Shylock

Shylock – fikcyjna postać stworzona przez Williama Shakespeare’a, żydowski lichwiarz, będąca jednym z głównych bohaterów Kupca weneckiego.

Shylock, jedna z najświetniejszych kreacji charakterologicznych Szekspira, jest postacią skrajnie złożoną i wewnętrznie sprzeczną. Autor ukazuje go jako Żyda okrutnego, dzikiego, nieustępliwego, mściwego i chciwego, obarczonego wszystkimi negatywnymi stereotypami, jakie tradycyjnie przypisywano Żydom w wyobraźni średniowiecznej. Jednocześnie jednak Shylock pozostaje wiarygodnym człowiekiem z krwi i kości, obdarzonym pewnymi cechami łagodzącymi jego obraz. Jest reprezentantem prześladowanego narodu, a zarazem jednostką o indywidualnych, niepowtarzalnych cechach. Szekspir potrafi tak poprowadzić tę postać, że mimo jej okrucieństwa widzowie często odczuwają wobec niej współczucie^[1].

Źródłem tego współczucia nie są jednak przede wszystkim zalety moralne Shylocka, lecz brutalne traktowanie, jakiego doświadcza on ze strony Antoniego i chrześcijan, którzy chlubią się swoją miłosierną i charytatywną postawą. Shylock został w dużej mierze „uczłowieczony” poprzez pokazanie, że jego twardość, żądza odwetu i „krwiożerczość” wyrastają z wielowiekowych prześladowań oraz osobistych upokorzeń i krzywd. Jak zauważa krytyka, odziedziczył on naturę „zgorzkniałą przez stulecia zniewag i gwałtów”, a własne doświadczenia tylko tę gorycz pogłębiły^[1].

Przed II wojną światową Shylock był często przedstawiany jako stereotypowa, negatywna lub komiczna postać Żyda; powojenne interpretacje coraz częściej ukazywały go jako bohatera tragicznego i wielowymiarowego. W inscenizacjach teatralnych oraz adaptacjach filmowych Shylock bywał interpretowany jako człowiek wyobcowany i doświadczający wrogości ze strony otoczenia, a jego postać stała się przedmiotem analiz w kontekście Holokaustu, relacji między społecznościami oraz problematyki uprzedzeń i wykluczenia^[2].