Retoryka anty-LGBTQ

Retoryka anty-LGBTQ – termin używany w literaturze naukowej do opisu zbioru tematów, haseł i sloganów, które charakteryzują się poniżaniem, stygmatyzacją i dehumanizacją lesbijek, gejów, osób biseksualnych, transpłciowych i queer (LGBTQ), a także stanowią narzędzie mobilizacji politycznej służące kreowaniu paniki moralnej i legitymizacji dyskryminacji. W dokumentach niektórych organizacji międzynarodowych określone wzorce dyskursu anty-LGBTQ są opisywane jako forma mowy nienawiści[1][2][3][4][5].
W analizowanych w literaturze wzorcach retoryka anty-LGBTQ często opiera się na panice moralnej i teoriach spiskowych, w których osoby i ruchy LGBTQ są przedstawiane jako wywrotowe i obce[6][7].
Jako obcy import lub spisek
Europa
W 1969 roku grecka junta wystąpiła z Rady Europy po uznaniu jej winną naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, określając Europejską Komisję Praw Człowieka jako „spisek homoseksualistów i komunistów przeciwko helleńskim wartościom”[8].
Dyskurs ten był promowany przez rządy Węgier i Polski, gdzie przedstawiał ruchy LGBTQ jako kontrolowane przez obce siły (np. Unię Europejską) i stanowiące zagrożenie dla niepodległości narodowej oraz zachodniej cywilizacji[9][10]. Protesty antyrządowe w Rosji oraz Euromajdan były przedstawiane przez rosyjskie władze jako dzieło spisku LGBTQ[11].
Afryka
W wielu krajach afrykańskich homoseksualizm jest przedstawiany jako „choroba zachodnia” importowana przez kolonizatorów[12]. W Ugandzie w 2010 roku gazeta Rolling Stone opublikowała nazwiska 100 osób uznawanych za homoseksualne z nagłówkiem „Powiesić ich”, oskarżając środowiska LGBTQ o rekrutowanie dzieci[13]. Działacz David Kato, którego nazwisko znalazło się na liście, został następnie zamordowany[14].
W 2014 roku Afrykańska Komisja Praw Człowieka i Ludów przyjęła rezolucję 275, w której potępiła „nasilającą się przemoc i inne naruszenia praw człowieka, w tym morderstwa, gwałty, napaści, bezprawne uwięzienie i inne formy prześladowań” ze względu na orientację seksualną oraz wezwała państwa do „uchwalenia i skutecznego stosowania odpowiednich przepisów zakazujących i karzących wszelkie formy przemocy” wobec osób LGBTQ[15].
Jako ideologia
Termin „ideologia LGBT” (ang. LGBT ideology), wraz z pokrewnymi określeniami „ideologia gender”, „homopropaganda” i „homoseksualna agenda”, bywa używany przez część środowisk konserwatywnych w odniesieniu do postulatów równouprawnienia osób LGBTQ. W literaturze przedmiotu określenia te są analizowane przede wszystkim jako narzędzie mobilizacji politycznej[16][17].
Pochodzenie terminu
Określenie „ideologia gender” pojawiło się w kręgach amerykańskiej chrześcijańskiej prawicy w latach 90. XX wieku. W 1997 roku popularność zyskało wraz z publikacją książki The Gender Agenda Dale O’Leary, która utrzymywała, że zastąpienie słowa „płeć” słowem „gender” w dokumentach ONZ było częścią globalnego feministycznego planu likwidacji rodziny[18].
W 2013 roku konserwatywny blog American Thinker opublikował serię artykułów używających sformułowania „LGBT ideology”[19]. W Polsce termin „ideologia LGBT” rozpowszechnił się w 2019 roku za sprawą kampanii politycznej partii Prawo i Sprawiedliwość[20]. 1 sierpnia 2019 roku Marek Jędraszewski nazwał „ideologię LGBT” „tęczową zarazą”, porównując ją do komunizmu[21]. W czerwcu 2020 roku prezydent Andrzej Duda określił LGBTQ jako „ideologię” i formę „neobolszewizmu”[22].
