Ray Nayler
![]() | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Alma Mater |
Uniwersytet Kalifornijski w Santa Cruz, SOAS, Uniwersytet Londyński |
| Strona internetowa | |
Ray Nayler (ur. 5 czerwca 1976 w Alma[1]) – kanadyjsko-amerykański pisarz[2]. W swoich tekstach porusza tematy humanistyczne oraz zagadnienia związane ze sztuczną inteligencją i etyką zwierząt[3][4]. Laureat nagród Hugo oraz Locusa.
Życiorys
Nayler wcześniej służył w Korpusie Pokoju oraz jako oficer w amerykańskiej służbie zagranicznej, pracując w Rosji, Azji Środkowej, na Kaukazie i na Bałkanach[5]. Pełnił funkcję rzecznika prasowego w Ambasadzie Stanów Zjednoczonych w Baku w Azerbejdżanie oraz urzędnika ds. środowiska, nauki, technologii i zdrowia w konsulacie USA w Ho Chi Minh[6][7]. Był międzynarodowym doradcą w Marine Protected Areas Center przy National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), a także wizytującym badaczem i dyplomatą rezydentem w Institute of International Science and Technology Policy oraz Space Policy Institute na George Washington University[8][9].
Kariera pisarska
Debiutancka powieść Naylera, Góra pod morzem, koncentruje się na odkryciu społeczeństwa inteligentnych ośmiornic u wybrzeży Wietnamu i zdobyła Nagrodę Locusa dla najlepszej debiutanckiej powieści w 2023, a także była nominowana do Nagrody Nebula oraz Los Angeles Times Book Prize in Science Fiction, Fantasy, and Speculative Fiction. Została również uznana przez „Esquire” za jedną z najlepszych powieści science fiction wszech czasów[10][11][12][13][14][15].
Druga książka Raya Naylera, Ciosy zagłady, koncentruje się na przywróceniu do życia mamuta włochatego i została opublikowana w 2024. Zdobyła Nagrodę Hugo oraz była nominowana do Nagrody Nebula oraz Nagrody Locusa[16][17][18][19]. Jego trzecia książka, będąca dreszczowcem bliskiego zasięgu, zatytułowana Gdzie zakopano topór, ukazała się 1 kwietnia 2025 i opowiada historię buntu przeciwko statusowi quo w niedalekiej przyszłości zdominowanej przez sztuczną inteligencję i autorytarne reżimy[20]. Czwarta książka pisarz, Palaces of the Crow, to powieść fantastyczna, osadzona w niedawnej przeszłości, w której czworo młodych nastolatków, uwięzionych między nazistami a Armią Czerwoną, próbuje przetrwać zimę w lesie z pomocą stada niezwykle inteligentnych kruków. Książka zostanie opublikowana 19 maja 2026[21].
Odbiór twórczości
Tymoteusz Wronka w recenzji dla miesięcznika „Nowa Fantastyka” zauważył, że wydawnictwo Mag stosunkowo szybko wydało w ramach serii Uczta Wyobraźni trzy książki Naylera. Zwraca uwagę, że w powieści Gdzie zakopano topór pojawiają się podobne motywy i poglądy, co w jego poprzednich książkach, ale w tym przypadku tematyka odchodzi od kwestii ekologicznych i klimatycznych, koncentrując się na warstwie społecznej. Według niego Nayler tworzy w powieści dualistyczną, dwusystemową, nieodległą wizję świata przyszłości. Uważa, że w Gdzie zakopano topór pojawiają się systemy kontroli „godne Orwella”. Uważa, że to fantastyka zaangażowana, z problemami wywodzącymi się ze współczesności, łącząca gorzką diagnozę z próbą znalezienia rozwiązania[22].
