Secoliga jenensis
 Plecha z dojrzałymi apotecjami | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd |
Gyalectales |
| Rodzina | |
| Rodzaj | |
| Gatunek |
Secoliga jenensis |
| Nazwa systematyczna | |
| Secoliga jenensis (Batsch) P.F. Cannon Cat. Lich. Univers. 2: 720 (1924) | |
Secoliga jenensis (Batsch) P.F. Cannon, wgłębniczek jenajski – gatunek grzybów należący do rodziny Gyalectaceae[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do grupy porostów[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Gyalectaceae, Ostropales, Ostropomycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1786 August Johann Georg Karl Batsch, nadając mu nazwę Peziza jenensis. W 1997 r. Alexander Zahlbruckner przeniósł go do rodzaju Gyalecta, a w 2024 r. Paul Francis Cannon do rodzaju Secoliga[1]. Nadano mu polską nazwę wgłębniczek jenajski[2], ale w czasie, gdy gatunek ten zaliczany był do rodzaju Gyalecta (wgłębniczek). Po przeniesieniu do rodzaju Secoliga nazwa polska stała się niespójna z nazwą naukową.
Charakterystyka
Tworzy skorupiastą, jednolitą lub popękaną i cienką plechę, która może częściowo wnikać w skałę (jest endolityczna), lub tworzyć na niej zewnętrzna warstewkę. Jej powierzchnia jest gładka lub nierówna i ma barwę żółtą, zielonoszarą, czasami różowobiałą. Brak kory. Plecha zawiera glony z rodzaju trentepolia[3]. Hymenium ma grubość 110–150 μm, w górnej części jest bezbarwne, w dolnej różowawe z kroplą oleju. Są w nim wstawki (parafizy) o grubości 1,5–2 μm. Zazwyczaj są pojedyncze, czasami mają końce rozwidlone o szerokości do 3 μm. Hypotecjum bezbarwne[4].
Apotecja siedzące, dość liczne, skupione lub rozproszone. Mają okrągławy kształt, zazwyczaj zwężoną nasadę i średnicę 0,3–1,2 mm. Tarczki są wgłębione lub płaskie, o barwie cielistoczerwonawej, czerwonożółtej lub jasnobrunatnej. Brzeżek jest trwały, wyniesiony, szeroki, karbowany lub promieniście popękany. Ma barwę białawą lub jasnocielistą[3]. Niedojrzałe apotecja są kuliste, zamknięte i przypominają wyglądem perytecja. W jednym worku powstaje po 8, wyjątkowo po 4 zarodniki. Są one wrzecionowato-elipsoidalne, bezbarwne z 3–6 poprzecznymi przegrodami. Mają rozmiar (11–) 15–25 (–40) x 6–10 (–16) μm[4].
Reakcje barwne: plecha K-, C-, KC-, P-. Kwasów porostowych nie wykryto[4].
Występowanie i siedlisko
Jest szeroko rozprzestrzeniony w Ameryce Północnej i Europie oraz na Wyspach Kanaryjskich[5]. W Polsce jest dość częsty w górach i na wyżynach, na nizinach spotykany jest bardzo rzadko[3]. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status NT – jego populacje są bliskie zakwalifikowania do kategorii gatunków narażonych na wyginięcie[6].
Rozwija się głównie na skałach wapiennych, wapnistych piaskowcach i na betonie, dużo rzadziej na skałach krzemianowych, na ziemi, drewnie i na mchach[3]. Występuje zwykle na podłożu wilgotnym, często na częściowo zacienionym[4].
Przypisy
- 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-01-14].
- 1 2 Wiesław Fałtynowicz, Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski, Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003, s. 127, ISBN 83-89648-06-7.
- 1 2 3 4 Hanna Wójciak, Porosty, mszaki, paprotniki, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 47, ISBN 978-83-7073-552-4.
- 1 2 3 4 Gyalecta jenensis [online], North American Lichen Herbaria [dostęp 2015-02-08].
- ↑ Discover Life Maps [online] [dostęp 2015-02-08].
- ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 83, ISBN 83-89648-38-5.