Sarantyńska mozaika

Sarantyńska mozaika (ang. The Sarantine Mosaic) – kanadyjska historyczna dylogia fantasy napisana przez Guya Gavriela Kaya, składająca się z tomów Pożeglować do Sarancjum (1998) i Władca cesarzy (2000). Tytuł pierwszego tomu nawiązuje do poematu Sailing to Byzantium, napisanego przez W. B. Yeatsa^[1]. W Polsce cykl wydawany był w latach 2002–2004 w tłumaczeniu Agnieszki Sylwanowicz, nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka^[2][3].

Akcja powieści rozgrywa się w VI wieku w świecie śródziemnomorskim i w obliczu konfliktu między Cesarstwem Bizantyjskim^[1] a Królestwem Ostrogotów. Varena, stolica Batiary, nawiązuje do Rawenny, stolicy Ostrogotów, natomiast Sarantium, stolica Cesarstwa Sarantyjskiego, inspirowane jest Bizancjum lub Konstantynopolem. Autor inspiruje się wydarzeniami historycznymi. Przykładowo, opis buntu, przez który cesarz Waleriusz II jest bliski utraty tronu i życia, jest wzorowany na powstaniu Nika w styczniu 532^[4].

Piewrwszy tom z cyklu, Pożeglować do Sarancjum, został opublikowany w 1998, a w Polsce w 2002^[2]. W tej powieści twórca mozaiek, Caius Crispus („Krispin”), zostaje wezwany z Vareny do wielkiej metropolii Sarantium, aby stworzyć dzieło dla cesarza Waleriusza II (wzorowanego na bizantyjskim cesarzu Justynianie I). Krispin stracił rodzinę z powodu zarazy. Z tego powodu jego sztuka, dzięki której zyskuje popularność, jest jedynym, co mu pozostało. Narracja śledzi jego podróż ze stosunkowo cywilizowanej Batiary przez dziki region Sauradii, gdzie spotyka istotę o nadprzyrodzonych mocach, przypominającą bizona, do samego Sarantium i jego wgłębianie się w politykę metropolii, skupioną wokół Waleriusza i jego małżonki, cesarzowej Alixany (wzorowanej na Teodorze). Chociaż Kryspin jest głównym bohaterem książki, przeplatają się z nim inne historie^[5].

Tematami poruszanymi przez powieść jest radzenie sobie ze stratą (utrata rodziny, przeszłości), odbudowie życia i cywilizacji, podróży jako zmiany i znaczenie sztuki zarówno dla indywidualnego twórcy, jak i cywilizacji. Tytuł oraz znaczna część fabuły nawiązują do poematu Sailing to Byzantium, napisanym przez W. B. Yeatsa^[5].

Władca cesarzy miał swoją premierę w 2000, a w Polsce ukazał się w 2004^[3]. Opowiada o losach Krispina po przybyciu do Sarantium. Bohaterowi powierzono projekt pokrycia wnętrza kopuły nowej budowli sakralnej za pomocą mozaiki. Krispin, powiernik cesarzowej Alixany i wygnanej królowej Gisel z Batiary, walczy o przetrwanie politycznych machinacji. Czytelnicy poznają również Rustema z Kerakek, lekarza z Bassanii, znajdującego się na wschodzie imperium analogicznego do Persji z czasów Sasanidów. Przybył on do miasta i uwikłał się w intrygi polityczne. Istotnym tematem książki jest wzajemne oddziaływanie życia ludzi sprawujących władzę polityczną na interesy pozostałych osób, czego przykładem są wyścigi rydwanów na hipodromie, które stają się dla ludzi pochłaniającą energię pasją, nawet gdy imperium staje na krawędzi wojny i przewrotów politycznych^[13][14].

Akcja powieści Lwy Al-Rassanu, Ostatnie promienie słońca i Dawno temu blask również rozgrywa się w tym nienazwanym świecie przedstawionym, co dylogia Sarantyńska mozaika, choć ich akcja osadzona jest w innych sceneriach. W serii odbiorcy poznają również pokrótce postać Aszara ibn Aszara, twórcę religii aszaryckiej, o której mowa w Lwach Al-Rassanu. Podobnie jak w pozostałych powieściach, trzy główne religie Dżaddystów – Kindat i Aszarytów – przedstawione są na podstawie odpowiednio chrześcijaństwa, judaizmu i islamu. Wydarzenia opisane w dylogii rozgrywają się wieki przed wydarzeniami z pozostałych opowieści osadzonych w tym świecie. Zakłada się, że Rustem jest przodkiem Rodriga Belmonte z Lwów Al-Rassanu.

Mimo że akcja powieści rozgrywa się w innym świecie przedstawionym, Arimonda, będąca dla Kaya odpowiednikiem Hiszpanii w Pieśni dla Arbonne, jest wspomniana we Władcy cesarzy jako źródło skóry.

Recenzując Władcę Cesarzy, Charles de Lint pochwalił oba tomy, pisząc: Książki Kaya emanują autentycznością. Są literackie i pełne wyobraźni, a także działają na wielu poziomach. Miłośnicy historii zachwycą się wszystkimi drobnymi i wymownymi spostrzeżeniami, jakie Kay wnosi do epoki i jej kultur, podczas gdy inni czytelnicy po prostu zachwycą się rozmachem opowieści, bogatą charakterystyką postaci i niezwykłym talentem Kaya do języka^[21].