Analiza naukowa
Według historyka Adama Leszczyńskiego „ideologia LGBT” to „pojęcie-worek, do którego prawica wrzuca te zmiany cywilizacyjne, które jej nie odpowiadają”, służące odczłowieczaniu mniejszości i kreowaniu wroga[19]. Stanley Bill z University of Cambridge stwierdził, że „straszenie »ideologią LGBT« stało się w Polsce niemal oficjalną polityką”[23].
Dehumanizacja

Dehumanizacja jest częstym elementem retoryki anty-LGBTQ, przybierającą formę porównywania osób LGBTQ do zwierząt lub utożsamiania związków homoseksualnych z bestialstwem[24]. Osoby LGBTQ są również przedstawiane jako choroba zakaźna lub zaraza – w Polsce Marek Jędraszewski określił „ideologię LGBT” mianem „tęczowej zarazy”, nawiązując do języka stosowanego wobec komunistów[21], a prezydent Andrzej Duda nazwał ją „neobolszewizmem”[22].
Wezwania do przemocy
Retoryka anty-LGBTQ obejmuje również nawoływania do przemocy wobec osób LGBTQ oraz sugestie, że powinny być zabijane[25]. W Serbii członkowie organizacji Obraz skandowali „Śmierć pedałom”, a w 2012 roku organizacja została zdelegalizowana przez Sąd Konstytucyjny Serbii z powodu ekstremizmu[26].
Wątki antygejowskie
Homoseksualizm jako choroba
Propaganda nazistowska opisywała homoseksualizm jako chorobę zakaźną ciała narodowego (Volkskörper)[27]. Homoseksualizm został usunięty z listy zaburzeń psychicznych DSM w 1973 roku, gdy uznano, że nie spełnia kryteriów zaburzenia psychicznego[28]. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) usunęła homoseksualizm z Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD) w 1990 roku[29].
Homoseksualizm jako wybór lub styl życia
Określenie „gejowski styl życia” jest używane przez część konserwatystów do argumentowania, że orientacja homoseksualna jest świadomym wyborem. Według przeglądu badań Baileya i in. (2016) opublikowanego w Psychological Science in the Public Interest istnieją przesłanki wskazujące na biologiczne podłoże orientacji seksualnej[30].
Homoseksualizm jako grzech
Część konserwatywnych chrześcijan uznaje akty homoseksualne za grzeszne na podstawie interpretacji fragmentów biblijnych, takich jak Kpł 18:22 i 1 Kor 6:9–10[31]. Również w Islamie homoseksualizm jest często uznawany za grzech, a w niektórych krajach muzułmańskich grozi za niego kara śmierci[32].
Homoseksualizm jako „zachodnia degeneracja”
Homoseksualizm bywa przedstawiany jako zło importowane z Zachodu. Premier Malezji Mahathir bin Mohamad określał homoseksualizm jako jeden z „zachodnich szkodliwych wpływów”[33]. Prezydent Iranu Mahmud Ahmadineżad stwierdził w 2007 roku na Uniwersytecie Columbia, że „w Iranie nie mamy homoseksualistów takich jak w waszym kraju”[34].
Łączenie z pedofilią

Twierdzenie, że osoby homoseksualne wykorzystują seksualnie dzieci, pojawiało się już w starożytności – grecki dialog Erotes przypisywany Lukianowi z Samosat łączył homoseksualizm męski z uwodzeniem nieletnich[35].
