Rudolf Niemczyk
 Rudolf Niemczyk | |
 porucznik | |
| Data i miejsce urodzenia |
17 grudnia 1894 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
14 listopada 1964 |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1919–1921 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki |
3 Katowicki Pułk Piechoty im. Jana Henryka Dąbrowskiego |
| Stanowiska |
dowódca pułku |
| Główne wojny i bitwy |
powstania śląskie |
| Późniejsza praca |
urzędnik |
| Odznaczenia | |
     | |
Rudolf Niemczyk, ps. „Stein”, „Gaduła” (ur. 17 grudnia 1894[1] w Sosnowcu, zm. 14 listopada 1964 w Katowicach) – działacz niepodległościowy i społeczny, urzędnik państwowy, powstaniec śląski, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Syn Augustyna i Katarzyny z domu Wójcik, urodzony w Sosnowcu 17 grudnia 1894 roku[1]. Pochodził z polskiej rodziny robotniczej, w której pielęgnowany był etos patriotyzmu. Jego rodzice pochodzili z Górnego Śląska: ojciec z Mysłowic, a matka z Gogołowej koło Rybnika. Ojciec i starszy brat byli zaangażowani w działalność PPS-u. Rudolf ukończył szkołę podstawową i gimnazjum, tzw. „Aleksandrówkę”. Szybko podjął pracę w Sosnowieckiej Kasie Oszczędnościowej i kontynuował naukę na różnych kursach. Gdy ojciec z bratem, związani z Frakcją Rewolucyjną PPS-u, zastrzelili rosyjskiego szpicla, celnika komory sosnowieckiej Iwanowa w połowie września 1907 roku[2], rodzina została zmuszona do przeprowadzenia się na stronę pruską, do Zawodzia. Podczas I wojny światowej, od 14 grudnia 1914 roku do 10 listopada 1918 roku służył w armii niemieckiej[3][4]. Po wojnie uczestniczył od listopada 1918 roku w organizowaniu Straży Obywatelskiej w powiecie katowickim oraz Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska[4]. Należał do Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Pracował w Banku Ludowym w Katowicach[5][6][7].
Podczas I powstania śląskiego w 1919 roku dowodził kompanią w rejonie Janowa, Zawodzia i Szopienic. Używał pseudonimów: Stein, także Gaduła[8]. Nie mając wystarczającego uzbrojenia grupy powstańcze zostały zmuszone do poddania się. W II powstaniu śląskim w sierpniu 1920 roku był dowódcą baonu katowickiego. Został aresztowany przez Policję Plebiscytową we wrześniu 1920 roku[8], w katowickim Zawodziu, na Kaiser Wilhelm Straße (obecnie 1 Maja). Napadła go grupa mężczyzn w mundurach policyjnych, gdy wracał ze spotkania z Walentym Fojkisem, przenosząc dokumenty dla Wojciecha Korfantego. Podczas szarpaniny Niemczyk zdołał zniszczyć materiały, które mogły przyczynić się do poważniejszych konsekwencji. Pojmany, trafił na komisariat w Bogucicach, potem na komendę w Katowicach, a następnie do aresztu śledczego w Mikołowie. Traktowano go z wielką brutalnością, nie odnotowując przy tym jego prawdziwego imienia i nazwiska. W jego sprawie interweniowali koledzy z POW. Zainteresował się nim również inspektor tajnej policji śledczej ze służby francuskiej Schmidt. Zaczął szukać młodego powstańca. Odnalazł go przypadkiem w więziennym karcerze, co uratowało mu życie[6].
Po uwolnieniu włączył się w akcję plebiscytową w 1920–1921 roku. Został komendantem Katowic. Podczas III powstania śląskiego dowodził baonem katowickim. W nocy z 2 na 3 maja 1921 roku wyznaczono zadania zdobycia poszczególnych punktów strategicznych na terenie miasta. Powstańcy błyskawicznie przejęli Katowice, na co zareagowali Francuzi. W niektórych miejscach wywiązała się walka pomiędzy powstańcami a francuskimi żołnierzami. Nie chcąc doprowadzić do otwartego konfliktu, Niemczyk podjął decyzję o cernowaniu miasta. Baon Niemczyka został przekształcony w 3 Katowicki Pułk Piechoty im. Jana Henryka Dąbrowskiego. Powstańców przewieziono koleją z Ligoty do Rudzińca. Wzięli udział w bitwie pod Górą św. Anny 27 maja 1921 roku. Niemczyk dowodził w walkach o Lichynię. W nocy 4 czerwca walczących rozdzieliły wojska francuskie. Chcąc dalej walczyć, Niemczyk protestował u Korfantego wraz z innymi powstańcami. Ostatecznie pułk został rozwiązany[6][9].
