Ratko Mladić

Urodził się w serbskiej wiosce Božanovići w gminie Kalinovik, na zachód od Goražde (obecnie Bośnia i Hercegowina). Wtedy tereny te znajdowały się we władaniu Niepodległego Państwa Chorwackiego.

Jego ojciec Neđo był dowódcą oddziału bośniackich Serbów. Zginął w 1945 podczas partyzanckiego ataku na wioskę, z której pochodził Ante Pavelić^[8]. Po śmierci męża matka Mladicia pozostała bez pracy i dochodów^[9].

Według znajomych Mladicia ubóstwo miało znaczny wpływ na jego charakter^[9]. Był on bardzo zdyscyplinowany, ambitny, potrafił wzbudzić w swoich kolegach z armii lojalność wobec siebie.

Komentator wojskowy pisma Vreme, M. Vasić, opisywał Mladicia jako zdolnego oficera i organizatora, który szczerze uwierzył w zachodni spisek przeciwko Serbii i prawosławiu. Opinię tę podziela Tom Judah, którego zdaniem jest możliwe, że wszystkie działania Mladicia (w odróżnieniu od współczesnych mu polityków) podjęte w czasie wojen bałkańskich były popełniane z pobudek ideologicznych^[10].

W wieku 15 lat dostał się do Akademii Wojskowej w Belgradzie. W 1965, po ukończeniu studiów, wstąpił do Związku Komunistów Jugosławii. Na początku pełnienia służby wojskowej stacjonował w Macedonii^{[11][niewiarygodne źródło?]}. Był dowódcą plutonu, batalionu, a potem korpusu. W czerwcu 1991 został oddelegowany do Kninu w Krajinie jako dowódca 9 Korpusu JNA w początkowej fazie wojny w Chorwacji. Tam uzyskał stopień pułkownika. Gdy przebywał w Krajinie, nastąpiła jego największa seria awansów w dotychczasowej karierze militarnej. Podczas wojny serbskie oddziały Mladicia wykazywały się szczególną przebiegłością – nosili oni cywilne ubrania, niczym się nie wyróżniając. Posługiwali się oni chorwackimi dokumentami. Dzięki odnoszonym na wojnie osiągnięciom militarnym Mladić 4 października 1991 otrzymał awans do stopnia generała majora, 24 kwietnia 1992 do stopnia generała porucznika. 25 kwietnia został mianowany na Szefem Sztabu/Zastępcą Komendanta 2. Okręgu Wojskowego JNA w Sarajewie. 12 maja 1992 został mianowany Szefem Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Republiki Serbskiej; pozostał na tym stanowisku do 22 grudnia 1996. 24 czerwca 1994 otrzymał awans do stopnia generała pułkownika^[2].

W maju 1992 o bezwzględnych działaniach Ratka Mladicia dowiedział się za pośrednictwem chorwackiej prasy ówczesny przywódca bośniackich Serbów. Uznał on, że wsparcie ze strony generała pomoże przejąć inicjatywę w wojnie. Mladić powiedział korespondentowi New York Times, że przyjechał bronić swoich rodaków przed muzułmańskim rządem. Zamieszkał w jednej z dzielnic Sarajewa, Pofalici. Wkrótce dom, w którym mieszkał, został spalony^{[11][niewiarygodne źródło?]}.

Podczas wojny rozkazał między innymi rozpocząć oblężenie Sarajewa. Miasto było bombardowane przez jego oddziały. Kiedy siły bośniackie zdecydowały się na odwrót w stronę Tuzli, Mladić zaatakował je z trzech stron. Według ONZ zginęło wtedy około 1000 bośniackich żołnierzy. Po kilku miesiącach od przyjazdu Ratka Mladicia siły serbskie opanowały 70% powierzchni chorwackiej Herceg-Bośni. Bośniaccy Serbowie dopuścili się tysięcy zbrodni wojennych^{[11][niewiarygodne źródło?]}.

24 marca 1994 córka Mladicia Ana popełniła samobójstwo. Uważa się, że przyczyną były problemy psychiczne powstałe po przeczytaniu artykułu o ojcu, który został opublikowany w Magazynie Armii Ludowej przez Gajo Petkovicia. Druga z hipotez mówi, że Ana Mladić odebrała sobie życie po tym, jak jej chłopak zginął, walcząc na pierwszej linii frontu, posłany tam rozkazem jej ojca^[12]. Sam Mladić twierdził, że jego córka zginęła^{[11][niewiarygodne źródło?]}.

