Scenedesmus

Scenedesmus

Scenedesmus obtusus wg Carla Nägelego
Systematyka[1]
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Gromada	Zielenice
Klasa	Zielenice właściwe
Rząd	Sphaeropleales
Rodzina	Scenedesmaceae
Podrodzina	Scenedesmoideae
Rodzaj	Scenedesmus
Nazwa systematyczna
Scenedesmus Meyen 1829 Beobachtungen über einige niedere Algenformen. Nova Acta Physico-Medica Academiae Caesareae Leopoldino-Carolinae Naturae 14: 768-778, pl. XLIII [43]
Typ nomenklatoryczny
Scenedesmus obtusus

Scenedesmus – rodzaj glonów z gromady zielenic.

Wałeczkowate komórki tworzą najczęściej czterokomórkowe cenobia ustawiając się w rządku lub dwóch. Cenobia mogą być również tworzyć układ o liczbie komórek 2, 8, 16, 32^[1][2]. Komórki mogą występować także pojedynczo^[1]. Postuluje się, że tworzenie cenobiów jest mechanizmem obronnym przed pochwyceniem przez zwierzęta, rodzajem cyklomorfozy, choć nie można wykluczyć hipotezy, że taki kształt jest próbą zapobieżenia opadaniu w toni wodnej. Za pierwszą hipotezą przemawiają obserwacje indukcji tworzenia cenobiów przez wydzielane przez zwierzęta planktonowe kairomony^[3]. Wielkość komórek zmienna – długość w zakresie 3–75 μm, szerokość 1,6-14 μm. Ściana komórkowa gładka, ewentualnie z ząbkami lub listewkami, ale bez kolców^[2]. Zbudowana z hemicelulozy i sporopoleniny. Po jednym jądrze i chloroplaście na komórkę. Chloroplast przyścienny z pirenoidem^[1].

Rozmnażanie bezpłciowe przez autospory powstające po 2–32 w sporangium. Autospory pojedyncze lub zorganizowane w cenobia i uwalniane przez pęknięcie ściany komórkowej komórki rodzicielskiej. Rzadko obserwowana jest izogamia. Gamety dwuwiciowe^[1].

Rodzaj słodkowodny. Jest jednym z najpospolitszych w jeziorach mezotroficznych i eutroficznych rodzajów wchodzących w skład fitoplanktonu. W wodach słonawych rzadki. Kosmopolityczny. Występuje w regionach o różnym klimacie^[1].

Niektóre gatunki np. Scenedesmus quadricauda są obiektem analizy toksykologicznej (Karta charakterystyki (MSDS))^[4]. We wskaźniku IFPL Scenedesmus ma wartość troficzną 3,5, co oznacza preferencję wód lekko eutroficznych^[5].

Nazwa najprawdopodobniej nawiązuje do greckich słów σκηνή oznaczającego namiot (na scenie) i δεσμός – 'wiązanie'^[1].

Na podstawie kryteriów morfologicznych wyróżniono kilka podrodzajów^[6]:

• Scenedesmus sensu stricto – cenobia linearne, grube osłony galaretowate, komórki owalne lub eliptyczne
• Armati – cenobia linearne lub silnie naprzemienne, wyraźna ornamentacja komórek, osłony galaretowate
• Abundantes – cenobia linearne, kolce
• Spinosi – cenobia linearne, duże i małe kolce
• Desmodesmus – cenobia linearne, kolce
• Acutodesmus – cenobia linearne, zdarzają się żeberkowania

W literaturze naukowej opisano około 900 gatunków lub odmian. W systemie AlgaeBase pod koniec 2025 roku jako zweryfikowane wyróżniono 153 gatunki:

• Scenedesmus aciculatus
• Scenedesmus aculeato-granulatus
• Scenedesmus acunae
• Scenedesmus aequicaudatus
• Scenedesmus alatus
• Scenedesmus almeriensis
• Scenedesmus alpinus
• Scenedesmus anhuiensis
• Scenedesmus ankistrodesmoides
• Scenedesmus annandalei
• Scenedesmus arvernensis
• Scenedesmus bacillaris
• Scenedesmus baculiformis
• Scenedesmus balatonicus
• Scenedesmus basiliensis
• Scenedesmus berczikii
• Scenedesmus bidentatus
• Scenedesmus bifidus
• Scenedesmus bijugus
• Scenedesmus bilunulatus
• Scenedesmus bourrellyi
• Scenedesmus breviaculeatus
• Scenedesmus brevispina
• Scenedesmus budapestinensis
• Scenedesmus calyptratus
• Scenedesmus capitato-aculeatus
• Scenedesmus carabus
• Scenedesmus caribeanus
• Scenedesmus cateniformans
• Scenedesmus chlorelloides
• Scenedesmus coalitus
• Scenedesmus costato-denticulatus
• Scenedesmus courbetensis
• Scenedesmus crassidentatus
• Scenedesmus cristatus
• Scenedesmus dactylococcopsis
• Scenedesmus danubialis
• Scenedesmus dentatus
• Scenedesmus dileticus
• Scenedesmus ecornis
• Scenedesmus electus
• Scenedesmus elegans
• Scenedesmus ellipticus
• Scenedesmus eurostratus
• Scenedesmus exaltatus
• Scenedesmus extensus
• Scenedesmus formidolosus
• Scenedesmus furcato-spinulosus
• Scenedesmus fusiformis
• Scenedesmus ginzbergeri
• Scenedesmus gonzalez-guerreroi
• Scenedesmus graciosus
• Scenedesmus guarrerae
• Scenedesmus gujaratensis
• Scenedesmus hanleyi
• Scenedesmus heimii
• Scenedesmus hindakii
• Scenedesmus hortobagyi
• Scenedesmus huangshanensis
• Scenedesmus hungaricus
• Scenedesmus indianensis
• Scenedesmus indicus
• Scenedesmus inordatus
• Scenedesmus irregularis
• Scenedesmus jovis
• Scenedesmus kantonensis
• Scenedesmus kerguelensis
• Scenedesmus koevesii
• Scenedesmus kozmae
• Scenedesmus lacustris
• Scenedesmus lamellatus
• Scenedesmus latocostatus
• Scenedesmus littoralis
• Scenedesmus longicornis
• Scenedesmus longistriatus
• Scenedesmus lunzensis
• Scenedesmus magyarensis
• Scenedesmus matebae
• Scenedesmus mirabilis
• Scenedesmus mirificus
• Scenedesmus monomorphus
• Scenedesmus monospina
• Scenedesmus monospinosus
• Scenedesmus morzinensis
• Scenedesmus multispina
• Scenedesmus muzzanensis
• Scenedesmus naegelii
• Scenedesmus oblongus
• Scenedesmus obtusus
• Scenedesmus octocauda
• Scenedesmus octocellularis
• Scenedesmus okobojiensis
• Scenedesmus ovoalternans
• Scenedesmus parisiensis
• Scenedesmus pecsensis
• Scenedesmus pediastroides
• Scenedesmus philiposei
• Scenedesmus pluricostatus
• Scenedesmus polessicus
• Scenedesmus polycostatus
• Scenedesmus polydenticulatus
• Scenedesmus polyglobulus
• Scenedesmus praetervisus
• Scenedesmus printzii
• Scenedesmus prismaticus
• Scenedesmus producto
• Scenedesmus pseudo
• Scenedesmus pseudobrevispina
• Scenedesmus pseudodispar
• Scenedesmus pseudointermedius
• Scenedesmus pseudolinearis
• Scenedesmus pseudolunatus
• Scenedesmus pseudoquadricauda
• Scenedesmus pulcherrimus
• Scenedesmus pulloideus
• Scenedesmus pungens
• Scenedesmus pungens
• Scenedesmus quadrialatus
• Scenedesmus quadricauda
• Scenedesmus raciborskii
• Scenedesmus rectus
• Scenedesmus reniformis
• Scenedesmus saltator
• Scenedesmus securiformis
• Scenedesmus semiamputatus
• Scenedesmus semipulcher
• Scenedesmus setiferus
• Scenedesmus shensiensis
• Scenedesmus similagineus
• Scenedesmus skuujae
• Scenedesmus smithii
• Scenedesmus soli
• Scenedesmus sooi
• Scenedesmus spinosiformis
• Scenedesmus stomatomorphus
• Scenedesmus striatus
• Scenedesmus szemesii
• Scenedesmus texanus
• Scenedesmus tibiscensis
• Scenedesmus tothii
• Scenedesmus tricostatus
• Scenedesmus tschudyi
• Scenedesmus unicellularis
• Scenedesmus unicus
• Scenedesmus ushuaiensis
• Scenedesmus velitaris
• Scenedesmus verrucoso-costatus
• Scenedesmus vesiculosus
• Scenedesmus vitiosus
• Scenedesmus woloszynskae
• Scenedesmus wuhanensis
• Scenedesmus wuhuensis
• Scenedesmus wuxiensis

Od końca XX w. liczne gatunki Scenedesmus na podstawie danych molekularnych przeniesiono do wyodrębnionego rodzaju Desmodesmus^[7]. W czasie, gdy wyróżniano podrodzaj Desmodesmus, charakteryzowano go występowaniem kolców^[1]. Ich obecność jest jedną z cech rozróżniających te rodzaje^[2].