Ryjowniczki

Ryjowniczki
Planigalinae
Archer, 1982[1]
Ilustracja
Ryjowniczka wąskonosa (Planigale tenuirostris)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Rząd

niełazokształtne

Rodzina

niełazowate

Podrodzina

ryjowniczki

Typ nomenklatoryczny

Podrodzina: Planigale Troughton, 1928
Rodzaj: Planigale brunneus Troughton, 1928 (= Phascogale ingrami O. Thomas, 1906)

Synonimy

Podrodziny:

  • Planigalini M. Archer, 1984[2]
  • Planigalini Krajewski, Driskell, Painter & Westerman, 1993[3]
Rodzaje i gatunki

Planigale Troughton, 1928[4] – ryjowniczka[5]
8 gatunków – zobacz opis w tekście

Ryjowniczki[5] (Planigalinae) – monotypowa podrodzina ssaków z rodziny niełazowatych (Dasyuridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Podrodzina obejmuje gatunki występujące w Australii, Indonezji i Papui-Nowej Gwinei[6][7][8].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) samic 4,9–8,3 cm, samców 5–8,4 cm, długość ogona samic 5,1–8,5 cm, samców 5,3–9,2 cm; masa ciała samców 2,6–17,2 g, samic 2,8–16,3 g[7][9][10][11].

Systematyka

Rodzaj Planigale zdefiniował w 1928 roku australijski zoolog Ellis Le Geyt Troughton w artykule zatytułowanym Nowy rodzaj, gatunek i podgatunek ryjowniczek (rodzina Dasyuridae), opublikowanym w czasopiśmie „Records of the Australian Museum”[4]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) ryjowniczka długoogonowa (P. ingrami).

Etymologia

Planigale: łac. planus ‘płaski’[12]; gr. γαλεη galeē lub γαλη galē ‘łasica’[13].

Podział systematyczny

Do podrodziny należy jeden rodzaj ryjowniczka[5] (Planigale) z następującymi gatunkami[14][6]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[5] Podgatunki[7][6][9][11] Rozmieszczenie geograficzne[7][6][9][11] Podstawowe wymiary[7][9][11][a] Status
IUCN[15]
Planigale novaeguineae Tate & Archbold, 1941 ryjowniczka papuaska monotypowy Indonezja i Papua-Nowa Gwinea: południowa i południowo-wschodnia Nowa Gwinea (południowo-wschodnia Papua, południowe Prowincje Zachodnia i Centralna) DC: około 7,9 cm
DO: około 8 cm
MC: około 14,9 g		  LC 
 Planigale maculata (J. Gould, 1851) ryjowniczka karłowata 2 podgatunki endemit Australii: północna Australia Zachodnia, północne Terytorium Północne (Top End i wyspa Groote Eylandt), północny i wschodni Queensland (wraz z Wielką Wyspą Piaszczystą) i wschodnia Nowa Południowa Walia DC: 5,2–8,4 cm
DO: 4,6–6,5 cm
MC: 3,5–16,3 g		  LC 
 Planigale tenuirostris Troughton, 1928 ryjowniczka wąskonosa monotypowy endemit Australii: południowo-wschodnie Terytorium Północne, południowy i zachodni Queensland, środkowa i zachodnia Nowa Południowa Walia oraz środkowa i północno-wschodnia Australia Południowa DC: 5–7,5 cm
DO: 5–6,5 cm
MC: 4–9 g		  LC 
 Planigale gilesi Aitken, 1972 ryjowniczka skąpozębna monotypowy endemit Australii: południowo-zachodni Queensland (Boulia) do północno-zachodniej Wiktorii (wzdłuż rzeki Murray) i Stuart Highway (południowe Terytorium Północne) do Moree (północna Nowa Południowa Walia) DC: 6–8 cm
DO: 5,5–7 cm
MC: 5–16 g		  LC 
Planigale ingrami (O. Thomas, 1906) ryjowniczka długoogonowa monotypowy endemit Australii: Terytorium Północne, Queensland i północno-wschodnia Australia Południowa DC: 4,9–7,1 cm
DO: 5,1–6,8 cm
MC: 2,6–6,6 g		  LC 
Planigale subtilissima (Lönnberg, 1913) gatunek monotypowy endemit Australii: wyżyna Kimberley (północno-wschodnia Australia Zachodnia) do zachodniego Terytorium Północnego DC: 4,8–6,4 cm
DO: 5,1–7,4 cm
MC: brak danych		  NE 
Planigale kendricki K.P. Aplin, N.K. Cooper, Travouillon & Umbrello, 2023 monotypowy endemit Australii: Pilbara, półwysep Cape Range, Ashburton, Gascoyne i Wielka Pustynia Piaszczysta (Australia Zachodnia)[10] DC: 4,6–7,4 cm[10]
DO: 4,9–7,7 cm[10]
MC: 4,1–12,5 g[10]		  NE 
Planigale tealei K.P. Aplin, N.K. Cooper, Travouillon & Umbrello, 2023 monotypowy endemit Australii: ograniczony do bioregionu Pilbara, z nielicznymi zapisami poza Pilbara sięgającymi na południe aż do Stacji Waldburg i na zachód od Cane River i na wschód do Roy Hill (Australia Zachodnia)[10] DC: 4,5–6,2 cm[10]
DO: 4,8–6,6 cm[10]
MC: 2,9–6,1 g[10]		  NE 
Planigale petrophila Umbrello, Westerman, Travouillon, Blacket, S.F. Cameron, Mulder & A.M. Baker, 2026 gatunek monotypowy endemit Australii: Park Narodowy Kakadu, Terytorium Północne DC: 6–6,9 cm
DO: 8–9,2 cm
MC: brak danych		  NE 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