Twórczość
Powieści
- Góra pod morzem (The Mountain in the Sea, 2022; Nagroda Locusa za debiut powieściowy 2023)
- Ciosy zagłady (The Tusks of Extinction, 2024; Nagroda Hugo za najlepsze opowiadanie 2025)
- Gdzie zakopano topór (Where the Axe Is Buried, 2025)
- Palaces of the Crow (2026)
Opowiadania
| Rok | Tytuł | Pierwsza publikacja | Polskie wydanie | Źródło |
|---|---|---|---|---|
| 2015 | Mutability | „Asimov's Science Fiction” 39 (6): 48–57 | ||
| 2016 | Do Not Forget Me | „Asimov's Science Fiction” 40 (3): 60–69 | ||
| 2019 | Fire in the Bone | Clarkesworld, numer 148 | [23] | |
| Beyond the High Altar | Nightmare, numer 84 | [24] | ||
| The Death of Fire Station 10 | Lightspeed, numer 113 | [25] | ||
| 2020 | Albedo Season | Clarkesworld, numer 164 | [26] | |
| The Swallows of the Storm | Lightspeed, numer 122 | [27] | ||
| Outside of Omaha | Nightmare, numer 96 | [28] | ||
| 2021 | Sarcophagus | Clarkesworld, numer 175 | [25] | |
| Yesterday's Wolf | Clarkesworld, numer 180 | Wilki wczorajszego dnia, „Nowa Fantastyka” 500 (05/2024) | [29][30] | |
| 2022 | The Summer Castle | Nightmare, numer 113 | [31] | |
| Rain of Days | Clarkesworld, numer 186 | [32] | ||
| 2023 | The Job at the End of the World | Reactor | [33] |
Przypisy
- ↑ g, Ray Nayler: Biosemiotics [online], Locus Online, 17 kwietnia 2023 [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Tor.com, Revealing The Tusks of Extinction, a Tense Eco-Thriller From Author Ray Nayler [online], Reactor, 2 maja 2023 [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Ray Nayler, AI and the Rise of Mediocrity [online], TIME, 27 listopada 2023 [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Ray Nayler, How to Dive with Octopuses from 5,000 Miles Away: An Unlikely Craft Essay [online], Literary Hub, 4 października 2022 [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Interview: Asimov's Q & A [online], RAY NAYLER [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ 'The Mountain in the Sea' Is a Meditation on Myths, Monsters, and the Mind | Saigoneer [online], www.saigoneer.com [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Tuoi, US Consulate’s fair on dugong attracts young citizens [online], Tuoi tre news, 9 sierpnia 2013 [dostęp 2026-04-28] (wiet.).
- ↑ Graeme Gourlay, Review: The Mountain in the Sea, by Ray Nayler [online], DIVE Magazine, 1 marca 2023 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Speculative Storytelling, Real Science: “What-if” Questions in The Mountain in the Sea • MBARI [online], MBARI [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ The 75 Best Sci-Fi Books of All Time [online], Esquire, 12 lipca 2024 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Nicole Flattery, Which Is More Terrifying: Nature or Other People?, „The New York Times”, 10 listopada 2022, ISSN 0362-4331 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Steven Poole, The Mountain in the Sea by Ray Nayler – how to speak octopus, „The Guardian”, 18 lutego 2023, ISSN 0261-3077 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Charlie Jane Anders, Review | 4 science fiction and fantasy books mine a real issue: Climate change, „The Washington Post”, 10 października 2022, ISSN 0190-8286 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Laura Miller, Among the Octopuses, „Slate”, 3 października 2022, ISSN 1091-2339 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ The New Yorker, Briefly Noted, „The New Yorker”, 9 stycznia 2023, ISSN 0028-792X [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Amal El-Mohtar, The War Orphan and the Warmongering Alien, „The New York Times”, 27 lutego 2024, ISSN 0362-4331 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ The Tusks of Extinction by Ray Nayler [online], www.publishersweekly.com [dostęp 2026-04-28].
- ↑ Doug Johnstone, The Tusks Of Extinction by Ray Nayler review – the risks of playing God with nature [online], Big Issue, 1 marca 2024 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ 2025 Hugo Awards [online], The Hugo Award, 10 kwietnia 2025 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Reactor, Revealing Where the Axe Is Buried by Ray Nayler [online], Reactor, 9 października 2024 [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Palaces of the Crow [online], Macmillan Publishers [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Tymoteusz Wronka, Gdzie zakopano topór, „Nowa Fantastyka”, 02 (521), luty 2026, s. 68, ISSN 0867-132X (pol.).
- ↑ Clarkesworld Magazine - Science Fiction & Fantasy [online], Clarkesworld Magazine [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ "Beyond the High Altar" [online].
- 1 2 Clarkesworld Magazine - Science Fiction & Fantasy [online], Clarkesworld Magazine [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Clarkesworld Magazine - Science Fiction & Fantasy [online], Clarkesworld Magazine [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Wendy Wagner, The Swallows of the Storm [online], Lightspeed Magazine, 30 lipca 2020 [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Outside of Omaha [online].
- ↑ Clarkesworld Magazine - Science Fiction & Fantasy [online], Clarkesworld Magazine [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Nowa Fantastyka 500 (05/2024) | Adrianna Filimonowicz, José Pablo Iriarte, Fonda Lee, Ray Nayler, Valentino Poppi, Redakcja miesięcznika Fantastyka, Szymon Stoczek, Lavie Tidhar, Istvan Vizvary [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2025-06-02].
- ↑ The Summer Castle [online].
- ↑ Clarkesworld Magazine - Science Fiction & Fantasy [online], Clarkesworld Magazine [dostęp 2025-06-02] (ang.).
- ↑ Ray Nayler, The Job at the End of the World [online], Reactor, 30 sierpnia 2023 [dostęp 2025-06-02] (ang.).
