Radzieja (rzeka)
 Rzeka Radzieja widoczna z nasypu kolejowego w miejscowości Radzieje. | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Państwo | |
| Lokalizacja | |
| Rzeka trzeciego rzędu | |
| Długość | 15,5[1] km |
| Powierzchnia zlewni |
50,54[2] km² |
| Średni przepływ | |
| Ident. PRNG |
114257 |
| Źródło | |
| Miejsce | Nowa Różanka |
| Wysokość |
128,2 m |
| Współrzędne | |
| Ujście | |
| Recypient | Łabap |
| Miejsce | |
| Wysokość |
116 m |
| Współrzędne | |
| Mapa | |
 Mapa przebiegu rzeki z granicami zlewni | |
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Radzieja[3] (potocznie Kanał, niem. Roß-Fluß[4]) – rzeka przepływająca przez teren gmin Kętrzyn i Węgorzewo.
Charakterystyka
Jej źródła znajdują się w okolicy wsi Nowa Różanka. Rzeka przepływa przez miejscowości Mażany i Radzieje, a po przebyciu 15,5 km uchodzi do jeziora Łabap w okolicach Jerzykowa. Koryto Radziei jest silnie zmeliorowane, przez co rzeka przypomina rów bądź kanał. Przez niewielki spadek (ok. 12 m) nurt rzeki jest spokojny. Latem przepływ w dolnym odcinku praktycznie zanika, co powoduje zarastanie koryta. Radzieja przepływa przez liczne torfowiska i obszary podmokłe. W zlewni rzeki znajduje się Jezioro Mażańskie. Dopływy stanowią bezimienne strumienie i rowy melioracyjne z okolicznych pól. Poprzez połączenie z kompleksem jeziora Mamry stanowi dopływ Węgorapy, co czyni ją rzeką trzeciego rzędu.
Ochrona przyrody
W zlewni rzeki znajduje się Obszar Chronionego Krajobrazu Bagien Marzańskich, a ujście rzeki znajduje się w Obszarze Chronionego Krajobrazu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, Obszarze Natura 2000 Jezioro Dobskie (obszar ptasi) oraz Obszarze Natura 2000 Ostoja Północnomazurska (obszar siedliskowy)[5].
Historia
Rzeka przed laty przepływała przez jezioro Fauler See, co widoczne jest na niemieckich mapach tych obszarów[6]. Na przełomie wieków XIX i XX jezioro zanikło[7]. Pozostały po nim rozległe obszary podmokłe, które noszą nazwy Bagna Marzańskie i Wilczy Moczar. Przyczyn jego zaniknięcia upatruje się w uregulowaniu i pogłębieniu wypływającej z niego Radziei[4].
Etymologia
Współczesna polska nazwa Radzieja jest oczywistym nawiązaniem do miejscowości Radzieje, przez którą przepływa rzeka. Dawniejsza niemiecka nazwa Roß-Fluß odnotowana jest jedynie w pojedynczej relacji historycznej opisującej zanikające jezioro Fauler See i przebudowę cieku łączącego go z okolicznymi wodami[4]. Brak innych źródeł potwierdzających użycie tej nazwy sugeruje, że była ona raczej lokalnym określeniem, a nie powszechnie stosowaną nazwą historyczną.
Miejscowi, ze względu na wygląd rzeki (wysoki poziom regulacji i melioracji) i niewielki przepływ często określają ją mianem „Kanał”. Istnieją źródła potwierdzające takie nazewnictwo stosowane również przez niemieckich mieszkańców Radziej[8].
Przypisy
- ↑ Baza danych obiektów topograficznych (BDOT10k) [portal mapowy] [dostęp 2025-12-05].
- 1 2 Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Mapa Hydrograficzna Polski Skala 1:50 000 [usługa WMS] [dostęp 2025-12-07].
- ↑ Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych - obiekty fizjograficzne [xlsx] [dostęp 2025-12-07] (pol.).
- 1 2 3 Klara Karasch, Die Fulls, [w:] Angerburger Heimatbrief [pdf], „Angerburger Heimatbrief”, 42, 1962, s. 27-28, Cytat: Die alten Leute wußten zu erzählen, daß der See zu verkabdeb begann, als man den kleinen Wasserlauf, der den Doben-See mit dem Blausteiner Serr verband – früher hatte man ihn Roß-Fluß genannt, begradigt und als Kanal ausgebaut hatte. (niem.).
- ↑ Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Geoserwis GDOŚ [portal mapowy] [dostęp 2025-12-06] (pol.).
- ↑ Königlich-Preussische Landesaufnahme oder Landvermessungsbehörden, Karte des Deutschen Reiches 1:100 000 - Generalstabskarte [jpg], 1893, 105 Rastenburg [dostęp 2025-12-06] (niem.), Na mapie widoczne jest istniejące jezioro Fauler See wraz z wypływającą z niego rzeką - dzisiejszą Radzieją.
- ↑ Reichsamt für Landesaufnahme, Topographische Karte 1:25 000 (Meßtischblatt), 1943, 1895 (557) Rosengarten [dostęp 2025-12-06] (niem.), Na mapie widoczne tereny podmokłe opisane "Ehemal. Fauler See" (dawniej Fauler See".).
- ↑ Das Kirchspiel Rosengarten, [w:] Angerburger Heimatbrief [pdf], „Angerburger Heimatbrief”, 69, 1973, s. 12 (niem.), Na zamieszczonej w źródle mapie rzeka jest podpisana nazwą "Kanal".