Badania empiryczne nie potwierdzają tego związku. W badaniu klinicznym przeprowadzonym przez C. Jenny i in. (1994) osoby homoseksualne stanowiły 0,7% zidentyfikowanych sprawców wykorzystania seksualnego dzieci. Autorzy badania stwierdzili, że dzieci nie są narażone na nieproporcjonalne ryzyko ze strony tej grupy[36]. Badania nad preferencjami wiekowymi również nie wykazują różnic między mężczyznami homoseksualnymi a heteroseksualnymi[37].
„Gejowska agenda”
Termin „gejowska agenda” (ang. gay agenda) bywa używany przez część środowisk konserwatywnych do opisywania domniemanego planu promocji homoseksualizmu i rekrutacji dzieci. Jest opisywany przez socjologów jako homofobiczny mit[38].
Rekrutacja
Zarzut „rekrutacji homoseksualnej” (ang. homosexual recruitment) pojawił się w Stanach Zjednoczonych w okresie powojennym. Anita Bryant w kampanii Save Our Children (1977) twierdziła, że homoseksualiści rekrutują dzieci[39]. Socjolodzy i psycholodzy opisują te twierdzenia jako mit mający na celu wzbudzenie strachu[40].
Strefy wolne od ideologii LGBT
Od 2019 roku polskie samorządy przyjmowały uchwały deklarujące się jako wolne od tzw. ideologii LGBT[41]. Uchwały te nie miały skutków prawnych i były uważane za symboliczne[42]. W styczniu 2020 roku regiony objęte tymi uchwałami zajmowały ponad 30% obszaru Polski[43]. W lipcu 2020 roku UE ogłosiła, że nie zapewni funduszy gminom, które ogłosiły się „strefami wolnymi od LGBT”[44].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Hate Speech and Hate Crimes against LGBT Persons, European Union Agency for Fundamental Rights, 2009 [dostęp 2021-03-17] (ang.).
- ↑ ECRI General Policy Recommendation No. 15 on Combating Hate Speech, European Commission against Racism and Intolerance (ECRI), Rada Europy, 2015 [dostęp 2026-07-28] (ang.).
- ↑ Human rights, sexual orientation and gender identity, UN Human Rights Council (Rezolucja A/HRC/RES/17/19), 2011 [dostęp 2026-07-28] (ang.).
- ↑ Human Rights, Sexual Orientation, and Gender Identity and Expression, Organization of American States (Rezolucja AG/RES. 2807), 2013 [dostęp 2026-07-28] (ang.).
- ↑ Resolution on Protection against Violence and other Human Rights Violations against Persons on the basis of their real or imputed Sexual Orientation or Gender Identity, African Commission on Human and Peoples' Rights (Rezolucja ACHPR/Res.275), 2014 [dostęp 2026-07-28] (ang.).
- ↑ Gay Marriage: The Panic and the Right, [w:] Gilbert Herdt, Moral Panics, Sex Panics: Fear and the Fight Over Sexual Rights, New York University Press, 2009, s. 163–164, ISBN 978-0-8147-3723-1 (ang.).
- ↑ Trouble in the Global Village: A Snapshot of LGBT Community in Eastern Europe, [w:] Anna Klosowska, Transnational Borderlands in Women's Global Networks: The Making of Cultural Resistance, Palgrave Macmillan, 2011, s. 188, DOI: 10.1057/9780230119475_9, ISBN 978-0-230-11947-5 (ang.).
- ↑ Resistance to the European Court of Human Rights: The Institutional and Sociological Consequences of Principled Resistance, [w:] Mikael Rask Madsen, Principled Resistance to ECtHR Judgments – A New Paradigm, Springer, 2019, s. 35–52, DOI: 10.1007/978-3-662-58986-1_2, ISBN 978-3-662-58986-1 (ang.).
- ↑ Poland will not let EU 'force' it into allowing gay marriages, says justice minister [online], Reuters, 20 lipca 2020 [dostęp 2020-08-24] (ang.).
- ↑ Phillip M. Ayoub, With Arms Wide Shut: Threat Perception, Norm Reception, and Mobilized Resistance to LGBT Rights, „Journal of Human Rights”, 13 (3), 2014, s. 337–362, DOI: 10.1080/14754835.2014.919213 (ang.).
