosty w Morągu w okręgu górnopruskim i razem z okolicznymi dobrami otrzymał od księcia Albrechta w zastaw na siedemdziesiąt lat zamek w Morągu[7]. Przyczyniło się to do wzrostu znaczenia rodziny[8].

W 1527 r. Dohnowie otrzymali Stare Siedlisko z 80 łanami i Młynarską Wolę z 110 łanami. Tak więc już w XVI w. posiadłości rodziny wynosiły około 330 łanów (ponad 5500 ha)[7].

Jego syn Achacy (Achatius zu Dohna) zbudował pierwszy dwór w Słobitach, natomiast pierwszy pałac tamże zbudował syn Achacego – Abraham. Po bezdzietnej śmierci Abrahama nastąpił pierwszy podział linii pruskiej na starszą linię z siedzibą w Słobitach, którą odziedziczył najstarszy brat Abrahama o imieniu Christoph i młodszą linię z siedzibą w Ławkach, którą odziedziczył młodszy brat Abrahama – Fabian[7].

Pałac Dohnów w Morągu, siedziba Muzeum Prus Górnych

Na przestrzeni wieków ród powiększył swoje posiadanie o majętności w Bielicy, Gładyszach, Kamieńcu, Markowie, Karwinach, Karwitach, Kątach i Sasinach a także w Morągu i Prakwicach, stając już w XVI wieku największym posiadaczem w Prusach Górnych[4][2].

Dohnowie od XVI wieku odgrywali ważną rolę polityczną w Prusach i Polsce. Stanowili jeden z najważniejszych junkierskich rodów wschodniopruskich. Na początku XX wieku niektórzy Dohnowie uzyskali tytuł książęcy.

Ważniejsi członkowie rodu

Herb rodowy, rys. Otto Hupp, 1901
  • Ryszard Wilhelm von Dohna (ur. 1843, zm. 1919), XI potomek Stanislausa, na polowaniach w Prakwicach gościł Karola Fryderyka Hohenzollerna (członka cesarskiej rodziny), a także cesarza Wilhelma II.
  • Richard Dohna pełnił na cesarskim dworze funkcję Łowczego Dworu i Prowadzącego Sforę Królewskich Polowań. 1 stycznia 1900 r. Richard Wilhelm von Dohna został podniesiony przez cesarza do godności dziedzicznego księcia[9].
  • Adelheid von Dohna († 1267) – pierwsza opatka klasztoru St. Marienthal;
  • Adelheid von Dohna († 15. Juni 1342/52), z domu von Schönburg-Glauchau, żona von Otto (Heide);
  • Ludwig Wilhelm zu Dohna-Lauck (1805–1895);
  • Alexander Graf zu Dohna-Schlodien (1876–1944), polityk;
  • Heinrich Graf zu Dohna-Schlobitten (1882–1944), ziemianin, skazany na śmierć za spiskowanie przeciw Hitlerowi;
  • Nikolaus Graf zu Dohna-Schlodien (1879–1956), oficer marynarki;
  • Adelheid zu Dohna-Poninska (1804–1878), architekt;
  • Richard zu Dohna-Schlobitten (Richard Wilhelm Ludwig Fürst zu Dohna-Schlobitten; 1843–1916), polityk pruski;
  • Alexander zu Dohna (1899–1997).

Pruska linia rodowa Dohnów

  • Stanislaus von Dohna (1433–1504)
    • Peter de Dohna (*1483)
      • Achatius de Dohna (1533–1619)
        • Fabien II de Dohna (1577–1631)
        • Achatius II de Dohna (1581–1647)
          • Frédéric de Dohna (1619–1688)
          • Fabien III de Dohna (1617–1668)
        • Christophe de Dohna (1583–1637)
          • Frédéric de Dohna (1621–1688)
            • Alexander zu Dohna-Schlobitten (1661–1728)
              • Alexandre Émile zu Dohna-Schlobitten (1704–1745)
                • Frédéric Alexander zu Dohna-Schlobitten, burgrabia i hrabia zu Dohna-Schlobitten (1741–1810)
            • Christophe I. de Dohna-Schlodien (1665–1733)
              • Christophe II zu Dohna-Schlodien (1702–1762)
          • Christophe Delphicus zu Dohna (1628–1668)
      • Fabien Ier de Dohna (1550–1622)

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu [online], www.slownik.ihpan.edu.pl [dostęp 2025-08-25].
  2. 1 2 3 4 5 Ród von Dohna [online], www.kamienie-wilhelma.net.pl [dostęp 2025-08-25].
  3. ↑ Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Marion Dönhoff, Adelheid Eulenburg, Mirosław Garniec, Kamila Wróblewska, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich: dobra utracone czy ocalone, Biblioteka "Borussii", Olsztyn: Wspólnota Kulturowa "Borussia", 1999 (16), ISBN 978-83-909724-4-2 [dostęp 2025-08-25].
  4. 1 2 Szlakiem posiadłości rodu Dohnów - Informacja Turystyczna w Mrągowie [online], www.it.mragowo.pl [dostęp 2025-08-25].
  5. ↑ Wojciech Kujawski, Krzysztof Gębura, Prusy Górne: szlak wodny = ein Wasserweg, Ilustrowany przewodnik po dawnym Oberlandzie = Illustrierter Reiseführer durch das alte Oberland / Wojciech Kujawski, Olsztyn: Wydawnictwo QMiKA, 2016, ISBN 978-83-941021-1-1 [dostęp 2025-08-25].
  6. ↑ Epitafium Piotra Dohny i Katarzyny Czemówny – LEKSYKON KULTURY WARMII I MAZUR [online], leksykonkultury.ceik.eu [dostęp 2025-08-30].
  7. 1 2 3 Alexander Fuerst zu Dohna-Schlobitten, Erinerungen eines alten Ostpreussen. Ein Siedler Buch, Goldmannverlag 1989, ISBN 3-442-12822-6
  8. ↑ Geschichte von Morag-Mohrungen [online], www.mohrungen.eu [dostęp 2025-08-25].
  9. ↑ Kamienie Wilhelma. [dostęp 2008-09-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-18)].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.