Ryka Aoki

Ryka Aoki

Ryka Aoki (2025)
Miejsce urodzenia	San Gabriel Valley, Kalifornia
Zawód, zajęcie	pisarka, nauczycielka, kompozytorka
Narodowość	Amerykańska
Alma Mater	Cornell University
Strona internetowa

Ryka Aoki – amerykańska autorka powieści, poezji i esejów. Wykłada język angielski w Santa Monica College oraz gender studuies na Antioch University^[1].

Twórczość Ryka Aoki obejmuje tomy poezji Seasonal Velocities oraz Why Dust Shall Never Settle Upon This Soul, a także powieści He Mele a Hilo i Światło niezwykłych gwiazd^[2]. Zarówno Seasonal Velocities, jak i Why Dust Shall Never Settle Upon This Soul znalazły się w gronie finalistów Lambda Literary Awards^[3][4].

Powieść Światło niezwykłych gwiazd była nominowana do Nagrody Hugo^[5] w 2022 oraz Nagrody im. Raya Bradbury’ego^[6], a ponadto otrzymała Nagrodę Otherwise za 2021 podczas 46. konwentu Wiscon w maju 2023^[7].

Urodzona w rodzinie japońsko-amerykańskiej, Ryka Aoki dorastała w południowej Kalifornii, w regionie San Gabriel Valley. Studiowała chemię na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles po tym jak jej rodzice początkowo zniechęcali ją do zostania pisarką. Jest pierwszym pokoleniem w swojej rodzinie, które ukończyło studia wyższe. Po ukończeniu studiów Aoki przez rok pracowała jako techniczka laboratoryjna w dziedzinie ochrony środowiska^[8].

Ryka Aoki uzyskała tytuł magistra sztuk pięknych w dziedzinie kreatywnego pisania na Uniwersytecie Cornella oraz zdobyła nagrodę przyznawana przez Academy of American Poets – University Award^[9]. Została również uhonorowana przez California State Senate za swoją działalność przy Trans/Giving — serii występów w Los Angeles skierowanej do osób transpłciowych i niebinarnych^[10].

Ryka Aoki opublikowała Seasonal Velocities w 2012 nakładem Trans-Genre Press^[11]. Zbiór zawiera poezję, eseje i opowiadania. Koncentruje się na ludzkim doświadczeniu oraz transpłciowych historiach miłości i przemocy^[12].Aoki rozpoczęła pracę nad książką w ramach wcześniejszej umowy wydawniczej, która ostatecznie nie doszła do skutku. Następnie skontaktowała się z A. J. Bryce’em, twórcą Trans-Genre Project, internetowej bazy prac artystów transpłciowych. Przekonała go do rozszerzenia działalności o publikowanie książek dla społeczności trans, a Seasonal Velocities stało się pierwszą publikacją Trans-Genre Press. Według Bryce’a było to pierwsze dzieło zarówno stworzone przez osobę transpłciową, jak i wydane przez wydawnictwo prowadzone przez osoby trans. Książka ukazała się kilka miesięcy przed pierwszą publikacją Topside Press. Bryce przypisuje jej także impuls do powstania Lambda Literary Award for Transgender Poetry^[11]. Seasonal Velocities było nominowane do tej właśnie nagrody^[13].

Będąca transpłciową kobietą Aoki powiedziała, że stara się pisać nie tylko dla innych osób transpłciowych, lecz także dla ich rodzin oraz szerszej publiczności. Jej książka He Mele a Hilo miała na celu przedstawienie typowego doświadczenia hawajskiego. Poza swoimi ksiązkami pisała również dla „Publishers Weekly”^[2]. Autorka wyraziła nadzieję, że poprzez pisanie dla ogólnego odbiorcy, a nie wyłącznie dla osób transpłciowych, może przyczynić się do postrzegania osób trans po prostu jako ludzi. Aoki napisała: Jeśli transpłciowa muzyczka może doprowadzić publiczność do łez, grając Chopina, to jak inaczej, jeśli nie jako człowieka, można ją postrzegać? A jeśli książka napisana przez queerową transpłciową Amerykankę pochodzenia azjatyckiego sprawia, że myślisz o własnych plażach, własnych zachodach słońca albo o ukochanej zmarłej babci, z którą wciąż czujesz potrzebę rozmowy, to jakie jeszcze silniejsze świadectwo naszej wspólnej człowieczeństwa może istnieć?^[2].

