Separator (budynek)
 Separator widziany od strony południowo-zachodniej (2024) | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Miejscowość | |
| Adres |
al. W. Korfantego 2, |
| Typ budynku | |
| Architekt | |
| Kondygnacje |
10+1 |
| Powierzchnia użytkowa |
12 455 m² |
| Rozpoczęcie budowy |
1962 |
| Ukończenie budowy |
1965/1968 |
Położenie na mapie Katowic  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |
 50°15′41,30″N 19°01′18,93″E/50,261472 19,021925 | |
Separator (dawniej nazywany również budynkiem „Polmagu”[1]) – biurowiec położony w pobliżu Rynku w Katowicach, przy alei W. Korfantego 2, wzniesiony w latach 60. XX wieku według projektu Stanisława Kwaśniewicza dla Biura Projektów Zakładów Przeróbki Mechanicznej Węgla „Separator”.
Historia
W miejscu dzisiejszego Separatora od około 1380 roku do końca XIX wieku nad rzeką Roździanką (obecnie Rawa) istniała kuźnica w ówczesnej Kuźnicy Boguckiej (dzisiejsze Śródmieście Katowic)[2][3].
Gmach zaprojektowany w latach 1961–1962 przez Stanisława Kwaśniewicza i konstruktora Franciszka Klimka[4][5], jako pierwszy budynek zrealizowany w ramach koncepcji przebudowy Katowic „Śródmieście-Zachód”[6][7]. Stanął w miejscu zlikwidowanego w 1962 roku drewnianego dworca autobusowego zaprojektowanego po II wojnie światowej przez Leona Dietz d’Arma[8], a decyzję o lokalizacji biurowca wydało 10 stycznia 1961 roku Prezydium Planowania przy Radzie Ministrów[5].
Separator wzniesiono go w latach 1962–1965[4][8] bądź ukończono go w 1968 roku[9][10][6].
Projekty wnętrz opracowali Stanisław Kwaśniewicz i artysta plastyk Bogdan Bąbski, a zrealizowano je w 1966 roku[11].
Pierwotnie gmach miał składać się z dwóch budynków. Drugi z nich miał znajdować się na północ od pierwszego. Miał to być 16-kondygnacyjny biurowiec połączony w pierwszym pawilonem z dużą salą konferencyjną. W nim miały się znajdować pomieszczenia Biura Projektów Przemysłu Węglowego, Biura Studiów i Projektów oraz Zarząd Biur Projektów Przemysłu Węglowego[8].
Nazwa budynku pochodzi od nazwy przedsiębiorstwa dla którego obiekt został wybudowany – Biura Projektów Zakładów Przeróbki Mechanicznej Węgla „Separator”[5][12].
Pierwotnie w niemal całkowicie przeszklonym pawilonie usługowym na parterze mieścił się salon „Motozbytu”, wyposażony w niespotykane w Polsce obrotowe platformy ekspozycyjne. Budynki pasażu usługowo-handlowego początkowo mieściły salę ekspozycyjną „Polmagu” z wystawą maszyn górniczych, salę konferencyjną Separatora, następnie Klub Górnika oraz garaże i zaplecze „Motozbytu”. W 1968 roku zmieniono funkcję pawilonów na handlową. Otwarto m.in. Składnicę Harcerską i Dom Rzemiosła[13].
Architektura
Separator to budynek biurowy położony przy alei W. Korfantego 2 w Katowicach, na terenie dzielnicy Śródmieście[14].
Wzniesiony został w żelbetowej konstrukcji z zastosowaniem prefabrykatów. Składa się z dwóch połączonych ze sobą części: dwukondygnacyjnego pasażu, w którym w części centralnej mieści się przejście dla pieszych i dla dostawców oraz znajdującego się nad nim biurowca[9][11]. Łącznie budynek ma 10 kondygnacji nadziemnych[11] i jedną podziemną[14]. Powierzchnia użytkowa Separatora wynosi 12 455 m², powierzchnia zabudowy 2 775 m²[14], a kubatura 53 tys. m³[10].
Bryłę budynku Separatora jako przykład architektury modernizmu ulokowano nad ziemią na antropomorficznych żelazobetonowych słupach (fr. pilotis), które zostały ozdobione namalowanym na nich oryginalnym czarno-białym wzorem w stylu op-art[15][11]. Strefa wejścia zaprojektowano w formie całkowicie przeszklonego pawilonu o ośmiobocznym rzucie[16].
Ściany części biurowej przykryto białą ceramiczną mozaiką, a pola między oknami jasną, emaliowaną blachą falistą[16]. Na dachu płaskim była umieszczona stalowa pergola nadająca bryle lekkości[15].
