Sadhanapada

Sādhana-pāda (sanskryt: साधनपाद; pol. Księga praktyki lub Księga o praktyce) – druga z czterech ksiąg Jogasutr Patańdżalego, fundamentalnego tekstu klasycznej jogi indyjskiej. W odróżnieniu od pierwszej, bardziej teoretycznej Samādhi-pādy, ta część koncentruje się na praktycznym aspekcie ścieżki duchowej (sadhana), opisując metody przezwyciężania cierpienia i przygotowania świadomości do wyższych stanów skupienia.

Księga składa się z 55 sutr i przedstawia systematyczną analizę przyczyn cierpienia (kleśa) oraz praktyczne narzędzia służące ich eliminacji. Jej struktura prowadzi adepta od diagnozy problemu egzystencjalnego do konkretnych rozwiązań. Główne tematy poruszane w Sādhana-pādzie to:

Wprowadzenie do kriyā-yogi (jogi działania) jako wstępnej praktyki.

Analiza pięciu kleś – fundamentalnych przyczyn cierpienia.

Wyjaśnienie mechanizmu karmy i jej związku z kleśami.

Opis pierwszych pięciu stopni ośmiostopniowej ścieżki jogi (aṣṭāṅga-yoga).

Patańdżali rozpoczyna księgę od przedstawienia kriyā-yogi (jogi działania), praktyki przygotowawczej, której celem jest osłabienie przyczyn cierpienia (kleśa) i ułatwienie osiągnięcia samādhi. Składa się ona z trzech elementów:

Tapas – ascetyczna dyscyplina, zapał, wysiłek w praktyce. Svādhyāya – samopoznanie, studiowanie świętych tekstów, introspekcja. Īśvara-praṇidhāna – oddanie się Īśwarze (Panu), działanie bez przywiązania do owoców.

Centralnym punktem Sādhana-pādy jest analiza pięciu kleś – fundamentalnych „uciążliwości” świadomości, które są korzeniem wszelkiego cierpienia (duhkha). Ich wykorzenienie jest głównym celem jogi. Patańdżali wymienia pięć kleś:

Avidyā (niewiedza) – pierwotna przyczyna, polegająca na myleniu tego, co nietrwałe, z tym, co wieczne; nieczystego z czystym; cierpienia ze szczęściem; oraz tego, co nie jest jaźnią, z prawdziwą jaźnią (puruṣą). Asmitā (utożsamienie) – błędna identyfikacja czystej świadomości (puruṣy) z narzędziami poznania (np. intelektem, buddhi). Rāga (przywiązanie) – lgnięcie do przyjemności i pożądanie jej. Dveṣa (awersja) – niechęć i odraza wobec cierpienia i jego przyczyn. Abhiniveśa (lęk przed śmiercią) – instynktowne przywiązanie do życia, obecne nawet u mędrców^[1].

Najbardziej znaną częścią Sādhana-pādy jest wykład na temat ośmiu członów jogi, czyli praktycznej ścieżki prowadzącej do wyzwolenia. W tej księdze Patańdżali szczegółowo omawia pięć pierwszych, „zewnętrznych” stopni:

Yama – uniwersalne zasady moralne, regulujące relacje ze światem:

• ahiṃsā (niekrzywdzenie)
• satya (prawdomówność)
• asteya (niekradzenie)
• brahmacarya (wstrzemięźliwość)
• aparigraha (niezachłanność).

Niyama – zasady dyscypliny indywidualnej:

• śauca (czystość ciała i umysłu)
• santoṣa (zadowolenie)
• tapas (asceza, zapał)
• svādhyāya (samopoznanie)
• īśvarapraṇidhāna (oddanie się Īśwarze).

Āsana – stabilna i wygodna postawa medytacyjna, osiągana poprzez rozluźnienie napięcia i skupienie na nieskończoności. Prāṇāyāma – świadoma regulacja oddechu (prāṇa), prowadząca do uspokojenia umysłu i przygotowująca do koncentracji. Pratyāhāra – wycofanie zmysłów z ich zewnętrznych obiektów, co pozwala skierować świadomość do wewnątrz^[2]. Pozostałe trzy, „wewnętrzne” stopnie – dhāraṇā (koncentracja), dhyāna (medytacja) i samādhi (skupienie) – są szczegółowo omawiane w księdze trzeciej (Vibhūti-pāda).

• Jogasutry
• Samadhipada

Leon Cyboran, Klasyczna Joga Indyjska. Jogasutry. Przekład z sanskrytu, wstęp i komentarz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1986.