W marcu 1993 Mladić dowodził jednostkami, które zaatakowały enklawę Srebrenicy. Między 12 a 16 lipca 1995 miała miejsce masakra w Srebrenicy, która również była zaplanowana przez Mladicia. Jest ona uważana za największe ludobójstwo w Europie od czasów II wojny światowej. Zginęło w niej ok. 8000 cywilów (do tej pory nie ustalono dokładnej liczby ofiar)^{[11][niewiarygodne źródło?]}.

Po wojnie Ratko Mladić i Radovan Karadžić zostali oskarżeni o bezprawne uwięzienia, morderstwa, gwałty, napaści na tle seksualnym, tortury, pobicia, rozboje i nieludzkie traktowanie ludności cywilnej, bezprawne deportacje i transfery ludności cywilnej, nielegalny ostrzał cywilów, bezprawne przywłaszczenie i grabieże majątku oraz niszczenie miejsc kultu^{[11][niewiarygodne źródło?]}.

Przed aresztowaniem Slobodana Miloševicia Ratko Mladić czuł się bezkarny. Był widywany w miejscach publicznych, na przykład w restauracjach czy na meczach piłkarskich^[1]. Dopiero po zatrzymaniu byłego prezydenta Jugosławii generał zaczął się ukrywać. Według niektórych źródeł jego schronieniem był powojenny bunkier w Han Pijesak^[1]. Mógł też szukać schronienia na terenach dzisiejszej Czarnogóry. W kwietniu 2005 Vuk Drašković, ówczesny minister spraw zagranicznych Serbii, stwierdził, że szef państwowej agencji bezpieczeństwa wiedział, gdzie ukrywa się Mladić. Ten uznał oskarżenia za „śmieszne”^[1]. Rodzina zbrodniarza usilnie starała się o uznanie Ratka Mladicia za zmarłego. Twierdziła też, że od 7 lat nie miała z nim kontaktu^[13]. 8 września 2010 serbski sąd odrzucił wniosek rodziny^[14].

Został aresztowany przez serbską policję 26 maja 2011 w miejscowości Lazarevo niedaleko miasta Zrenjanin w regionie autonomicznym Wojwodina, ok. 100 km na północ od stolicy Serbii, Belgradu; informację tę potwierdził na konferencji prasowej prezydent Serbii, Boris Tadić^[15]. Mladić ukrywał się pod nazwiskiem Milorad Komadić^[16]. Mladić 31 maja 2011 został poddany ekstradycji z Serbii do Hagi, gdzie 16 maja 2012^[17] rozpoczął się jego proces przed trybunałem do spraw zbrodni popełnionych w czasie wojny w Jugosławii. 22 listopada 2017 trybunał haski skazał Ratka Mladicia na dożywotnią karę pozbawienia wolności^[18]. Oskarżony został uznany za winnego 10 z 11 postawionych mu zarzutów. Został jedynie zwolniony z zarzutu przeprowadzenia czystek etnicznych w bośniackich wioskach w 1992. Zarówno Mladić, jak i prokuratura złożyli apelacje od wyroku. Obrona Mladicia wnioskowała o uniewinnienie od wszystkich zarzutów, prokuratura natomiast o ukaranie również za zbrodnie z 1992^[19]. 8 czerwca 2021 wyrok został podtrzymany przez Mechanizm Narodów Zjednoczonych dla Międzynarodowych Trybunałów Karnych w Hadze (izba apelacyjna odrzuciła apelacje złożone zarówno przez Mladicia, jak i prokuraturę)^[19][20].

W ostatnich tygodniach życia rząd Serbii i Republiki Serbskiej wielokrotnie starał się o przedterminowe zwolnienie Mladicia ze względów humanitarnych oraz przeniesienie go w celu leczenia do Serbii, wniosek ten został odrzucony przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii. Mladić zmarł 27 sierpnia w szpitalu więziennym ONZ w Hadze^[21][22][23].