- ↑ Yuval Noah Harari, 50 years after Stonewall: Yuval Noah Harari on the new threats to LGBT rights [online], The Guardian, 22 czerwca 2019 [dostęp 2020-08-25] (ang.).
- ↑ Bart Luirink, Madeleine Maurick, Christopher Chambers, Homosexuality in Africa: A Disturbing Love, Soesterberg: Aspekt, 2016, ISBN 978-94-6338-082-9 (ang.).
- ↑ Outcry as Ugandan paper names 'top homosexuals' [online], The Independent, 22 października 2010 [dostęp 2020-08-26] (ang.).
- ↑ Xan Rice, Ugandan gay rights activist murdered weeks after court victory [online], The Guardian, 27 stycznia 2011 [dostęp 2020-08-26] (ang.).
- ↑ Resolution on Protection against Violence and other Human Rights Violations against Persons on the basis of their real or imputed Sexual Orientation or Gender Identity, African Commission on Human and Peoples' Rights (ACHPR/Res.275), 2014 [dostęp 2026-07-28] (ang.).
- ↑ Roman Kuhar, David Paternotte (red.), Anti-Gender Campaigns in Europe: Mobilizing against Equality, Rowman & Littlefield, 2017, ISBN 978-1-78660-001-1 (ang.).
- ↑ Elżbieta Korolczuk, Agnieszka Graff, Gender as 'Ebola from Brussels': The Anticolonial Frame and the Rise of Illiberal Populism, „Signs: Journal of Women in Culture and Society”, 43 (4), 2018, s. 797–821, DOI: 10.1086/697691 (ang.).
- ↑ Gillian Kane, ‘Gender ideology’: big, bogus and coming to a fear campaign near you, „The Guardian”, 30 marca 2018 [dostęp 2020-02-01] (ang.).
- 1 2 Adam Leszczyński, 'Ideologia LGBT'. Co mówi o niej Andrzej Duda, biskupi i islamiści? [online], OKO.press, 17 czerwca 2020 [dostęp 2020-08-20] (pol.).
- ↑ PiS-u rozwód z ideologią LGBT [online], Gazeta Prawna [dostęp 2024-05-31] (pol.).
- 1 2 Derek Scally, Polish archbishop compares LGBTI community to 'red plague' [online], The Irish Times, 2 sierpnia 2019 [dostęp 2019-08-02] (ang.).
- 1 2 Steven Hoffman, What is 'LGBT ideology,' and why are Polish people talking about it? [online], The Krakow Post, 20 czerwca 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
- ↑ Police fire tear gas and arrest dozens of far-right protesters attempting to disrupt LGBT+ march [online], The Independent, 28 września 2019 [dostęp 2020-08-20] (ang.).
- ↑ Sexuality and Dehumanization: Homophobia in U.S. Law and Life, [w:] Steven W. Bender, Mea Culpa: Lessons on Law and Regret from U.S. History, New York University Press, 2015, s. 93–100, DOI: 10.18574/nyu/9781479899623.003.0007 (ang.).
- ↑ Fabienne Baider, „Go to hell fucking faggots, may you die!” framing the LGBT subject in online comments, „Lodz Papers in Pragmatics”, 14 (1), 2018, s. 69–92, DOI: 10.1515/lpp-2018-0004 (ang.).
- ↑ Ustavni sud Srbije zabranio „Obraz” [online], B92 [dostęp 2017-11-22] (serb.).
- ↑ The Persecution of Gay Men and Lesbians During the Third Reich, [w:] Geoffrey J. Giles, The Routledge History of the Holocaust, Routledge, 2010, s. 385–396, ISBN 978-0-203-83744-3 (ang.).
