Radlaczek zwisły
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
radlaczek zwisły |
| Nazwa systematyczna | |
| Plicatura pendula (Alb. & Schwein.) B. Palla, V. Papp & Dima Plant and Fungal Systematics 69(2): 179 (2024) | |
Radlaczek zwisły (Plicatura pendula (Alb. & Schwein.) B. Palla, V. Papp & Dima) – gatunek grzybów należący do rzędu pieczarkowców (Agaricales)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Plicatura, Incertae sedis, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Dikarya, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w 1805 r. Johannes Baptista von Albertini oraz Lewis David von Schweinitz, nadając mu nazwę Sistotrema pendulum[2]. Potem zaliczany był do różnych rodzajów, a w 2024 r. B. Palla, V. Papp i Bálint Dima przenieśli go do rodzaju Plicatura (fałdówka)[1]. Synonimy naukowe[3]:
- Hydnum pendulum (Alb. & Schwein.) Fr. 1821
- Irpex pendulus (Alb. & Schwein.) Fr. 1828
- Irpicodon pendulus (Alb. & Schwein.) Pouzar 1966
- Sistotrema conchatum Ehrenb. 1818
- Sistotrema pendulum Alb. & Schwein. 1805
- Sistotrema pendulum subsp. conchatum (Ehrenb.) Pers. 1825
- Xylodon pendulus (Alb. & Schwein.) Kuntze 1898
Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. Po przeniesieniu do rodzaju Plicatura stała się ona niespójna z nazwą naukową. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był również jako: palczak zwisły, palczak wiszący[4].
Morfologia
Owocniki mają z reguły kapeluszowaty lub muszlowaty kształt. Ich średnica waha się od 5 do 30 mm. Górna powierzchnia jest początkowo biaława i filcowata, u starszych owocników staje się naga, z niewielkimi rzęskami na krawędzi, a jej barwa przechodzi w kolor ochrowy. Może być promieniście pomarszczona[5].
Składa się ze spłaszczonych, nieregularnych kolców lub falbanek. Ma barwę białawą[5].
Owocniki nie posiadają wyraźnie wyodrębnionego trzonu. Do substratu przyrastają bocznie lub centralnie[5].
Cienki, biały, bez wyraźnego smaku ani zapachu. W stanie wilgotnym jest miękki i elastyczny, w stanie suchym staje się twardy i kruchy[5].
- Cechy mikroskopowe
Zarodniki amyloidalne, o wydłużonym cylindrycznym kształcie i rozmiarze rzędu 4-5 × 2,5 μm[6].
Występowanie i siedlisko
Gatunek rzadki, występujący w Azji, Ameryce Północnej i Europie[7]. W Polsce gatunek rzadki, wpisany na Czerwoną liście grzybów wielkoowocnikowych Polski ze statusem E – gatunek wymierający[8].
Jest wyspecjalizowanym słabym pasożytem, a po śmierci drzewa także saprotrofem – zasiedla osłabione, silnie uszkodzone lub obumarłe sosny zwyczajne (Pinus sylvestris). Może wyrastać na pniach, konarach oraz pomniejszych gałęziach, zwykle pojawiając się w miejscach starych uszkodzeń, rzadziej przebijając się przez korę[9]. Na przełomie XX i XXI wieku był znany z zaledwie trzech stanowisk w Polsce[10].
Owocniki pojawiają się głównie w miesiącach zimowych[10].
Znaczenie
Gatunek niejadalny[5].
Przypisy
- 1 2 3 Species Fungorum – GSD Species [online], www.speciesfungorum.org [dostęp 2025-02-09].
- ↑ Johann Baptist von Albertini, Lewis David von Schweinitz, Conspectus fungorum in Lusatiae Superioris agro Niskiensi crescentium, e methodo Persooniana, Lipsiae: Sumtibus Kummerianis, 1805, s. 601 [dostęp 2025-02-09].
- ↑ Species Fungorum – Species synonymy [online], www.speciesfungorum.org [dostęp 2025-02-09].
- ↑ Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 364, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 3 4 5 Ladislav Hagara, Ottova encyklopédia húb, Praga: OTTOVO NAKLADATELSIVI, 2014, s. 582, ISBN 978-80-7451-408-1 (słow.).
- ↑ Thomas Læssøe, Jens H Petersen, Fungi of Temperate Europe, t. 2, New Jersey: Princeton Univers. Press, 2019, s. 1039, ISBN 978-0-691-18037-3 (ang.).
- ↑ Plicatura Peck [online], www.gbif.org [dostęp 2025-02-09] (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek (red.), Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006, s. 66, ISBN 978-83-89648-38-9 [dostęp 2025-02-09].
- ↑ Anders Delin, Vintertagging (Irpicodon pendulus) kräver gamla tallar. 66 tallar i Gävleborgs län provborrade., „Svensk Mykologisk Tidskrift” (2008, 29(3)), s. 50–66.
- 1 2 Irpicodon pendulus (radlaczek zwisły) [online], grzyby.pl [dostęp 2025-02-09].