Po powstaniach uczestniczył w organizacji Związku Byłych Powstańców. Pracował jako urzędnik w Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Katowicach[3]. W latach 1923–1924 był prezesem Górnośląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej w Katowicach. Ponadto w okresie dwudziestolecia międzywojennego należał do wielu polskich organizacji i stowarzyszeń, m.in. były to: Chór „Ogniwo”, Związek Powstańców Śląskich, Związek Obrony Kresów Zachodnich, Obwód Ligi Morskiej i Kolonialnej w Zawodziu, KS „Słowian” Katowice czy LOPP[4].
W sierpniu 1939 roku organizował Powstańcze Bataliony Obrony Narodowej. Wziął udział w kampanii wrześniowej 1939, broniąc Zawodzia. Ostatecznie trafił do Związku Radzieckiego. W kwietniu 1942 roku zgłosił się do Armii Andersa. Walczył w Afryce Północnej. W 1943 przez Wielką Brytanię dostał się do Stanów Zjednoczonych, gdzie zaczął prowadzić misję propagandową i werbunkową do wojska. Awansował na porucznika[6][9].
Po wojnie wrócił do Katowic. Mieszkał w Zawodziu. W 1962 roku odsłonił odbudowany Pomnik Powstańców Śląskich w Starej Ligocie[10].
Zmarł w Katowicach 14 listopada 1964 roku[6]. Został pochowany na cmentarzu w Bogucicach[3][11].
Życie prywatne
Od 1931 roku był żonaty, miał troje dzieci[11].
Spisane świadectwa
- Wspomnienia walk z czasów zdobywania i okupowania miasta Katowic podczas III powstania, „Powstaniec Śląski” 1936, nr 5, s. 55–63.
- Dwa epizody. [W:] „Pamiętniki powstańców śląskich”. T. I. Katowice 1957, s. 132–135.
- 3 pułk powstańczej piechoty w akcji. [W:] „Godzina druga”. Warszawa 1959, s. 27–28.
Awanse
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7816 – 27 czerwca 1922[12][9][13]
- Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[14][3][4]
- Krzyż Walecznych[3]
- Srebrny Krzyż Zasługi[4]
- Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi[9][4]
Upamiętnienie
Od 1976 roku imię Rudolfa Niemczyka nosi jedna z katowickich ulic w dzielnicy Murcki[7][15].
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 Kolekcja ↓, s. 1 – tu wskazano datę urodzenia 5 grudnia 1894.
- ↑ Eugeniusz Ajnenkiel. Kronika bojowa PPS (Frakcji Rewolucyjnej) w roku 1907. „Kronika ruchu rewolucyjnego w Polsce – kwartalnik poświęcony dziejom walk o niepodległość i socjalizm”. 2 (19), kwiecień–czerwiec 1937. [dostęp 2023-09-29].
- 1 2 3 4 5 Indeks osób (Biogramy wszystkich postaci, których nazwiska przewijają się na mapach pamietamy.instytutslaski.pl). pamietamy.instytutslaski.pl. [dostęp 2023-09-29].
- 1 2 3 4 5 6 Kolekcja ↓, s. 3.
- ↑ Cykl audycji w Polskim Radiu Katowice „Z myślą o Niepodległej” (2018). ipn.gov.pl. [dostęp 2023-09-29].
- 1 2 3 4 5 6 Ewelina Małachowska, Ewelina Kosałka-Passia: Z myślą o Niepodległej – Rudolf Niemczyk. radio.katowice.pl, 2018-07-01. [dostęp 2023-09-29].
- 1 2 Antoni Steuer: Rudolf Niemczyk. W: Urszula Rzewiczok (red.): Patronowie katowickich ulic i placów. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2013, s. 231. ISBN 978-83-87727-38-3.
- 1 2 3 4 Edward Długajczyk. Polska konspiracja wojskowa w powiecie katowickim przed III powstaniem śląskim. „Szkice Archiwalno-Historyczne”. 14, s. 21–48, 2017. Katowice: Archiwum Państwowe w Katowicach. ISSN 1508-275X. [dostęp 2023-09-29].
- 1 2 3 4 Leksykon ludzi katowickiej kultury fizycznej i turystyki, N. mhk.katowice.pl, 2023-09-15. [dostęp 2023-09-29].
- ↑ Michał Dzióbek: Pomnik w Starej Ligocie. dawnaligota.pl, 2023-04-23. [dostęp 2023-09-28].
- 1 2 Rudolf Niemczyk. sejm-wielki.pl. [dostęp 2023-09-29].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 14 grudnia 1922, s. 909.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ M.P. z 1931 r. Nr 132, poz. 199 (ISAP)
- ↑ Anna Arciszewska. Nazewnictwo miejskie dzielnic, placów i ulic Katowic. „Językoznawstwo: współczesne badania, problemy i analizy językoznawcze”. 6, s. 10, 2012. Łódź: Wydawnictwo Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi. ISSN 1897-0389. [dostęp 2023-09-29].
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2026-03-21].
- Niemczyk Rudolf. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; I.482.78-7521 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-03-21].