Na biurowcu zamontowano pierwsze w ówczesnym województwie katowickim urządzenie do mycia elewacji, zaprojektowane przez Stanisława Kwaśniewicza na wzór podobnego rozwiązania zastosowanego w gmachu ONZ w Nowym Jorku[17] (instalacja ta nie jest używana[18]). Elewacje od strony wschodniej i południowej jest miejscem eksponowania reklam wielkoformatowych[18].
Pierwotny projekt zakładał umieszczenie na pierwszym piętrze biurowca pomieszczeń administracji z holem wystawowym i salą konferencyjną, a na pozostałych znajdowały się cztery pracownie obsługiwane dwoma pionami komunikacyjnymi z klatką schodową i windami[16].
W 2013 roku właścicielem Separatora był katowicki biznesmen Maciej Jaglarz[19].
Galeria
Elewacja północna i zachodnia; pasaż (2023)
Elewacja zachodnia; pasaż (1980–1983)
Elewacja zachodnia; pasaż (2024)
Elewacja południowa; widok z Rynku (2024)
Pasaż od południowego wschodu (2022)
Elewacja wschodnia (2007)
Przypisy
- ↑ Biurowiec Polmagu Katowice Korfantego 2 [online], www.urbanity.pl [dostęp 2025-12-31].
- ↑ Moskal, Szewczyk i Gadomski 1993 ↓, s. 190.
- ↑ Plewako 1985 ↓, s. 7.
- 1 2 Kontny i Caban 2023 ↓, s. 150.
- 1 2 3 Borowik 2019 ↓, s. 127.
- 1 2 Chojecka i in. 2004 ↓, s. 452.
- ↑ Szaflarski 1978 ↓, s. 26.
- 1 2 3 Borowik 2019 ↓, s. 128.
- 1 2 Szczypka-Gwiazda 2012 ↓, s. 67.
- 1 2 Moskal, Szewczyk i Gadomski 1993 ↓, s. 56.
- 1 2 3 4 Borowik 2019 ↓, s. 130.
- ↑ Justyna Przybytek-Pawlik, Po katowicku, czyli jak? Sztauwajery, Asza, Dolarowce, PTG, Wulc, Separator, Trzy Górki. Te nazwy znają tylko katowicznie., „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 26 grudnia 2020 [dostęp 2025-12-31] (pol.).
- ↑ Borowik 2019 ↓, s. 132.
- 1 2 3 Urząd Miasta Katowice, Miejski System Zarządzania-Katowicka Infrastruktura Informacji Przestrzennej. Zabytki [online], emapa.katowice.eu [dostęp 2025-12-31] (pol.).
- 1 2 Szafer 1972 ↓.
- 1 2 3 Borowik 2019 ↓, s. 131.
- ↑ Borowik 2019 ↓, s. 134.
- 1 2 Arkadiusz Szymczak, Jaka piękna i DUŻA reklama Apa*tu! Separator w Katowicach od lat jest przykryty reklamami [online], www.slazag.pl, 21 grudnia 2025 [dostęp 2025-12-31] (pol.).
- ↑ Justyna Przybytek, Altus w Katowicach kupił Maciej Jaglarz. Kim jest katowicki biznesmen?, „Dziennik Zachodni”, dziennikzachodni.pl, 8 sierpnia 2013 [dostęp 2025-12-31] (pol.).
Bibliografia
- Aneta Borowik, Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945–1980), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2019, ISBN 978-83-66018-17-4 (pol.).
- Ewa Chojecka, Jerzy Gorzelik, Irma Kozina, Barbara Szczypka-Gwiazda, Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, Katowice: Muzeum Śląskie w Katowicach, 2004, ISBN 83-87455-77-6 (pol.).
- Irena Kontny, Ewa Caban, Dobra kultury współczesnej w województwie śląskim, [w:] Urbanistyka i architektura, t. 1, Katowice: Regionalny Instytut Kultury im. Wojciecha Korfantego, 2023, ISBN 978-83-67490-28-3 (pol.).
- Jerzy Moskal, Wilhelm Szewczyk, Stanisław Gadomski (red.), Bogucice, Załęże et nova villa Katowice: rozwój w czasie i przestrzeni, wyd. pierwsze, Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1993, ISBN 978-83-85831-35-8 (pol.).
- Andrzej Plewako, Działalność Kuźnicy Boguckiej w Katowicach, Katowice: Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1985 (pol.).
- Tadeusz Przemysław Szafer, Nowa architektura polska: Diariusz lat 1966–1970, Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1972 (pol.).
- Józef Szaflarski (red.), Katowice 1865–1945: zarys rozwoju miasta, Katowice: Śląski Instytut Naukowy. Wydawnictwo „Śląsk”, 1978 (pol.).
- Barbara Szczypka-Gwiazda, Czas II wojny światowej. Architektura i sztuka po 1945 roku, [w:] Antoni Barciak, Ewa Chojecka, Sylwester Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 62–94, ISBN 978-83-87727-29-1 (pol.).