Scarturus

Scarturus
Gloger, 1841[1]
Ilustracja
Alaktaga czteropalczasta (S. tetradactylus)
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Nadgromada

żuchwowce

Gromada

ssaki

Infragromada

łożyskowce

Rząd

gryzonie

Podrząd

Supramyomorpha

Infrarząd

myszokształtne

Nadrodzina

skoczkowce

Rodzina

skoczkowate

Podrodzina

alaktagi

Rodzaj

Scarturus

Typ nomenklatoryczny

Dipus tetradactylus H. Lichtenstein, 1823

Synonimy
Gatunki

17 gatunków (w tym 7 wymarłych) – zobacz opis w tekście

Scarturus – rodzaj ssaków z podrodziny alaktag (Allactaginae) w obrębie rodziny skoczkowatych (Dipodidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce (Libia i Egipt) oraz w zachodniej i środkowej Azji[6][7].

Charakterystyka

Długość ciała (bez ogona) 77–161 mm, długość ogona 140–225 mm, długość ucha 28–55 mm, długość tylnej stopy 43–74 mm; masa ciała 32–143 g[8][9].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1841 roku niemiecki zoolog Constantin Wilhelm Lambert Gloger w książce swojego autorstwa o tytule Podręcznik przydatny i pomocny w historii naturalnej[1]. Gloger w diagnozie nie wymienił żadnego gatunku bazując na czteropalczastym gatunku Dipus z Pustynii Libijskiej, tj. alaktadze czteropalczastej (S. tetradactylus)[10].

Etymologia

  • Scarturus: gr. σκαρτης skartēs ‘skoczek’, od σκιρταω skirtaō ‘skakać’; ουρα oura ‘ogon’”[10].
  • Scirtomys: gr. σκιρταω skirtaō ‘skakać’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’[11]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Dipus tetradactylus H. Lichtenstein, 1823.
  • Paralactaga: gr. παρα para ‘blisko, obok’[12]; rodzaj Alactaga F. Cuvier, 1838 (= Allactaga F. Cuvier, 1837) (alaktaga). Gatunek typowy: †Paralactaga anderssoni Yang Zhongjian, 1927.
  • Proalactaga: προ pro ‘blisko, w pobliżu’[13]; rodzaj Alactaga F. Cuvier, 1838 (= Allactaga F. Cuvier, 1837) (alaktaga). Gatunek typowy: †Proalactaga varians Savinov, 1970.
  • Microallactaga: gr. μικρος mikros ‘mały’[14]; rodzaj Allactaga F. Cuvier, 1837 (alaktaga). Gatunek typowy: Dipus elater Lichtenstein, 1828.
  • Mesoallactaga: μεσος mesos ‘środkowy, pośredni’[15]; rodzaj Allactaga F. Cuvier, 1837 (alaktaga). Gatunek typowy: Alactaga euphratica O. Thomas, 1881

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[16][9][6][17]:

Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa[17] Podgatunki[8][6][9] Rozmieszczenie geograficzne[8][6][9] Podstawowe wymiary[8][9][a] Status
IUCN[18][19]
 Scarturus williamsi (O. Thomas, 1897) alaktaga anatolska gatunek monotypowy Turcja (Anatolia, Armenia, południowo-wschodnia Gruzja, Azerbejdżan, północno-wschodni i zachodni Iran i Liban; zakres wysokości: do 2500 m n.p.m. DC: 10,2–14,6 cm
DO: 16,7–25,5 cm
MC: 54–143 g		  LC 
Scarturus aulacotis (J.A. Wagner, 1840) gatunek monotypowy południowo-środkowa Turcja (Kilis) , północno-zachodni Półwysep Arabski na zachód od rzeki Eufrat (zachodnia Syria, Jordania i północno-zachodnia Arabia Saudyjska) DC: 9,6–12,8 cm
DO: 15,8–19,9 cm
MC: brak danych		  NE 
 Scarturus euphraticus (O. Thomas, 1881) alaktaga długoucha gatunek monotypowy południowo-wschodnia Turcja, Irak na wschód od rzeki Eufrat i południowo-zachodni Iran i Afganistan; prawdopodobnie występuje w Syrii na wschód od Eufratu, centralnym i południowym Iraku na zachód od Eufratu, Kuwejcie i północnej Arabii Saudyjskiej; zakres wysokości: 400–3200 m n.p.m. DC: 7,7–14 cm
DO: 14,4–21 cm
MC: 48–92 g		  LC 
Scarturus caprimulga (Ellerman, 1948) gatunek monotypowy Afganistan i Iran DC: brak danych
DO: brak danych
MC: brak danych		  NE 
Scarturus hotsoni (O. Thomas, 1920) alaktaga pięciopalczasta 2 podgatunki pustynie żwirowe i gliniasto-lessowe w środkowym i wschodnim Iranie, południowo-zachodnim Afganistanie i południowo-zachodnim Pakistanie DC: 9,7–16,1 cm
DO: 16,7–22 cm
MC: 48–92 g		  NE 
 Scarturus elater (H. Lichtenstein, 1825) alaktaga mała 5 podgatunków Afganistan, Azerbejdżan, północne Chiny, Gruzja, Iran, Kazachstan, Kirgistan, zachodnia Mongolia, Rosja, Tadżykistan, Turkmenistan i Uzbekistan DC: 9–12 cm
DO: 14–19 cm
MC: 32–77 g		  LC 
Scarturus heptneri (Pavlenko & Denisov, 1976) gatunek monotypowy Afganistan, Iran, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Turkmenistan i Uzbekistan DC: brak danych
DO: brak danych
MC: brak danych		  NE 
Scarturus indicus (J.E. Gray, 1842) alaktaga stepowa gatunek monotypowy Afganistan, Armenia, Azerbejdżan, Iran, Pakistan, wschodnia Turcja i Turkmenistan DC: 10,1–11,7 cm
DO: 17,1–18,4 cm
MC: 52–74 g		  NE 
Scarturus vinogradovi (Argyropulo, 1941) alaktaga podgórska gatunek monotypowy pół-pustynine obszary w południowym Kazachstanie, północnym Kirgistanie i wschodnim Uzbekistanie; zakres wysokości: 800–1200 m n.p.m. DC: 10–13 cm
DO: 17,5–20 cm
MC: 63–78 g		  LC 
 Scarturus tetradactylus (H. Lichtenstein, 1823) alaktaga czteropalczasta gatunek monotypowy przybrzeżna północno-wschodnia Libia i północno-zachodni Egipt DC: 10,2–11,9 cm
DO: 15,4–18 cm
MC: 48–56 g		  LC 