W 2009 roku wystąpiła w dokumencie Diagnosing Difference w reżyserii Annalise Ophelian^[14]. W następnym roku pojawiła się w filmie Angelo Madsen Minax Riot Acts: Flaunting Gender Deviance in Music Performance^[15]. Aoki została również wymieniona jako autorka scenariusza w filmie science fiction Transfinite z 2019^[16].

Wywiad z Ryka Aoki został opublikowany w książce z 2014 Queer and Trans Artists of Color: Stories of Some of Our Lives, autorstwa Nia King, która została uznana za jedną z najlepszych książek non-fiction o tematyce transpłciowej 2014 przez „The Advocate”^[17]. Aoki odbyła trasę występów z Tranny Roadshow^[18][19] oraz Fully Functional Cabaret^[20], tworząc widoczną przestrzeń performatywną dla osób transpłciowych w całych Stanach Zjednoczonych.

W 2015 Ryka Aoki opublikowała swój pierwszy tom poezji poświęcony wyłącznie jej, zatytułowany Why Dust Shall Never Settle Upon This Soul. Cat Fitzpatrick zrecenzowała i pochwaliła ten zbiór w Lambda Literary Review^[21]. Książka była nominowana do Lambda Literary Award for Transgender Poetry^[22].

W 2021 opublikowała powieść Światło niezwykłych gwiazd. Według niej książka była częściowo inspirowana historią Teda Ngoy, kambodżańsko-amerykańskiego przedsiębiorcy znanego jako „Donut King”, twierdząc, że chciała otworzyć własny literacki sklep z pączkami^[23]. Powieść została opisana w recenzji „Kirkus Reviews” jako utwór pełen apetycznych opisów jedzenia oraz poruszających refleksji nad muzyką^[24]. Maya Gittelman z Tor.com określiła książkę jako często dającą radość w czytaniu… ale też często bolesną w odbiorze^[25]. Alana Joli Abbott w Den of Geek opisała ją jako niezwykle poruszającą opowieść o nadziei i odkupieniu^[26].

W 2023 pisarka została również laureatką nagrody Jim Duggins, PhD Outstanding Mid-Career Novelist Prize przyznawanej przez Lambda Literary Foundation. Wyróżnieniu towarzyszyła nagroda finansowa w wysokości 5 000 $^[27].

W 2025 redagowała antologię We're Here: The Best Queer Speculative Fiction 2024 wraz z Charlesem Payseur^[28].

Ryka Aoki posiada czarny pas w judo, które zaczęła trenować w wieku 9 lat^[8]. Jest byłą juniorską mistrzynią kraju w judo oraz pełniła funkcję głównej trenerki judo na Uniwersytecie Cornella i Uniwersytecie Kalifornijskim^[10].

Według sdanych z 2021 Aoki prowadziła Supernova Martial Arts – program sztuk walki i samoobrony – oraz prowadziła seminaria z zakresu samoobrony w południowej Kalifornii. Na temat nauczania samoobrony Aoki stwierdziła^[8]: Uważam, że każdy zasługuje na jak największe poczucie bezpieczeństwa, ale kiedy zaczynałam, wiele zajęć z samoobrony, było prowadzonych przez osoby cispłciowe, które nie rozumiały różnych problemów, z jakimi mierzy się kobieta transpłciowa, a nawet rodzaju przemocy, który jest zupełnie inny.