Rumieniak piaskowy
 | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
rumieniak piaskowy |
| Nazwa systematyczna | |
| Rhodopcybe caelata (Fr.) Maire Bull. Trimestriel Soc. Mycol. France 40(4): 298 (1926) [1924] | |
Rumieniak piaskowy (Rhodocybe caelata (Fr.) Maire) – gatunek grzybów należący do rodziny dzwonkówkowatych (Entolomataceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Rhodocybe, Entolomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1838 r. Elias Fries, nadając mu nazwę Agaricus caelatus. W 2009 r. René Charles Maire przeniósł go do rodzaju Rhodocybe[1]. Pozostałe Synonimy[2]:
- Tricholoma caelatum (Fr.) Gillet 1874
- Gyrophila caelata (Fr.) Quél. 1886
- Clitopilus caelatus (Fr.) Vila & Contu 2009
Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r.[3]
Morfologia
Średnica 5–30 mm, kształt początkowo wypukły, potem płaskowypukły z wgłębieniem, lub bez. Brzeg początkowo podwinięty, potem prosty. Jest słabo higrofaniczny, w stanie wilgotnym nieprążkowany i nie półprzezroczysty. Powierzchnia o barwie od ciemnoszarej do szarobrązowej, jaśniejsza przy brzegu, w stanie suchym lekko wyblakła, u młodszych owocników połyskująca, u starszych błyszcząca[4].
Blaszkowy. Blaszki w liczbie 20–25, dość odległe, szeroko przyrośnięte, często zbiegające z ząbkiem, czasami anastomozujące, początkowo łukowate, potem brzuchate, o szerokości do 3,5 mm. Początkowo są kremowe, potem różowe. Ostrza równe, tej samej barwy[4].
Wysokość 20–40 mm, grubość 2–3 mm, cylindryczny, czasami wygięty, początkowo pełny, potem pusty. Powierzchnia o barwie sepii lub szarobrązowej, początkowo delikatnie owłosiona, potem gładka i błyszcząca[4].
Cienki, w kapeluszu tej samej barwy co powierzchnia, lub nieco jaśniejszy, w trzonie jaśniejszy i włóknisty[4].
- Cechy mikroskopowe
Zarodniki o rozmiarach 6,5–9 × 4–5 μm. Kształt elipsoidalny do podłużnego, delikatnie drobnokanciaste. Podstawki 4–sterygmowe, o rozmiarach 18–32 × 6–9 μm. Pseudocystydy liczne, o szerokości 4–12 μm, o kształcie od cylindrycznego do maczugowatego, czasami ze stożkowym końcem, wewnątrz ziarniste. Strzępki w zewnętrznej warstwie kapelusza wąskocylindryczne, o grubości 3,5–7 μm. Warstwa podskórkowa nieregularna, złożona z silnie splecionych, ciasno upakowanych cylindrycznych strzępek. Strzępki skórki i tramy kapelusza inkrustowane. Brak sprzążek[4].
- Gatunki podobne
Bardzo podobny jest Rhodocybe arenicola. Wydaje się, że brak powodu, by uważać je za odrębne gatunki[4].
Występowanie i siedlisko
Opisano jego występowanie głównie w Europie i Ameryce Północnej. Jest tutaj szeroko rozprzestrzeniony, ale rzadki[4]. Poza tym występuje na pojedynczych stanowiskach w Argentynie i Maroku[5]. W polskim piśmiennictwie naukowym do 2003 r. podano jedno tylko stanowisko w Puszczy Białowieskiej (1968). Więcej i aktualnych stanowisk tego gatunku podają natomiast hobbyści na internetowej stronie Atlasu grzybów Polski[6]. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek zagrożony wymarciem, którego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia[7]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech, Danii, Holandii[3].
Saprotrof. Siedlisko: tereny trawiaste i wrzosowiska, zwłaszcza na kwaśnej i piaszczystej glebie. Owocniki pojawiają się od lipca do listopada[4].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-07-20] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2026-07-20] (ang.).
- 1 2 Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 590, ISBN 83-89648-09-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Flora Agaricina Neerlandica. Critical monographs on the families of agarics and boleti occuring in the Netherlands. 1: Entolomataceae, t. 1, s. 78.
- ↑ Discover Life Maps [online] [dostęp 2019-01-16].
- ↑ Aktualne stanowiska rumieniaka piaskowego w Polsce [online], grzyby.pl [dostęp 2019-01-16].
- ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 69, ISBN 83-89648-38-5.