- ↑ Jack Drescher, Out of DSM: Depathologizing Homosexuality, „Behavioral Sciences”, 5 (4), 2015, s. 565–575, DOI: 10.3390/bs5040565 (ang.).
- ↑ Susan D. Cochran i inni, Proposed declassification of disease categories related to sexual orientation in the International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems (ICD-11), „Bulletin of the World Health Organization”, 92 (9), 2014, s. 672–679, DOI: 10.2471/BLT.14.135541 (ang.).
- ↑ J. Michael Bailey i inni, Sexual Orientation, Controversy, and Science, „Psychological Science in the Public Interest”, 17 (2), 2016, s. 45–101, DOI: 10.1177/1529100616637616 (ang.).
- ↑ Robert K. Gnuse, Seven Gay Texts: Biblical Passages Used to Condemn Homosexuality, „Biblical Theology Bulletin”, 45 (2), 2015, s. 68–87, DOI: 10.1177/0146107915577097 (ang.).
- ↑ Scott Siraj al-Haqq Kugle, Homosexuality in Islam: Critical Reflection on Gay, Lesbian, and Transgender Muslims, Oneworld Publications, 2010, ISBN 978-1-85168-702-2 (ang.).
- ↑ Shanon Shah, The Making of a Gay Muslim: Religion, Sexuality and Identity in Malaysia and Britain, Springer, 2017, s. 130, ISBN 978-3-319-63130-1 (ang.).
- ↑ Frédéric Martel, Michael Bronski, Global Gay: How Gay Culture is Changing the World, MIT Press, 2019, s. 203, ISBN 978-0-262-53705-6 (ang.).
- ↑ Lucian, Erotes; zob. także: Mark D. Jordan, Recruiting Young Love: How Christians Talk about Homosexuality, University of Chicago Press, 2011, s. 34–36, ISBN 978-0-226-41044-9 (ang.).
- ↑ Carole Jenny, Thomas A. Roesler, Kimberly L. Poyer, Are Children at Risk for Sexual Abuse by Homosexuals?, „Pediatrics”, 94 (1), 1994, s. 41–44, DOI: 10.1542/peds.94.1.41 (ang.).
- ↑ Kurt Freund, Robin J. Watson, Douglas Rienzo, Heterosexuality, homosexuality, and erotic age preference, „Journal of Sex Research”, 26 (1), 1989, s. 107–117, DOI: 10.1080/00224498909551494 (ang.).
- ↑ Richard Peddicord, Gay and Lesbian Rights: A Question – Sexual Ethics Or Social Justice?, Rowman & Littlefield, 1996, s. 73, ISBN 978-1-55612-759-5 (ang.).
- ↑ Heather Murray, Not in This Family: Gays and the Meaning of Kinship in Postwar North America, University of Pennsylvania Press, 2012, ISBN 978-0-8122-0740-8 (ang.).
- ↑ James T. Sears, Rebels, Rubyfruit, and Rhinestones: Queering Space in the Stonewall South, Rutgers University Press, 2001, s. 239, ISBN 978-0-8135-2964-6 (ang.).
- ↑ Polish towns advocate 'LGBT-free' zones while the ruling party cheers them on [online], The Washington Post [dostęp 2021-06-02] (ang.).
- ↑ Gdzie w Polsce przyjęto uchwały przeciw „ideologii LGBT”? [online], Onet [dostęp 2020-01-24] [zarchiwizowane z adresu 2019-08-02].
- ↑ Karolina Kocemba, Michał Stambulski, Populizm a polityka praw człowieka, „Studenckie Prace Prawnicze, Administratywistyczne i Ekonomiczne”, 31, 2020, s. 144, DOI: 10.19195/1733-5779.31.8 (pol.).
- ↑ Monika Pronczuk, Polish Towns That Declared Themselves 'L.G.B.T. Free' Are Denied E.U. Funds [online], The New York Times, 30 lipca 2020 [dostęp 2020-08-20] (ang.).