Sabat (zlot)

Sabat – termin wieloznaczny, odnoszący się do różnych tradycji religijnych i wierzeń ludowych. W najpowszechniejszym znaczeniu określa odbywające się o północy zgromadzenie osób praktykujących czary, okultyzm lub inne formy magii^[1].

W nowożytnych wierzeniach ludowych sabat był legendarnym nocnym zlotem czarownic i demonów na narady, ucztę i zabawy. Według podań odbywał się przeważnie na łysych szczytach trudno dostępnych gór. O udział w nim najczęściej oskarżano kobiety podczas procesów o czary. Najpopularniejszym miejscem spotkań czarownic w Polsce była prawdopodobnie Łysa Góra^[2].

Mianem sabatów określa się również współcześnie obchodzone przez wiccan święta, zaadaptowane z dawnych obrzędów przedchrześcijańskiej Europy. Wszystkie sabaty wiccańskie tworzą Koło Roku.

Sabaty rozumiane jako pogańskie święta zostały zaadaptowane przez chrześcijan, którzy „ochrzcili” je i nadali im nowe nazwy, aby zachęcić ludność pogańską do przejścia na nową wiarę – tak stało się np. z Nocą Kupały, która przerodziła się w Noc Świętojańską.

Pojęcie to jest spokrewnione z judaistycznym szabatem, czyli dniem świętowania.

Francuscy demonolodzy żyjący w XVI i XVII wieku nie byli zgodni co do tego, w jakie dni tygodnia odbywały się sabaty. Nicholas Rémy uważał, że miały one miejsce w soboty, natomiast Pierre de Lancre twierdził, że czarownice spotykały się trzy razy w tygodniu – w poniedziałki, środy i piątki. Henri Boguet sugerował, że było to w czwartki, ale wymieniał również poniedziałki, piątki i niedziele^[3].

Według Rémy’ego kobiety udawały się na sabat nocą – dwie godziny przed północą – a ich „zabawa” trwała do porannego piania koguta. Podawane podczas niej potrawy miały być niedobre: gorzkie i ostre^[4]. Na sabacie tańczono i poddawano się zbiorowej rozpuście. De Lancre twierdził, że spotykało się wówczas nawet sto tysięcy kobiet^[5].

Jean Bodin uważał, że diabeł przyjmował podczas sabatu postać kozła, któremu czarownice oddawały cześć poprzez pocałunek w pośladki (tzw. pocałunek hańby, łac. osculum infame)^[6].

Współcześni badacze nie znajdują żadnego potwierdzenia tezy, że zgromadzenia praktykujących czary rzeczywiście się odbywały^[7]. Historyk Scott E. Hendrix w opracowaniu The Pursuit of Witches and the Sexual Discourse of the Sabbat („Pogoń za czarownicami i seksualny dyskurs o sabacie”) tłumaczy, dlaczego historie te były tak powszechnie opowiadane, mimo że sabaty prawdopodobnie nigdy się nie odbyły. Jego zdaniem wiara w realną moc czarów rosła w późnym średniowieczu i we wczesnym okresie nowożytnym w Europie. W niektórych społecznościach rozpowszechnił się wówczas pogląd doktrynalny przeciwny kanonowi episkopatu, co podsyciło paranoję wśród niektórych autorytetów religijnych. Twierdziły one, że istnieje rozległy podziemny spisek czarownic zdeterminowanych, by obalić chrześcijaństwo. Kobiety, które przekroczyły wiek rozrodczy, były łatwym celem i stawały się kozłami ofiarnymi, obwinianymi o klęski głodu, zarazy, wojny i inne problemy^[7][8]. Zawarcie w tych opowieściach elementów orgiastycznych sprzyjało ich dalszemu rozpowszechnianiu^[9].

Opisy sabatów sporządzali lub publikowali księża, prawnicy i sędziowie, którzy nigdy nie brali udziału w tych spotkaniach; powstawały one również na podstawie zeznań spisywanych w trakcie procesów o czary^[10]. To, czy świadectwa te odzwierciedlają rzeczywiste wydarzenia, w przypadku zdecydowanej większości przekazów uważa się za wątpliwe. Norman Cohn dowodził, że zależały one w dużej mierze od oczekiwań przesłuchujących i swobodnych skojarzeń oskarżonych, a odzwierciedlały jedynie popularne w tamtych czasach wyobrażenia, na które wpływ miały ignorancja, strach i nietolerancja religijna wobec grup mniejszościowych^[11].

Niektóre z istniejących przekazów na temat sabatów zostały złożone przez osoby znajdujące się pod wpływem tortur, co skłaniało je do zgadzania się z przedstawianymi im sugestiami^[12].

• Okultyzm
• Czarostwo
• Koło Roku
• Wicca
• Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)