S320
S320 – rodzina polskich silników o zapłonie samoczynnym w czterosuwowym obiegu o mocy 18 KM, opracowana przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych w Andrychowie[1]. Podstawowa wersja to jednocylindrowy silnik S320, natomiast z czasem gamę uzupełniły odmiany S320E, S320ER i S320M różniące się m.in. zastosowanym osprzętem oraz wyposażeniem elektrycznym[2]. Jest to silnik o poziomym układzie cylindra, chłodzony wodą przez odparowanie[3][4].
Silniki rodziny S320, produkowane od końca lat 50. XX wieku, były przeznaczone przede wszystkim do napędu maszyn rolniczych – młocarń, młynów, pras, pomp wodnych i niewielkich agregatów prądotwórczych – a także samodzielnie konstruowanych ciągników rolniczych typu „SAM”[5][4]. Według informacji producenta jednocylindrowe silniki rodziny S320 i S321 są nadal wytwarzane, głównie z przeznaczeniem na rynki pozaeuropejskie, gdzie stosowane są do napędu prostych maszyn rolniczych, pomp i zespołów prądotwórczych[1].
Historia
Konstrukcja S320 powstała w Wytwórni Silników Wysokoprężnych w Andrychowie jako rozwinięcie wcześniejszego, jednocylindrowego silnika S-60, stosowanego do napędu maszyn rolniczych[5]. W nowej jednostce uproszczono obsługę, obniżono masę oraz wprowadzono zmiany konstrukcyjne, których celem było wydłużenie trwałości silnika[5]. Zwiększenie średnicy cylindra z 110 do 120 mm spowodowało wzrost pojemności skokowej o ok. 310 cm³, a tym samym podniesienie mocy i momentu obrotowego w porównaniu z poprzednikiem[5]. Produkcję seryjną S320 uruchomiono w 1958 roku[5].
Silniki S320 były montowane jako jednostki stacjonarne na ramie lub wózku transportowym i oferowane zarówno na rynek krajowy, jak i na eksport[6]. Na bazie poziomego silnika S320 opracowano następnie pionowe silniki wielocylindrowe S321, S322, S323, S324 i S326, stosowane m.in. w ciągnikach gąsienicowych Mazur D-50[5].
Dane techniczne
Jednostka S320 jest czterosuwowym, jednocylindrowym, wysokoprężnym silnikiem o pojemności skokowej 1810 cm³, średnicy cylindra 120 mm i skoku tłoka 160 mm, ze stopniem sprężania 17:1[3][7]. Przy prędkości obrotowej 1500 obr./min rozwija moc 13,2 kW (18 KM), a maksymalny moment obrotowy 84,4 Nm osiąga przy 1200 obr./min[3][2]. Jednostkowe zużycie paliwa przy mocy znamionowej wynosi ok. 258 g/kWh[3].
Silnik zasilany jest olejem napędowym, wyposażony w mechaniczny układ wtryskowy z pompą wtryskową i czopikowym wtryskiwaczem oraz mechaniczny regulator obrotów[3][4]. Rozrząd jest górnozaworowy (OHV), a rozruch w wersji podstawowej odbywa się ręcznie przy użyciu korby i odprężnika, w wersjach wyposażonych w rozrusznik – elektrycznie[2].
Chłodzenie stanowi zbiornik o pojemności ok. 30 dm³, w którym woda odbiera ciepło i odparowuje; zalecana temperatura robocza mieści się w zakresie 80–95 °C[3][2]. Silnik posiada suchy lub mokry filtr powietrza, a jego masa (w wersji podstawowej, bez dodatkowego osprzętu) wynosi ok. 330 kg[2].
Warianty silnika S320
S320
Podstawowa wersja silnika, przeznaczona głównie do napędu maszyn rolniczych i stacjonarnych zespołów napędowych; rozruch odbywa się ręcznie przy użyciu korby i odprężnika, a układ chłodzenia stanowi zbiornik wodny z odparowaniem czynnika[5][7]. W tej odmianie początek tłoczenia paliwa ustawiano na 32° przed GMP, a sucha masa jednostki wynosi ok. 330 kg[4][7].
S320AD
Odmiana S320AD jest zmodernizowaną wersją silnika S320; wprowadzono w niej m.in. urządzenie do samoczynnego wyłączenia odprężnika podczas rozruchu ręcznego, króciec w zbiorniku wody umożliwiający połączenie układu chłodzenia z dodatkowym zbiornikiem oraz większe, 700-milimetrowe koło zamachowe ułatwiające rozruch[7].
