Sensu stricto
Sensu stricto (łac. „w ścisłym znaczeniu”; skróty: s.s. i s. str.) – łacińskie wyrażenie używane do zaznaczenia, że dane pojęcie, nazwa lub określenie należy rozumieć w znaczeniu ścisłym albo węższym od znaczenia rozszerzonego[1][2][3]. Przeciwstawia się je wyrażeniu sensu lato, oznaczającemu ujęcie szerokie[3].
Definicja
Znaczenie
W polszczyźnie sensu stricto jest nieodmiennym frazemem o charakterze książkowym. Stosuje się je najczęściej po rzeczowniku lub określeniu, które ma być rozumiane w znaczeniu ścisłym, a nie przybliżonym, potocznym albo rozszerzonym[2].
Budowa wyrażenia
Wyrażenie składa się z rzeczownika łacińskiego sensus („znaczenie”) oraz przymiotnika strictus („ścisły”). W konstrukcji występują one w formie ablatywu (dokładniej w ablativus respectus, który ogranicza zakres pojęcia nadrzędnego[4]). W poradnictwie językowym zwraca się uwagę, że nie należy mieszać tego wyrażenia z przysłówkiem stricte („ściśle”); jako niepoprawna wskazywana jest forma sensu stricte[1].
Warianty
Czasami spotka się inne warianty omawianego wyrażenia, używające stopnia wyższego lub najwyższego przymiotnika strictus: sensu strictiore lub sensu strictiori (w ściślejszym znaczeniu)[5][6] oraz sensu strictissimo (w najściślejszym znaczeniu)[7].
Zastosowanie w taksonomii
W taksonomii i nomenklaturze zoologicznej i botanicznej wyrażenie sensu stricto oznacza, że nazwa lub termin jest używany w znaczeniu wąskim. Według słownika Międzynarodowego kodeksu nomenklatury zoologicznej wyrażenie to jest stosowane zwłaszcza przy nazwie taksonu ujmowanego w węższym zakresie, w przeciwieństwie do ujęcia sensu lato[3].
Tak na przykład rodzaj porostów Parmelia można ujmować wąsko (Parmelia sensu stricto), co jest obecnie powszechne; w dawniejszej literaturze dominowało ujęcie szerokie (Parmelia sensu lato), gdzie do tego rodzaju zaliczano na przykład gatunki z obecnie wyróżnianego rodzaju Hypogymnia[8].
Zobacz też
Przypisy
- 1 2 Beata Olędzka, Sensu stricto i stricte, „Lek w Polsce”, 10 kwietnia 2024 [dostęp 2026-04-28] (pol.).
- 1 2 sensu stricto [online], Dobry słownik [dostęp 2026-04-28] (pol.).
- 1 2 3 Glossary [online], International Code of Zoological Nomenclature [dostęp 2026-04-28] (ang.).
- ↑ Jan WIkarjak, Gramatyka opisowa języka łacińskiego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1978.
- ↑ Carolinne White, Technical terms in British Medieval Latin and some European links, „Archivum Latinitatis Medii Aevi”, 71 (1), 2013, s. 27–35, DOI: 10.3406/alma.2013.1252 [dostęp 2026-05-11].
- ↑ L. Bach, Pupillenlehre: Anatomie, Physiologie und Pathologie Methodik der Untersuchung, S. Karger AG, 31 grudnia 1908, DOI: 10.1159/000382170, ISBN 978-3-318-02863-8 (ang.).
- ↑ O sporze na temat „uniwersaliów”, [w:] J. Lenartowicz, Elementy teorii poznania, Kraków 1995.
- ↑ Mason E. Hale, Jr., A monograph of the lichen genus Parmelia Acharius sensu stricto (Ascomycotina: Parmeliaceae), Smithsonian Contributions to Botany, vol. 66, Washington, D.C. 1987.