  1. ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

  1. ↑ M. Archer: Review of the dasyurid (Marsupialia) fossil record, integration of data bearing on phylogenetic interpretation, and suprageneric classification. W: M. Archer (red.): Carnivorous Marsupials. Cz. 2. Sydney: Royal Society of New South Wales, 1982, s. 439. ISBN 978-0-9599951-3-8. (ang.).
  2. ↑ M. Archer: The Australian marsupial radiation. W: M. Archer & G. Clayton (redaktorzy): Vertebrate zoogeography and evolution in Australia. Victoria Park, Western Australia: Hesperian Press, 1984, s. 635. ISBN 978-0-85905-036-4. (ang.).
  3. ↑ C. Krajewski, J. Painter, A.C. Drisrell, L. Buckley, & M. Westerman. Molecular systematics of New Guinean dasyurids (Marsupialia: Dasyuridae). „Science in New Guinea”. 19 (3), s. 164, 1993. (ang.).
  4. 1 2 E.L.G. Troughton. A new genus, species, and subspecies of Marsupial Mice (family Dasyuridae). „Records of the Australian Museum”. 16 (6), s. 282, 1928. (ang.).
  5. 1 2 3 4 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 8–9. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  6. 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 66–68. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  7. 1 2 3 4 5 A. Baker: Family Dasyuridae (Carnivorous Marsupials). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 327–330. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.).
  8. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Planigale. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-24].
  9. 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 47. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 L.S. Umbrello, N.K. Cooper, M. Adams, K.J. Travouillon, A.M. Baker, M. Westerman & K.P. Aplin. Hiding in plain sight: two new species of diminutive marsupial (Dasyuridae: Planigale) from the Pilbara, Australia. „Zootaxa”. 5330 (1), s. 1–46, 2023. DOI: 10.11646/zootaxa.5330.1.1. (ang.).
  11. 1 2 3 4 L.S. Umbrello, M. Westerman, K.J. Travouillon, M.J. Blacket, S.F. Cameron, E. Mulder & A.M. Baker. Untangling the long-tailed planigale (Dasyuridae: Planigale ingrami) species complex: four species revealed using integrative taxonomy. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 207 (2), s. zlag082, 2026. DOI: 10.1093/zoolinnean/zlag082. (ang.).
  12. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 200.
  13. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 107.
  14. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-01]. (ang.).
  15. ↑ Taxonomy: Planigale – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-11-17]. (ang.).

Bibliografia

  • Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.