S320/3
Oznaczenie S320/3 stosowano dla wariantu przystosowanego do współpracy z wymuszonym obiegiem cieczy chłodzącej oraz kołem pasowym o średnicy 250 mm; symbol silnika uzupełniano w zależności od sposobu odbioru mocy, rodzaju chłodzenia i średnicy koła pasowego[7].
S320R
Odmiana S320R odpowiada konstrukcyjnie typowi zasadniczemu, lecz ma zmienione nastawy regulatora obrotów i kąta początku tłoczenia paliwa, co skutkuje obniżeniem prędkości obrotowej i mocy przy jednoczesnym przesunięciu maksimum momentu obrotowego[7]. Według danych fabrycznych silnik ten osiąga moc ok. 11 kW przy 1300 obr./min, maksymalny moment obrotowy rzędu 81,4 Nm oraz początek tłoczenia paliwa ustawiony na 29° przed GMP[7].
S320E
S320E jest wersją wyposażoną w instalację elektryczną i prądnicę, sprzedawaną m.in. jako niewielki agregat prądotwórczy o napięciu 12 V; zastosowano w niej prądnicę typu P20a o mocy ok. 300 W oraz regulator napięcia RG15k, a masa suchego silnika wynosi ok. 345 kg[4][7].
S320ER
Wersja S320ER, oprócz instalacji elektrycznej i prądnicy, wyposażona została w rozrusznik elektryczny (np. typu R11B o mocy ok. 2,9 kW), co umożliwia rozruch z użyciem akumulatora; sucha masa silnika bez akumulatora sięga ok. 360 kg[4][7].
S320M
Odmiana S320M o zwiększonej mocy – do ok. 16 kW (22 KM) przy 1500 obr./min – uzyskanej głównie poprzez zmiany w osprzęcie i nastawach układu wtryskowego, charakteryzuje się także wyższym maksymalnym momentem obrotowym (ok. 100 Nm) oraz innym kątem wyprzedzenia wtrysku paliwa (17° przed GMP)[4][7][2].
Zastosowanie
Silniki S320 były i są stosowane głównie jako jednostki stacjonarne do napędu maszyn rolniczych – młocarń, młynków do zboża, pras czy pomp wodnych – oraz prostych agregatów prądotwórczych[5][1]. Często wykorzystywano je także w samodzielnie budowanych ciągnikach i pojazdach rolniczych typu „SAM”[4]. W ramach modernizacji napędu silniki S320 montowano ponadto w pojedynczych egzemplarzach lokomotyw wąskotorowych, zastępując oryginalne jednostki napędowe[8].
Współcześnie – według danych firmy Andoria – silniki S320 i S321 trafiają głównie na rynki Bliskiego Wschodu (m.in. Jemen, Irak, Syria) oraz Afryki (m.in. Czad, Etiopia, Sudan), gdzie cenione są za prostą konstrukcję, trwałość i łatwość obsługi w warunkach ograniczonego zaplecza serwisowego[1].
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 3 4 Silniki – oferta Andorii. Andoria Sp. z o.o.. [dostęp 2025-11-19]. (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 Andrychowski silnik S320 Andoria – polski rolniczy motor z jednym tłokiem. TylkoSamochody.pl, 2024-03-16. [dostęp 2025-11-19]. (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 Janusz T. Cieśliński. Experiments on compression ignition engine powered by nano-fuels. „Combustion Engines”, s. 55–60, 2022. DOI: 10.19206/CE-142281.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 esiok.pl – silniki Andoria. [dostęp 2025-11-19]. (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 „Esiaki” z Andrychowa cz. II. RetroTRAKTOR.pl, 2019-09-10. [dostęp 2025-11-19]. (pol.).
- ↑ Silnik spalinowy S-320. Zabytki-Techniki.org.pl, 2016-11-06. [dostęp 2025-11-19]. (pol.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Silniki wysokoprężne S320, S321. Instrukcja obsługi. Andrychów: Wytwórnia Silników Wysokoprężnych, 2001. (pol.).
- ↑ Ns1. Enkol.pl – Encyklopedia Kolejnictwa. [dostęp 2025-11-19]. (pol.).
Bibliografia
- Silniki wysokoprężne S320, S321. Instrukcja obsługi, Wytwórnia Silników Wysokoprężnych, Andrychów 2001.