Siatkarka (neon)

Siatkarka
Zabytek: nr rej. B-799
Ilustracja
Państwo

 Polska

Miejscowość

Warszawa

Miejsce

Plac Konstytucji 5

Typ obiektu

neon

Projektant

Jan Mucharski

Data odsłonięcia

1961

Ważniejsze przebudowy

2006 (rekonstrukcja)

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Siatkarka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Siatkarka”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Siatkarka”
Ziemia52°13′21,9″N 21°00′53,4″E/52,222750 21,014833
Konstrukcja neonu Siatkarka

Siatkarka – neon autorstwa Jana Mucharskiego z 1961 roku, znajdujący się na dachu socrealistycznego domu przy Placu Konstytucji 5 w Warszawie.

Historia

Po zmianach politycznych 1956 roku w Warszawie, podobnie jak w wielu innych miastach Polski[1], zapadła decyzja o jej neonizacji[2]. Reklamy świetlne projektowane przez uznanych artystów miały nadać polskiej stolicy wielkomiejskiego i nowoczesnego charakteru. Wiele neonów powstało m.in. w obrębie socrealistycznej Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM). Jednym z nich była Siatkarka, zaprojektowana w 1960 roku[3] przez Jana Mucharskiego[4]. Powstała jako reklama sklepu sportowego, mieszczącego się na parterze narożnego domu przy Placu Konstytucji 5. Sklep ten cechowała dbałość o estetykę: udekorowany był kompozycją kół olimpijskich, tarczą z herbami, flagami, gołąbkami pokoju oraz wielkoformatową reprodukcją fotografii walczących szermierzy[5].

Neon został wykonany przez Stołeczne Przedsiębiorstwo Instalacji Reklam Świetlnych[3]. Został zainstalowany w 1961 roku. Przedstawia dynamiczną sylwetkę kobiety w czerwonym stroju odbijającą piłkę, która jako animowany w 16 sekwencjach element spada wzdłuż elewacji do wysokości pierwszego piętra. Neon stanowił spójną kompozycję artystyczną wraz z niezachowanymi napisami MHD i Sport, umieszczonymi pomiędzy filarami w podcieniach budynku, oraz poziomą linią świecącą na zielono, ciągnącą się wzdłuż fasady i elewacji wschodniej[4].

Rekonstrukcja i współczesność

Podobnie jak w przypadku wielu neonów w Polsce[2], od końca lat 70. stan techniczny Siatkarki zaczął się pogarszać. W grudniu 1981 roku, po wprowadzeniu stanu wojennego, neony w Polsce zostały wyłączone[6]. W konsekwencji transformacji ustrojowej w latach 90. większość lokali usługowych na terenie MDM zmieniła swoje przeznaczenie. Sklep sportowy, którego Siatkarka była reklamą, został zamknięty, w wyniku czego instalacja straciła swój pierwotny sens.

W 2006 roku, w wyniku inicjatywy Pauliny Ołowskiej i Fundacji Galerii Foksal, neon został odnowiony. Artystka potraktowała obiekt nie jako reklamę, a dzieło sztuki wpisane w przestrzeń miasta[7]. 19 maja 2006 roku odbyło się uroczyste uruchomienie odrestaurowanego, nieczynnego od wielu lat neonu[8].

W listopadzie 2020 roku Paulina Ołowska w ramach happeningu umieściła na kostiumie postaci kobiety z neonu czerwoną błyskawicę jako wyraz poparcia dla Strajku Kobiet[9].

W marcu 2025 roku neon został wpisany do rejestru zabytków ruchomych województwa mazowieckiego ze względu na wartości artystyczne instalacji (m.in. wyważona kompozycja, syntetycznie ujęta forma i efekt lekkości kompozycji), będącej materialnym świadectwem odgórnego procesu neonizacji przeprowadzonego w czasach PRL w polskich miastach[3].

Przypisy

  1. ↑ Natalia Kawczyńska, Łódzkie typo-historie, Łódź 2025, s. 14–19, ISBN 978-83-7729-822-0.
  2. 1 2 Warszawski bzik – Historia warszawskich neonów. Dom Spotkań z Historią 2016-04-17. [dostęp 2026-02-26].
  3. 1 2 3 Małgorzata Zubik: Słynny neon „Siatkarka” przy pl. Konstytucji został zabytkiem. Jest jednym z najpiękniejszych w Warszawie. warszawa.wyborcza.pl, 29 marca 2025. [dostęp 2026-03-08].
  4. 1 2 Krzysztof Mordyński, Anna Wiszniewska, Mateusz Matusiak, Atlas MDM, Warszawa 2025, s. 41, ISBN 978-83-973423-8-5.
  5. ↑ Krzysztof Mordyński: MDM. Marszałkowska Dzielnica Marzeń. Warszawa: 2025, s. 209–210. ISBN 978-83-973423-7-8.
  6. ↑ Natalia Kawczyńska, Łódzkie typo-historie, Łódź 2025, s. 17–18, ISBN 978-83-7729-822-0.
  7. ↑ Vogue Polska, Filipka w wielkim mieście: Neon „Siatkarki” znów świeci. To symbol walki o prawa kobiet [online], Vogue Polska, 5 listopada 2024 [dostęp 2026-02-28].
  8. ↑ Instagram [online], www.instagram.com [dostęp 2026-02-28].
  9. ↑ Błyskawica Siatkarki – neon jako fragment happeningu Pauliny Ołowskiej – Cliche Gallery [online], 27 kwietnia 2025 [dostęp 2026-02-28].

Bibliografia

  • N. Kawczyńska, Łódzkie typo-historie. Miasto w świetle neonów, Łódź 2025, ISBN 978-83-7729-822-0.
  • K. Mordyński, A. Wiszniewska, M. Matusiak, Atlas MDM, Warszawa 2025, ISBN 978-83-973423-8-5.
  • K. Mordyński, MDM. Marszałkowska Dzielnica Marzeń, Warszawa 2025, ISBN 978-83-973423-7-8.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.