Kategorie IUCN:  LC  – gatunek najmniejszej troski;  NE  – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunki wymarłe:

  • Scarturus anderssoni (Yang Zhongjian, 1927)[3] (Chińska Republika Ludowa; miocen)
  • Scarturus fru (Nesin & Kovalchuk, 2017)[20] (Ukraina; miocen)
  • Scarturus minor (Zheng Shaohua, 1982)[21] (Chińska Republika Ludowa; fanerozoik)
  • Scarturus parvidens (Qiu Zhuding & Li Qiang, 2016)[22] (Chińska Republika Ludowa; miocen)
  • Scarturus shalaensis (Qiu Zhuding & Li Qiang, 2016)[23] (Chińska Republika Ludowa; miocen)
  • Scarturus suni (Teilhard de Chardin & Yang Zhongjian, 1931)[24] (Chińska Republika Ludowa; miocen)
  • Scarturus varians (Savinov, 1970)[4] (Kazachstan; neogen)

Uwagi

  1. ↑ DC – długość ciała (bez ogona); DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

  1. 1 2 C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 106. (niem.).
  2. ↑ J.F. von Brandt. Remarques sur la classification des Gerboises eu égard surtout aux espèces de Russie, avec un aperçu de la disposition systématique des espèces en général, leur affinite et leur distribution géographique. „Bulletin de la Classe physico-mathématique de l’Académie impériale des sciences de Saint-Pétersbourg”. 2 (14–15), s. 220, 1844. (łac.).
  3. 1 2 C.C. Young. Fossile Nagetiere aus Nord China. „Palæontologia Sinica”. Series C. 5 (3), s. 13, 1929. (niem.).
  4. 1 2 П.Ф. Савинов: Тушканчиковые (Rodentia, Mammalia) неогена Казахстана. W: Материалы по эволюции наземных позвоночных. Москва: Наука, 1970, s. 91–134. (ros.).
  5. 1 2 Г.И. Шенброт: Первый Междунар. конгресс по млекопитающим.. Cz. 2. Москва: 1973, s. 338. (ros.).
  6. 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 320–322. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
  7. ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Subgenus Orientallactaga. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-11-16].
  8. 1 2 3 4 J. Michaux & G. Shenbrot: Family Dipodidae (Jerboas). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 91–93. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
  9. 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 207–208. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
  10. 1 2 Palmer 1904 ↓, s. 622.
  11. ↑ Palmer 1904 ↓, s. 624.
  12. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 183.
  13. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 207.
  14. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 155.
  15. ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 154.
  16. ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.5) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2026-08-06]. (ang.).
  17. 1 2 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 229. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
  18. ↑ Taxonomy: Scarturus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-06]. (ang.).
  19. ↑ Taxonomy: Allactaga – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2026-08-06]. (ang.).
  20. ↑ V. Nesin & O. Kovalchuk. A new species of jerboa (Mammalia, Rodentia, Allactaga) from the late Miocene of Ukraine. „Palaeontologia Electronica”. 20 (2), s. 3, 2017. (ang.).
  21. ↑ 郑绍华 / S.-h. Zheng. 甘肃天祝松山第二和第三地点化石 及松山上新世哺乳动物群 / Middle Pliocene Micromammals from the Tianzhu Locality 80007 (Gansu Province). „古脊椎动物学报 / Vertebrata PalAsiatica”. 20 (2), s. 20, 1982. (chiń. • ang.).
  22. ↑ Qiu i Li 2016 ↓, s. 253.
  23. ↑ Qiu i Li 2016 ↓, s. 255.
  24. ↑ P. Teilhard de Chardin & Z.-j. Yang. Fossil mammals from the late Cenozoic of Nothern China. „Paleontologia sinica”. Series C. 9 (1), s. 1–87, 1931. (ang.).

Bibliografia

  • T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.). 
  • Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).
  • 邱铸鼎 & 李强 / Z.-d. Qiu & Q. Li. 内蒙古中部新近纪啮齿类动物 / Neogene rodents from central Nei Mongol, China. „中国古生物志 总号 / Palaeontologia Sinica”. New series C. 30 (198), s. 1–684, 2016. (chiń. • ang.). 
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.